वाल्मीकि रामायणम् · युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

सर्गः ८८ · ४१ श्लोकाःSarga 88 · 41 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ६ · ८८ · १ ॥
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः । अब्रवीत् परुषं वाक्यं वेगेनाभ्युत्पपात ह । ६.८८.१ ॥

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā rāvaṇiḥ krodhamūrcchitaḥ ।
abravīt paruṣaṁ vākyaṁ vegenābhyutpapāta ha ।
6.88.1 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · २ ॥
उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे सुसमलङ्कृते । कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः । ६.८८.२ ॥

udyatāyudhanistriṁśo rathe susamalaṅkṛte ।
kālāśvayukte mahati sthitaḥ kālāntakopamaḥ ।
6.88.2 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ३ ॥
महाप्रमाणमुद्यम्य विपुलं वेगवद्दृढम् । धनुर्भीमं परामृश्य शरांश्चामित्रशातनान् । ६.८८.३ ॥

mahāpramāṇamudyamya vipulaṁ vegavaddṛḍham ।
dhanurbhīmaṁ parāmṛśya śarāṁścāmitraśātanān ।
6.88.3 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ४ ॥
तं ददर्श महेष्वासो रथे सुसमलङ्कृतः । अलङ्कृतममित्रघ्नं राघवस्यानुजं बली । हनुमत्पृष्ठमासीनमुदयस्थरविप्रभम् । ६.८८.४ ॥

taṁ dadarśa maheṣvāso rathe susamalaṅkṛtaḥ ।
alaṅkṛtamamitraghnaṁ rāghavasyānujaṁ balī ।
hanumatpṛṣṭhamāsīnamudayastharaviprabham ।
6.88.4 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ५ ॥
उवाचैनं समारब्धः सौमित्रिं सविभीषणम् । तांश्च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम् । ६.८८.५ ॥

uvācainaṁ samārabdhaḥ saumitriṁ savibhīṣaṇam ।
tāṁśca vānaraśārdūlān paśyadhvaṁ me parākramam ।
6.88.5 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ६ ॥
अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम् । मुक्तं वर्षमिवाकाशे वारयिष्यथ संयुगे । ६.८८.६ ॥

adya matkārmukotsṛṣṭaṁ śaravarṣaṁ durāsadam ।
muktaṁ varṣamivākāśe vārayiṣyatha saṁyuge ।
6.88.6 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ७ ॥
अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिस्सृताः । विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिमिवानलः । ६.८८.७ ॥

adya vo māmakā bāṇā mahākārmukanissṛtāḥ ।
vidhamiṣyanti gātrāṇi tūlarāśimivānalaḥ ।
6.88.7 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ८ ॥
तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नान् शूलशक्त्यष्टितोमरैः । अद्य वो गमयिष्यामि सर्वानेव यमक्षयम् । ६.८८.८ ॥

tīkṣṇasāyakanirbhinnān śūlaśaktyaṣṭitomaraiḥ ।
adya vo gamayiṣyāmi sarvāneva yamakṣayam ।
6.88.8 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ९ ॥
क्षिपतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य मे युधि । जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः । ६.८८.९ ॥

kṣipataḥ śaravarṣāṇi kṣiprahastasya me yudhi ।
jīmūtasyeva nadataḥ kaḥ sthāsyati mamāgrataḥ ।
6.88.9 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · १० ॥
रात्रियुद्धे मया पूर्वं वज्राशनिसमैः शरैः । शायितौ स्थो मया भूमौ विसञ्ज्ञौ सपुरस्सरौ । ६.८८.१० ॥

rātriyuddhe mayā pūrvaṁ vajrāśanisamaiḥ śaraiḥ ।
śāyitau stho mayā bhūmau visañjñau sapurassarau ।
6.88.10 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ११ ॥
स्मृतिर्न ते ऽस्ति वा मन्ये व्यक्तं वा यमसादनम् । आशीविषमिव क्रुद्धं यन्मां योद्धुं व्यवस्थितः । ६.८८.११ ॥

smṛtirna te 'sti vā manye vyaktaṁ vā yamasādanam ।
āśīviṣamiva kruddhaṁ yanmāṁ yoddhuṁ vyavasthitaḥ ।
6.88.11 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · १२ ॥
तच्छुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं लक्ष्णस्तदा । अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यमब्रवीत् । ६.८८.१२ ॥

tacchutvā rākṣasendrasya garjitaṁ lakṣṇastadā ।
abhītavadanaḥ kruddho rāvaṇiṁ vākyamabravīt ।
6.88.12 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · १३ ॥
उक्तश्च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया । कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति बुद्धिमान् । ६.८८.१३ ॥

uktaśca durgamaḥ pāraḥ kāryāṇāṁ rākṣasa tvayā ।
kāryāṇāṁ karmaṇā pāraṁ yo gacchati sa buddhimān ।
6.88.13 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · १४ ॥
त्वमर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केनचित् । वचो व्याहृत्य जानीषे कृतार्थो ऽस्मीति दुर्मते । ६.८८.१४ ॥

sa tvamarthasya hīnārtho duravāpasya kenacit ।
vaco vyāhṛtya jānīṣe kṛtārtho 'smīti durmate ।
6.88.14 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · १५ ॥
अन्तर्धानगतेनाजौ यस्त्वया ऽचरितस्तदा । तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः । ६.८८.१५ ॥

antardhānagatenājau yastvayā ' 'caritastadā ।
taskarācarito mārgo naiṣa vīraniṣevitaḥ ।
6.88.15 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · १६ ॥
यथा बाणपथं प्राप्य स्थितो ऽहं तव राक्षस । दर्शयस्वाद्य तत्तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे । ६.८८.१६ ॥

yathā bāṇapathaṁ prāpya sthito 'haṁ tava rākṣasa ।
darśayasvādya tattejo vācā tvaṁ kiṁ vikatthase ।
6.88.16 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · १७ ॥
एवमुक्तो धनुर्भीमं परामृश्य महाबलः । ससर्ज निशितान् बाणानिन्द्रजित् समितिञ्जयः । ६.८८.१७ ॥

evamukto dhanurbhīmaṁ parāmṛśya mahābalaḥ ।
sasarja niśitān bāṇānindrajit samitiñjayaḥ ।
6.88.17 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · १८ ॥
ते निसृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः । सम्प्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः । ६.८८.१८ ॥

te nisṛṣṭā mahāvegāḥ śarāḥ sarpaviṣopamāḥ ।
samprāpya lakṣmaṇaṁ petuḥ śvasanta iva pannagāḥ ।
6.88.18 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · १९ ॥
शरैरतिमहावेगैर्वेगवान् रावणात्मजः । सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धे विव्याध शुभलक्षणम् । ६.८८.१९ ॥

śarairatimahāvegairvegavān rāvaṇātmajaḥ ।
saumitrimindrajidyuddhe vivyādha śubhalakṣaṇam ।
6.88.19 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · २० ॥
शरैरतिविद्धाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः । शुशुभे लक्ष्मणः श्रीमान् विधूम इव पावकः । ६.८८.२० ॥

sa śarairatividdhāṅgo rudhireṇa samukṣitaḥ ।
śuśubhe lakṣmaṇaḥ śrīmān vidhūma iva pāvakaḥ ।
6.88.20 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · २१ ॥
इन्द्रजित्त्वात्मनः कर्म प्रसमीक्ष्याधिगम्य च । विनद्य सुमहानादमिदं वचनमब्रवीत् । ६.८८.२१ ॥

indrajittvātmanaḥ karma prasamīkṣyādhigamya ca ।
vinadya sumahānādamidaṁ vacanamabravīt ।
6.88.21 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · २२ ॥
पत्रिणः शितधारास्ते शरा मत्कार्मुकच्युताः । आदास्यन्ते ऽद्य सौमित्रे जिवितं जिवितान्तगाः । ६.८८.२२ ॥

patriṇaḥ śitadhārāste śarā matkārmukacyutāḥ ।
ādāsyante 'dya saumitre jivitaṁ jivitāntagāḥ ।
6.88.22 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · २३ ॥
अद्य गोमायुसङ्घाश्च श्येनसङ्घाश्च लक्ष्मण । गृध्राश्च निपतन्तु त्वां गतासुं निहतं मया । ६.८८.२३ ॥

adya gomāyusaṅghāśca śyenasaṅghāśca lakṣmaṇa ।
gṛdhrāśca nipatantu tvāṁ gatāsuṁ nihataṁ mayā ।
6.88.23 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · २४ ॥
क्षत्रबन्धुं सदानार्यं रामः परमादुर्मतिः । भक्तं भ्रातरमद्यैव त्वां द्रक्ष्यति मया हतम् । ६.८८.२४ ॥

kṣatrabandhuṁ sadānāryaṁ rāmaḥ paramādurmatiḥ ।
bhaktaṁ bhrātaramadyaiva tvāṁ drakṣyati mayā hatam ।
6.88.24 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · २५ ॥
विशस्तकवचं भूमौ व्यपविद्धशरासनम् । हृतोत्तमाङ्गं सौमित्रे त्वामद्य निहतं मया । ६.८८.२५ ॥

viśastakavacaṁ bhūmau vyapaviddhaśarāsanam ।
hṛtottamāṅgaṁ saumitre tvāmadya nihataṁ mayā ।
6.88.25 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · २६ ॥
इति ब्रुवाणं संरब्धं परुषं रावणात्मजम् । हेतुमद्वाक्यमत्यर्थं लक्ष्मणः प्रत्युवाच ह । ६.८८.२६ ॥

iti bruvāṇaṁ saṁrabdhaṁ paruṣaṁ rāvaṇātmajam ।
hetumadvākyamatyarthaṁ lakṣmaṇaḥ pratyuvāca ha ।
6.88.26 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · २७ ॥
वाग्बलं त्यज दुर्बुद्धे क्रूरकर्मा ऽसि राक्षस । अथ कस्माद्वदस्येतत् सम्पादय सुकर्मणा । ६.८८.२७ ॥

vāgbalaṁ tyaja durbuddhe krūrakarmā 'si rākṣasa ।
atha kasmādvadasyetat sampādaya sukarmaṇā ।
6.88.27 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · २८ ॥
अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थमिह राक्षस । कुरु तत्कर्म येनाहं श्रद्दध्यां तव कत्थनम् । ६.८८.२८ ॥

akṛtvā katthase karma kimarthamiha rākṣasa ।
kuru tatkarma yenāhaṁ śraddadhyāṁ tava katthanam ।
6.88.28 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · २९ ॥
अनुक्त्वा परुषं वाक्यं किञ्चिदप्यनवाक्षिपन् । अविकत्थन् वधिष्यामि त्वां पश्य पुरुषाधम । ६.८८.२९ ॥

anuktvā paruṣaṁ vākyaṁ kiñcidapyanavākṣipan ।
avikatthan vadhiṣyāmi tvāṁ paśya puruṣādhama ।
6.88.29 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ३० ॥
इत्युक्त्वा पञ्च नाराचानाकर्णापूरितान् शितान् । निजघान महावेगान् लक्ष्मणो राक्षसोरसि । ६.८८.३० ॥

ityuktvā pañca nārācānākarṇāpūritān śitān ।
nijaghāna mahāvegān lakṣmaṇo rākṣasorasi ।
6.88.30 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ३१ ॥
सुपत्रवाजिता बाणा ज्वलिता इव पन्नगाः । नैर्ऋतोरस्यभासन्त सवितू रश्मयो यथा । ६.८८.३१ ॥

supatravājitā bāṇā jvalitā iva pannagāḥ ।
nairṛtorasyabhāsanta savitū raśmayo yathā ।
6.88.31 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ३२ ॥
शरैराहतस्तेन सरोषो रावणात्मजः । सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्बाणैः प्रतिविव्याध लक्ष्मणम् । ६.८८.३२ ॥

sa śarairāhatastena saroṣo rāvaṇātmajaḥ ।
suprayuktaistribhirbāṇaiḥ prativivyādha lakṣmaṇam ।
6.88.32 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ३३ ॥
बभूव तदा भीमो नरराक्षससिंहयोः । विमर्दस्तुमुलो युद्धे परस्परजयैषिणोः । ६.८८.३३ ॥

sa babhūva tadā bhīmo nararākṣasasiṁhayoḥ ।
vimardastumulo yuddhe parasparajayaiṣiṇoḥ ।
6.88.33 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ३४ ॥
उभौ हि बलसम्पन्नावुभौ विक्रमशालिनौ । ६.८८.३४ ॥

ubhau hi balasampannāvubhau vikramaśālinau ।
6.88.34 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ३५ ॥
उभावपि सुविक्रान्तौ सर्वशस्त्रास्त्रकोविदौ । उभौ परमदुर्जेयावतुल्यबलतेजसौ । ६.८८.३५ ॥

ubhāvapi suvikrāntau sarvaśastrāstrakovidau ।
ubhau paramadurjeyāvatulyabalatejasau ।
6.88.35 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ३६ ॥
युयुधाते तदा वीरौ ग्रहाविव नभोगतौ । ६.८८.३६ ॥

yuyudhāte tadā vīrau grahāviva nabhogatau ।
6.88.36 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ३७ ॥
बलवृत्राविवाभीतौ युधि तौ दुष्प्रधर्षणौ । युयुधाते महात्मानौ तदा केसरिणाविव । ६.८८.३७ ॥

balavṛtrāvivābhītau yudhi tau duṣpradharṣaṇau ।
yuyudhāte mahātmānau tadā kesariṇāviva ।
6.88.37 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ३८ ॥
बहूनवसृजन्तौ हि मार्गणौघानवस्थितौ । नरराक्षससिंहौ तौ प्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् । ६.८८.३८ ॥

bahūnavasṛjantau hi mārgaṇaughānavasthitau ।
nararākṣasasiṁhau tau prahṛṣṭāvabhyayudhyatām ।
6.88.38 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ३९ ॥
सुसम्प्रहृष्टौ नरराक्षसोत्तमौ जयैषिणौ मार्गणचापधारिणौ । परस्परं तौ प्रववर्षतुर्भृशं शरौघवर्षेण बलाहकाविव । ६.८८.३९ ॥

susamprahṛṣṭau nararākṣasottamau jayaiṣiṇau mārgaṇacāpadhāriṇau ।
parasparaṁ tau pravavarṣaturbhṛśaṁ śaraughavarṣeṇa balāhakāviva ।
6.88.39 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ४० ॥
अभिप्रवृद्धौ युधि युद्धकोविदौ शरासिचण्डौ शितशस्त्रधारिणौ । अभीक्ष्णमाविव्यधतुर्महाबलौ महाहवे शम्बरवासवाविव । ६.८८.४० ॥

abhipravṛddhau yudhi yuddhakovidau śarāsicaṇḍau śitaśastradhāriṇau ।
abhīkṣṇamāvivyadhaturmahābalau mahāhave śambaravāsavāviva ।
6.88.40 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ८८ · ४१ ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टाशीतितमः सर्गः । ८८ ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe aṣṭāśītitamaḥ sargaḥ ।
88 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.