वाल्मीकि रामायणम् · युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

सर्गः ९७ · ३७ श्लोकाःSarga 97 · 37 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ६ · ९७ · १ ॥
तथा तैः कृत्तगात्रैस्तु दशग्रीवेण मार्गणैः । बभूव वसुधा तत्र प्रकीर्णा हरिभिस्तदा । ६.९७.१ ॥

tathā taiḥ kṛttagātraistu daśagrīveṇa mārgaṇaiḥ ।
babhūva vasudhā tatra prakīrṇā haribhistadā ।
6.97.1 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · २ ॥
रावणस्याप्रसह्यं तं शरसम्पातमेकतः । शेकुः सहितुं दीप्तं पतङ्गा ज्वलनं यथा । ६.९७.२ ॥

rāvaṇasyāprasahyaṁ taṁ śarasampātamekataḥ ।
na śekuḥ sahituṁ dīptaṁ pataṅgā jvalanaṁ yathā ।
6.97.2 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ३ ॥
ते ऽर्दिता निशितैर्बाणैः क्रोशन्तो विप्रदुद्रुवुः । पावकार्चिस्समाविष्टा दह्यमाना यथा गजाः । ६.९७.३ ॥

te 'rditā niśitairbāṇaiḥ krośanto vipradudruvuḥ ।
pāvakārcissamāviṣṭā dahyamānā yathā gajāḥ ।
6.97.3 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ४ ॥
प्लवङ्गानामनीकानि महाभ्राणीव मारुतः । ययौ समरे तस्मिन् विधमन् रावणः शरैः । ६.९७.४ ॥

plavaṅgānāmanīkāni mahābhrāṇīva mārutaḥ ।
sa yayau samare tasmin vidhaman rāvaṇaḥ śaraiḥ ।
6.97.4 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ५ ॥
कदनं तरसा कृत्वा राक्षसेन्द्रो वनौकसाम् । आससाद ततो युद्धे राघवं त्वरितस्तदा । ६.९७.५ ॥

kadanaṁ tarasā kṛtvā rākṣasendro vanaukasām ।
āsasāda tato yuddhe rāghavaṁ tvaritastadā ।
6.97.5 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ६ ॥
सुग्रीवस्तान् कपीन् दृष्ट्वा भग्नान् विद्रवतो रणे । गुल्मे सुषेणं निक्षिप्य चक्रे युद्धे ऽद्भुतं मनः । ६.९७.६ ॥

sugrīvastān kapīn dṛṣṭvā bhagnān vidravato raṇe ।
gulme suṣeṇaṁ nikṣipya cakre yuddhe 'dbhutaṁ manaḥ ।
6.97.6 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ७ ॥
आत्मनः सदृशं वीरः तं निक्षिप्य वानरम् । सुग्रीवो ऽभिमुखः शत्रुं प्रतस्थे पादपायुधः । ६.९७.७ ॥

ātmanaḥ sadṛśaṁ vīraḥ sa taṁ nikṣipya vānaram ।
sugrīvo 'bhimukhaḥ śatruṁ pratasthe pādapāyudhaḥ ।
6.97.7 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ८ ॥
पार्श्वतः पृष्टतश्चास्य सर्वे यूथपाधिपाः स्वयम् । अनुजह्रुर्महाशैलान् विविधांश्च महाद्रुमान् । ६.९७.८ ॥

pārśvataḥ pṛṣṭataścāsya sarve yūthapādhipāḥ svayam ।
anujahrurmahāśailān vividhāṁśca mahādrumān ।
6.97.8 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ९ ॥
नर्दन् युधि सुग्रीवः स्वरेण महता महान् । पातयन् विविधांश्चान्यान् जगामोत्तमराक्षसान् । ६.९७.९ ॥

sa nardan yudhi sugrīvaḥ svareṇa mahatā mahān ।
pātayan vividhāṁścānyān jagāmottamarākṣasān ।
6.97.9 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · १० ॥
ममन्थ महाकायो राक्षसान् वानरेश्वरः । युगान्तसमये वायुः प्रवृद्धानगमानिव । ६.९७.१० ॥

mamantha ca mahākāyo rākṣasān vānareśvaraḥ ।
yugāntasamaye vāyuḥ pravṛddhānagamāniva ।
6.97.10 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ११ ॥
राक्षसानामनीकेषु शैलवर्षं ववर्ष ह । अश्मवर्षं यथा मेघः पक्षिसङ्घेषु कानने । ६.९७.११ ॥

rākṣasānāmanīkeṣu śailavarṣaṁ vavarṣa ha ।
aśmavarṣaṁ yathā meghaḥ pakṣisaṅgheṣu kānane ।
6.97.11 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · १२ ॥
कपिराजविमुक्तैस्तैः शैलवर्षैस्तु राक्षसाः । विकीर्णशिरसः पेतुर्निकृत्ता इव पर्वताः । ६.९७.१२ ॥

kapirājavimuktaistaiḥ śailavarṣaistu rākṣasāḥ ।
vikīrṇaśirasaḥ peturnikṛttā iva parvatāḥ ।
6.97.12 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · १३ ॥
अथ सङ्क्षीयमाणेषु राक्षसेषु समन्ततः । सुग्रीवेण प्रभग्नेषु पतत्सु निनदत्सु च । ६.९७.१३ ॥

atha saṅkṣīyamāṇeṣu rākṣaseṣu samantataḥ ।
sugrīveṇa prabhagneṣu patatsu ninadatsu ca ।
6.97.13 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · १४ ॥
विरूपाक्षः स्वकं नाम धन्वी विश्राव्य राक्षसः । रथादाप्लुत्य दुर्धर्षो गजस्कन्धमुपारुहत् । ६.९७.१४ ॥

virūpākṣaḥ svakaṁ nāma dhanvī viśrāvya rākṣasaḥ ।
rathādāplutya durdharṣo gajaskandhamupāruhat ।
6.97.14 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · १५ ॥
तं द्विरदमारुह्य विरूपाक्षो महारथः । विनदन् भीमनिर्ह्रादं वानरानभ्यधावत । ६.९७.१५ ॥

sa taṁ dviradamāruhya virūpākṣo mahārathaḥ ।
vinadan bhīmanirhrādaṁ vānarānabhyadhāvata ।
6.97.15 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · १६ ॥
सुग्रीवे शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे । स्थापयामास चोद्विग्नान् राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् । ६.९७.१६ ॥

sugrīve sa śarān ghorān visasarja camūmukhe ।
sthāpayāmāsa codvignān rākṣasān sampraharṣayan ।
6.97.16 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · १७ ॥
तु विद्धः शितैर्बाणैः कपीन्द्रस्तेन रक्षसा । चक्रोध महाक्रोधो वधे चास्य मनो दधे । ६.९७.१७ ॥

sa tu viddhaḥ śitairbāṇaiḥ kapīndrastena rakṣasā ।
cakrodha sa mahākrodho vadhe cāsya mano dadhe ।
6.97.17 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · १८ ॥
ततः पादपमुद्धृत्य शूरः सम्प्रधनो हरिः । अभिपत्य जघानास्य प्रमुखे तु महागजम् । ६.९७.१८ ॥

tataḥ pādapamuddhṛtya śūraḥ sampradhano hariḥ ।
abhipatya jaghānāsya pramukhe tu mahāgajam ।
6.97.18 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · १९ ॥
तु प्रहाराभिहतः सुग्रीवेण महागजः । अपासर्पद्धनुर्मात्रं निषसाद ननाद च । ६.९७.१९ ॥

sa tu prahārābhihataḥ sugrīveṇa mahāgajaḥ ।
apāsarpaddhanurmātraṁ niṣasāda nanāda ca ।
6.97.19 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · २० ॥
गजात्तु मथितात्तूर्णमपक्रम्य वीर्यवान् । राक्षसो ऽभिमुखः शत्रुं प्रत्युद्गम्य ततः कपिम् । ६.९७.२० ॥

gajāttu mathitāttūrṇamapakramya sa vīryavān ।
rākṣaso 'bhimukhaḥ śatruṁ pratyudgamya tataḥ kapim ।
6.97.20 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · २१ ॥
आर्षभं चर्म खड्गं प्रगृह्य लघुविक्रमः । भर्त्सयन्निव सुग्रीवमाससाद व्यवस्थितम् । ६.९७.२१ ॥

ārṣabhaṁ carma khaḍgaṁ ca pragṛhya laghuvikramaḥ ।
bhartsayanniva sugrīvamāsasāda vyavasthitam ।
6.97.21 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · २२ ॥
हि तस्याभिसङ्क्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम् । विरूपाक्षाय चिक्षेप सुग्रीवो जलदोपमाम् । ६.९७.२२ ॥

sa hi tasyābhisaṅkruddhaḥ pragṛhya vipulāṁ śilām ।
virūpākṣāya cikṣepa sugrīvo jaladopamām ।
6.97.22 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · २३ ॥
तां शिलामापतन्तीं दृष्ट्वा राक्षसपुङ्गवः । अपक्रम्य सुविक्रान्तः खड्गेन प्राहरत्तदा । ६.९७.२३ ॥

sa tāṁ śilāmāpatantīṁ dṛṣṭvā rākṣasapuṅgavaḥ ।
apakramya suvikrāntaḥ khaḍgena prāharattadā ।
6.97.23 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · २४ ॥
तेन खड्गप्रहारेण रक्षसा बलिना हतः । मुहूर्तमभवद्वीरो विसञ्ज्ञ इव वानरः । ६.९७.२४ ॥

tena khaḍgaprahāreṇa rakṣasā balinā hataḥ ।
muhūrtamabhavadvīro visañjña iva vānaraḥ ।
6.97.24 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · २५ ॥
तदा सहसोत्पत्य राक्षसस्य महाहवे । मुष्टिं संवर्त्य वेगेन पातयामास वक्षसि । ६.९७.२५ ॥

sa tadā sahasotpatya rākṣasasya mahāhave ।
muṣṭiṁ saṁvartya vegena pātayāmāsa vakṣasi ।
6.97.25 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · २६ ॥
मुष्टिप्रहाराभिहतो विरूपाक्षो निशाचरः । तेन खड्गेन सङ्क्रुद्धः सुग्रीवस्य चमूमुखे । कवचं पातयामास पद्भ्यामभिहतो ऽपतत् । ६.९७.२६ ॥

muṣṭiprahārābhihato virūpākṣo niśācaraḥ ।
tena khaḍgena saṅkruddhaḥ sugrīvasya camūmukhe ।
kavacaṁ pātayāmāsa padbhyāmabhihato 'patat ।
6.97.26 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · २७ ॥
समुत्थाय पतितः कपिस्तस्य व्यसर्जयत् । तलप्रहारमशनेः समानं भीमनिस्वनम् । ६.९७.२७ ॥

sa samutthāya patitaḥ kapistasya vyasarjayat ।
talaprahāramaśaneḥ samānaṁ bhīmanisvanam ।
6.97.27 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · २८ ॥
तलप्रहारं तद्रक्षः सुग्रीवेण समुद्यतम् । नैपुण्यान्मोचयित्वैनं मुष्टिनोरस्यताडयत् । ६.९७.२८ ॥

talaprahāraṁ tadrakṣaḥ sugrīveṇa samudyatam ।
naipuṇyānmocayitvainaṁ muṣṭinorasyatāḍayat ।
6.97.28 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · २९ ॥
ततस्तु सङ्क्रुद्धतरः सुग्रीवो वानरेश्वरः । मोक्षितं चात्मनो दृष्ट्वा प्रहारं तेन रक्षसा । ददर्शान्तरं तस्य विरूपाक्षस्य वानरः । ६.९७.२९ ॥

tatastu saṅkruddhataraḥ sugrīvo vānareśvaraḥ ।
mokṣitaṁ cātmano dṛṣṭvā prahāraṁ tena rakṣasā ।
sa dadarśāntaraṁ tasya virūpākṣasya vānaraḥ ।
6.97.29 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ३० ॥
ततो न्यपातयत् क्रोधाच्छङ्खदेशे महत्तलम् । ६.९७.३० । दीप्तं पतङ्गा ज्वलनं यथा । ६.९७.२ ॥

tato nyapātayat krodhācchaṅkhadeśe mahattalam ।
6.97.30 ।
dīptaṁ pataṅgā jvalanaṁ yathā ।
6.97.2 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ३१ ॥
महेन्द्राशनिकल्पेन तलेनाभिहतः क्षितौ । ६.९७.३१ । दीप्तं पतङ्गा ज्वलनं यथा । ६.९७.२ ॥

mahendrāśanikalpena talenābhihataḥ kṣitau ।
6.97.31 ।
dīptaṁ pataṅgā jvalanaṁ yathā ।
6.97.2 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ३२ ॥
पपात रुधिरक्लिन्नः शोणितं समुद्वमन् । स्रोतोभ्यस्तु विरूपाक्षो जलं प्रस्रवणादिव । ६.९७.३२ ॥

papāta rudhiraklinnaḥ śoṇitaṁ ca samudvaman ।
srotobhyastu virūpākṣo jalaṁ prasravaṇādiva ।
6.97.32 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ३३ ॥
विवृत्तनयनं क्रोधात् सफेनं रुधिराप्लुतम् । ददृशुस्ते विरूपाक्षं विरूपाक्षतरं कृतम् । ६.९७.३३ ॥

vivṛttanayanaṁ krodhāt saphenaṁ rudhirāplutam ।
dadṛśuste virūpākṣaṁ virūpākṣataraṁ kṛtam ।
6.97.33 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ३४ ॥
स्फुरन्तं परिवर्तन्तं पार्श्वेन रुधिरोक्षितम् । करुणं विनर्दन्तं ददृशुः कपयो रिपुम् । ६.९७.३४ ॥

sphurantaṁ parivartantaṁ pārśvena rudhirokṣitam ।
karuṇaṁ ca vinardantaṁ dadṛśuḥ kapayo ripum ।
6.97.34 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ३५ ॥
तथा तु तौ संयति सम्प्रयुक्तौ तरस्विनौ वानरराक्षसानाम् । बलार्णवौ सस्वनतुः सुभीमं महार्णवौ द्वाविव भिन्नवेलौ । ६.९७.३५ ॥

tathā tu tau saṁyati samprayuktau tarasvinau vānararākṣasānām ।
balārṇavau sasvanatuḥ subhīmaṁ mahārṇavau dvāviva bhinnavelau ।
6.97.35 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ३६ ॥
विनाशितं प्रेक्ष्य विरूपनेत्रं महाबलं तं हरिपार्थिवेन । बलं समस्तं कपिराक्षसानामुन्मत्तगङ्गाप्रतिमं बभूव । ६.९७.३६ ॥

vināśitaṁ prekṣya virūpanetraṁ mahābalaṁ taṁ haripārthivena ।
balaṁ samastaṁ kapirākṣasānāmunmattagaṅgāpratimaṁ babhūva ।
6.97.36 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ९७ · ३७ ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे सप्तनवतितमः सर्गः । ९७ ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe saptanavatitamaḥ sargaḥ ।
97 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.