वाल्मीकि रामायणम् · युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

सर्गः ८९ · ४२ श्लोकाःSarga 89 · 42 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ६ · ८९ · १ ॥
ततः शरं दाशरथिः सन्धायामित्रकर्शनः । ससर्ज राक्षसेन्द्राय क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् । ६.८९.१ ॥

tataḥ śaraṁ dāśarathiḥ sandhāyāmitrakarśanaḥ ।
sasarja rākṣasendrāya kruddhaḥ sarpa iva śvasan ।
6.89.1 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · २ ॥
तस्य ज्यातलनिर्घोषं श्रुत्वा रावणात्मजः । विवर्णवदनो भूत्वा लक्ष्मणं समुदैक्षत । ६.८९.२ ॥

tasya jyātalanirghoṣaṁ sa śrutvā rāvaṇātmajaḥ ।
vivarṇavadano bhūtvā lakṣmaṇaṁ samudaikṣata ।
6.89.2 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ३ ॥
तं विवर्णमुखं दृष्ट्वा राक्षसं रावणात्मजम् । सौमित्रिं युद्धसंयुक्तं प्रत्युवाच विभीषणः । ६.८९.३ ॥

taṁ vivarṇamukhaṁ dṛṣṭvā rākṣasaṁ rāvaṇātmajam ।
saumitriṁ yuddhasaṁyuktaṁ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ ।
6.89.3 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ४ ॥
निमित्तान्यनुपश्यामि यान्यस्मिन् रावणात्मजे । त्वर तेन महाबोहो भग्न एष संशयः । ६.८९.४ ॥

nimittānyanupaśyāmi yānyasmin rāvaṇātmaje ।
tvara tena mahāboho bhagna eṣa na saṁśayaḥ ।
6.89.4 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ५ ॥
ततः सन्धाय सौमित्रिर्बाणानग्निशिखोपमान् । मुमोच निशितांस्तस्मिन् सर्पानिव महाविषान् । ६.८९.५ ॥

tataḥ sandhāya saumitrirbāṇānagniśikhopamān ।
mumoca niśitāṁstasmin sarpāniva mahāviṣān ।
6.89.5 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ६ ॥
शक्राशनिसमस्पर्शैर्लक्ष्मणेनाहतः शरैः । मुहूर्तमभवन्मूढः सर्वसङ्क्षुभितेन्द्रियः । ६.८९.६ ॥

śakrāśanisamasparśairlakṣmaṇenāhataḥ śaraiḥ ।
muhūrtamabhavanmūḍhaḥ sarvasaṅkṣubhitendriyaḥ ।
6.89.6 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ७ ॥
उपलभ्य मुहूर्तेन सञ्ज्ञां प्रत्यागतेन्द्रियः । ददर्शावस्थितं वीरं वीरो दशरथात्मजम् । ६.८९.७ ॥

upalabhya muhūrtena sañjñāṁ pratyāgatendriyaḥ ।
dadarśāvasthitaṁ vīraṁ vīro daśarathātmajam ।
6.89.7 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ८ ॥
सो ऽभिचक्राम सौमित्रिं रोषात् संरक्तलोचनः । अब्रवीच्चैनमासाद्य पुनः परुषं वचः । ६.८९.८ ॥

so 'bhicakrāma saumitriṁ roṣāt saṁraktalocanaḥ ।
abravīccainamāsādya punaḥ sa paruṣaṁ vacaḥ ।
6.89.8 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ९ ॥
किं स्मरसि तद्युद्धे प्रथमे मत्पराक्रमम् । निबद्धस्त्वं सह भ्रात्रा यदा भुवि विवेष्टसे । ६.८९.९ ॥

kiṁ na smarasi tadyuddhe prathame matparākramam ।
nibaddhastvaṁ saha bhrātrā yadā bhuvi viveṣṭase ।
6.89.9 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · १० ॥
युवां खलु महायुद्धे शक्राशनिसमैः शरैः । शायितौ प्रथमं भूमौ विसञ्ज्ञौ सपुरस्सरौ । ६.८९.१० ॥

yuvāṁ khalu mahāyuddhe śakrāśanisamaiḥ śaraiḥ ।
śāyitau prathamaṁ bhūmau visañjñau sapurassarau ।
6.89.10 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ११ ॥
स्मृतिर्वा नास्ति ते मन्ये व्यक्तं वा यमसादनम् । गन्तुमिच्छसि यस्मात्त्वं मां धर्षयितुमिच्छसि । ६.८९.११ ॥

smṛtirvā nāsti te manye vyaktaṁ vā yamasādanam ।
gantumicchasi yasmāttvaṁ māṁ dharṣayitumicchasi ।
6.89.11 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · १२ ॥
यदि ते प्रथमे युद्धे दृष्टो मत्पराक्रमः । अद्य ते दर्शयिष्यामि तिष्ठेदानीं व्यवस्थितः । ६.८९.१२ ॥

yadi te prathame yuddhe na dṛṣṭo matparākramaḥ ।
adya te darśayiṣyāmi tiṣṭhedānīṁ vyavasthitaḥ ।
6.89.12 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · १३ ॥
इत्युक्त्वा सप्तभिबाणैरभिविव्याध लक्ष्मणम् । दशभिस्तु हनूमन्तं तीक्ष्णधारैः शरोत्तमैः । ६.८९.१३ ॥

ityuktvā saptabhibāṇairabhivivyādha lakṣmaṇam ।
daśabhistu hanūmantaṁ tīkṣṇadhāraiḥ śarottamaiḥ ।
6.89.13 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · १४ ॥
ततः शरशतेनैव सुप्रयुक्तेन वीर्यवान् । क्रोधाद्द्विगुणसंरब्धो निर्बिभेद विभीषणम् । ६.८९.१४ ॥

tataḥ śaraśatenaiva suprayuktena vīryavān ।
krodhāddviguṇasaṁrabdho nirbibheda vibhīṣaṇam ।
6.89.14 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · १५ ॥
तद्दृष्ट्वेन्द्रजिता कर्म कृतं रामानुजस्तदा । अचिन्तयित्वा प्रहसन् नैतत् किञ्चिदिति ब्रुवन् । मुमोच शरान् घोरान् सङ्गृह्य नरपुङ्गवः । ६.८९.१५ ॥

taddṛṣṭvendrajitā karma kṛtaṁ rāmānujastadā ।
acintayitvā prahasan naitat kiñciditi bruvan ।
mumoca sa śarān ghorān saṅgṛhya narapuṅgavaḥ ।
6.89.15 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · १६ ॥
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं लक्ष्मणौ युधि । नैवं रणगताः शूराः प्रहरन्ते निशाचर । ६.८९.१६ । न् । लघवश्चाल्पवीर्याश्च सुखा हीमे शरास्तव । नैवं शूरास्तु युध्यन्ते समरे जयकाङ्क्षिणः । ६.८९.१७ ॥

abhītavadanaḥ kruddho rāvaṇiṁ lakṣmaṇau yudhi ।
naivaṁ raṇagatāḥ śūrāḥ praharante niśācara ।
6.89.16 ।
n ।
laghavaścālpavīryāśca sukhā hīme śarāstava ।
naivaṁ śūrāstu yudhyante samare jayakāṅkṣiṇaḥ ।
6.89.17 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · १७ ॥
इत्येवं तं ब्रुवाणस्तु शरवर्षैरवाकिरत् । ६.८९.१८ ॥

ityevaṁ taṁ bruvāṇastu śaravarṣairavākirat ।
6.89.18 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · १८ ॥
तस्य बाणैः सुविध्वस्तं कवचं हेमभूषितम् । व्यशीर्यत रथोपस्थे ताराजालमिवाम्बरात् । ६.८९.१९ ॥

tasya bāṇaiḥ suvidhvastaṁ kavacaṁ hemabhūṣitam ।
vyaśīryata rathopasthe tārājālamivāmbarāt ।
6.89.19 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · १९ ॥
विधूतवर्मा नाराचैर्बभूव कृतव्रणः । इन्द्रजित् समरे वीरः प्ररूढ इव सानुमान् । ६.८९.२० ॥

vidhūtavarmā nārācairbabhūva sa kṛtavraṇaḥ ।
indrajit samare vīraḥ prarūḍha iva sānumān ।
6.89.20 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · २० ॥
ततः शरसहस्रेण सङ्क्रुद्धो रावणात्मजः । बिभेद समरे वीरं लक्ष्मणं भीमविक्रमः । ६.८९.२१ ॥

tataḥ śarasahasreṇa saṅkruddho rāvaṇātmajaḥ ।
bibheda samare vīraṁ lakṣmaṇaṁ bhīmavikramaḥ ।
6.89.21 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · २१ ॥
व्यशीर्यत महादिव्यं कवचं लक्ष्मणस्य च । कृतप्रतिकृतान्योन्यं बभूवतुरभिद्रुतौ । ६.८९.२२ ॥

vyaśīryata mahādivyaṁ kavacaṁ lakṣmaṇasya ca ।
kṛtapratikṛtānyonyaṁ babhūvaturabhidrutau ।
6.89.22 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · २२ ॥
अभीक्ष्णं निश्वसन्तौ तौ युद्ध्येतां तुमुलं युधि । शरसङ्कृत्तसर्वाङ्गौ सर्वतो रुधिरोक्षितौ । ६.८९.२३ ॥

abhīkṣṇaṁ niśvasantau tau yuddhyetāṁ tumulaṁ yudhi ।
śarasaṅkṛttasarvāṅgau sarvato rudhirokṣitau ।
6.89.23 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · २३ ॥
सुदीर्घकालं तौ वीरावन्योन्यं निशितैः शरैः । ततक्षतुर्महात्मानौ रणकर्मविशारदौ । ६.८९.२४ ॥

sudīrghakālaṁ tau vīrāvanyonyaṁ niśitaiḥ śaraiḥ ।
tatakṣaturmahātmānau raṇakarmaviśāradau ।
6.89.24 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · २४ ॥
बभूवतुश्चात्मजये यत्तौ भीमपराक्रमौ । तौ शरौघैस्तदा कीर्णौ निकृत्तकवचध्वजौ । स्रवन्तौ रुधिरं चोष्णं जलं प्रस्रवणाविव । ६.८९.२५ ॥

babhūvatuścātmajaye yattau bhīmaparākramau ।
tau śaraughaistadā kīrṇau nikṛttakavacadhvajau ।
sravantau rudhiraṁ coṣṇaṁ jalaṁ prasravaṇāviva ।
6.89.25 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · २५ ॥
शरवर्षं ततो घोरं मुञ्चतोर्भीमनिस्वनम् । सासारयोरिवाकाशे नीलयोः कालमेघयोः । ६.८९.२६ ॥

śaravarṣaṁ tato ghoraṁ muñcatorbhīmanisvanam ।
sāsārayorivākāśe nīlayoḥ kālameghayoḥ ।
6.89.26 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · २६ ॥
तयोरथ महान् कालो व्यत्ययाद्युध्यमानयोः । तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं वाप्युपजग्मतुः । ६.८९.२७ ॥

tayoratha mahān kālo vyatyayādyudhyamānayoḥ ।
na ca tau yuddhavaimukhyaṁ śramaṁ vāpyupajagmatuḥ ।
6.89.27 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · २७ ॥
अस्त्राण्यस्त्रविदां श्रेष्ठौ दर्शयन्तौ पुनःपुनः । शरानुच्चावचाकारानन्तरिक्षे बबन्धतुः । ६.८९.२८ ॥

astrāṇyastravidāṁ śreṣṭhau darśayantau punaḥpunaḥ ।
śarānuccāvacākārānantarikṣe babandhatuḥ ।
6.89.28 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · २८ ॥
व्यपेतदोषमस्यन्तौ लघु चित्रं सुष्ठु च । उभौ तौ तुमुलं घोरं चक्रतुर्नरराक्षसौ । ६.८९.२९ ॥

vyapetadoṣamasyantau laghu citraṁ ca suṣṭhu ca ।
ubhau tau tumulaṁ ghoraṁ cakraturnararākṣasau ।
6.89.29 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · २९ ॥
तयोः पृथक्पृथग्भीमः शुश्रुवे तलनिस्वनः । प्रकम्पयन् जनं घोरो निर्घात इव दारुणः । ६.८९.३० ॥

tayoḥ pṛthakpṛthagbhīmaḥ śuśruve talanisvanaḥ ।
prakampayan janaṁ ghoro nirghāta iva dāruṇaḥ ।
6.89.30 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ३० ॥
तयोर्भ्राजते शब्दस्तदा समरसक्तयोः । सुघोरयोर्निष्टनतोर्गगने मेगयोर्यथा । ६.८९.३१ ॥

sa tayorbhrājate śabdastadā samarasaktayoḥ ।
sughorayorniṣṭanatorgagane megayoryathā ।
6.89.31 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ३१ ॥
सुवर्णपुङ्खैर्नाराचैर्बलवन्तौ कृतव्रणौ । प्रसुस्रुवाते रुधिरं कीर्तिमन्तौ जये धृतौ । ६.८९.३२ ॥

suvarṇapuṅkhairnārācairbalavantau kṛtavraṇau ।
prasusruvāte rudhiraṁ kīrtimantau jaye dhṛtau ।
6.89.32 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ३२ ॥
ते गात्रयोर्निपतिता रुक्मपुङ्खाः शरा युधि । असृङ्नद्धा विनिष्पत्य विविशुर्धरणीतलम् । ६.८९.३३ ॥

te gātrayornipatitā rukmapuṅkhāḥ śarā yudhi ।
asṛṅnaddhā viniṣpatya viviśurdharaṇītalam ।
6.89.33 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ३३ ॥
अन्ये सुनिशितैः शस्त्रैराकाशे सञ्जघट्टिरे । बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चान्ये तयोर्बाणाः सहस्रशः । ६.८९.३४ ॥

anye suniśitaiḥ śastrairākāśe sañjaghaṭṭire ।
babhañjuścicchiduścānye tayorbāṇāḥ sahasraśaḥ ।
6.89.34 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ३४ ॥
बभूव रणो घोरस्तयोर्बाणमयश्चयः । अग्निभ्यामिव दीप्ताभ्यां सत्रे कुशमयश्चयः । ६.८९.३५ ॥

sa babhūva raṇo ghorastayorbāṇamayaścayaḥ ।
agnibhyāmiva dīptābhyāṁ satre kuśamayaścayaḥ ।
6.89.35 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ३५ ॥
तयोः कृतव्रणौ देहौ शुशुभाते महात्मनोः । सपुष्पाविव निष्पत्रौ वने शाल्मलिकिंशुकौ । ६.८९.३६ ॥

tayoḥ kṛtavraṇau dehau śuśubhāte mahātmanoḥ ।
sapuṣpāviva niṣpatrau vane śālmalikiṁśukau ।
6.89.36 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ३६ ॥
चक्रुतुस्तुमुलं घोरं सन्निपातं मुहुर्मुहुः । इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैव परस्परवधैषिणौ । ६.८९.३७ ॥

cakrutustumulaṁ ghoraṁ sannipātaṁ muhurmuhuḥ ।
indrajillakṣmaṇaścaiva parasparavadhaiṣiṇau ।
6.89.37 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ३७ ॥
लक्ष्मणो रावणिं युद्धे रावणिश्चापि लक्ष्मणम् । अन्योन्यं तावभिघ्नन्तौ श्रमं प्रत्यपद्यताम् । ६.८९.३८ ॥

lakṣmaṇo rāvaṇiṁ yuddhe rāvaṇiścāpi lakṣmaṇam ।
anyonyaṁ tāvabhighnantau na śramaṁ pratyapadyatām ।
6.89.38 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ३८ ॥
बाणजालैः शरीरस्थैरवगाढैस्तरस्विनौ । शुशुभाते महावीर्यो प्ररूढाविव पर्वतौ । ६.८९.३९ ॥

bāṇajālaiḥ śarīrasthairavagāḍhaistarasvinau ।
śuśubhāte mahāvīryo prarūḍhāviva parvatau ।
6.89.39 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ३९ ॥
तयो रुधिरसिक्तानि संवृतानि शरैर्भृशम् । बभ्राजुः सर्वगात्राणि ज्वलन्त इव पावकाः । ६.८९.४० ॥

tayo rudhirasiktāni saṁvṛtāni śarairbhṛśam ।
babhrājuḥ sarvagātrāṇi jvalanta iva pāvakāḥ ।
6.89.40 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ४० ॥
तयोरथ महान् कालो व्यत्ययाद्युध्यमानयोः । तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं वाप्युपजग्मतुः । ६.८९.४१ ॥

tayoratha mahān kālo vyatyayādyudhyamānayoḥ ।
na ca tau yuddhavaimukhyaṁ śramaṁ vāpyupajagmatuḥ ।
6.89.41 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ४१ ॥
अथ समरपरिश्रमं निहन्तुं समरमुखेष्वजितस्य लक्ष्मणस्य । प्रियहितमुपपादयन् महौजाः समरमुपेत्य विभीषणो ऽवतस्थे । ६.८९.४२ ॥

atha samarapariśramaṁ nihantuṁ samaramukheṣvajitasya lakṣmaṇasya ।
priyahitamupapādayan mahaujāḥ samaramupetya vibhīṣaṇo 'vatasthe ।
6.89.42 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८९ · ४२ ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे एकोननवतितमः सर्गः । ८९ ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe ekonanavatitamaḥ sargaḥ ।
89 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.