वाल्मीकि रामायणम् · युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

सर्गः ८० · ४३ श्लोकाःSarga 80 · 43 ślokas

रावणकी आज्ञासे इन्द्रजित्का घोर युद्ध तथा उसके वधके विषयमें श्रीराम और लक्ष्मणकी बातचीत

॥ ६ · ८० · १ ॥
मकराक्षं हतं श्रुत्वा रावणः समितिंजयः। रोषेण महताविष्टो दन्तान् कटकटाय्य च॥

makarākṣaṁ hataṁ śrutvā rāvaṇaḥ samitiṁjayaḥ।
roṣeṇa mahatāviṣṭo dantān kaṭakaṭāyya ca॥

मकराक्ष को मारा गया सुनकर समरविजयी रावण महान् रोष से भरकर दाँत पीसने लगा

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · २ ॥
कुपितश्च तदा तत्र किं कार्यमिति चिन्तयन्। आदिदेशाथ संक्रुद्धो रणायेन्द्रजितं सुतम्॥

kupitaśca tadā tatra kiṁ kāryamiti cintayan।
ādideśātha saṁkruddho raṇāyendrajitaṁ sutam॥

कुपित हुआ वह निशाचर उस समय वहाँ इस चिन्ता में पड़ गया कि अब क्या करना चाहिये। उसने अत्यन्त क्रोध से भरकर अपने पुत्र इन्द्रजित् को युद्ध के लिये जाने की आज्ञा दी

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ३ ॥
जहि वीर महावीर्यौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। अदृश्यो दृश्यमानो वा सर्वथा त्वं बलाधिकः॥

jahi vīra mahāvīryau bhrātarau rāmalakṣmaṇau।
adṛśyo dṛśyamāno vā sarvathā tvaṁ balādhikaḥ॥

वह बोला—‘वीर! तुम महापराक्रमी राम और लक्ष्मण दोनों भाइयों को छिपकर या प्रत्यक्षरूप से मार डालो; क्योंकि तुम बल में सर्वथा बढ़े-चढ़े हो

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ४ ॥
त्वमप्रतिमकर्माणमिन्द्रं जयसि संयुगे। किं पुनर्मानुषौ दृष्ट्वा न वधिष्यसि संयुगे॥

tvamapratimakarmāṇamindraṁ jayasi saṁyuge।
kiṁ punarmānuṣau dṛṣṭvā na vadhiṣyasi saṁyuge॥

‘जिसके पराक्रम की कहीं तुलना नहीं है, उस इन्द्र को भी तुम युद्ध में परास्त कर देते हो; फिर उन दो मनुष्यों को रणभूमि में अपने सामने पाकर क्यों नहीं मार सकोगे?’

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ५ ॥
तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रतिगृह्य पितुर्वचः। यज्ञभूमौ स विधिवत् पावकं जुहुवेन्द्रजित्॥

tathokto rākṣasendreṇa pratigṛhya piturvacaḥ।
yajñabhūmau sa vidhivat pāvakaṁ juhuvendrajit॥

राक्षसराज रावण के ऐसा कहने पर इन्द्रजित् ने पिता की आज्ञा शिरोधार्य की और यज्ञभूमि में जाकर अग्नि की स्थापना करके उसमें विधिपूर्वक हवन किया

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ६ ॥
जुह्वतश्चापि तत्राग्निं रक्तोष्णीषधराः स्त्रियः। आजग्मुस्तत्र सम्भ्रान्ता राक्षस्यो यत्र रावणिः॥

juhvataścāpi tatrāgniṁ raktoṣṇīṣadharāḥ striyaḥ।
ājagmustatra sambhrāntā rākṣasyo yatra rāvaṇiḥ॥

उसके अग्नि में हवन करते समय लाल वस्त्र धारण किये बहुत-सी स्त्रियाँ घबरायी हुई उस स्थान पर आयीं, जहाँ वह रावणपुत्र हवन कर रहा था

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ७ ॥
शस्त्राणि शरपत्राणि समिधोऽथ बिभीतकाः। लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा॥

śastrāṇi śarapatrāṇi samidho'tha bibhītakāḥ।
lohitāni ca vāsāṁsi sruvaṁ kārṣṇāyasaṁ tathā॥

उसके तलवार आदि शस्त्र ही सरपत—कुशास्तरण का काम दे रहे थे, बहेड़े की लकड़ी समिधा थी, लाल वस्त्र और लोहे का स्रुवा—ये सब वस्तुएँ उपयोग में लायी गयी थीं

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ८ ॥
सर्वतोऽग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः। छागस्य सर्वकृष्णस्य गलं जग्राह जीवतः॥

sarvato'gniṁ samāstīrya śarapatraiḥ satomaraiḥ।
chāgasya sarvakṛṣṇasya galaṁ jagrāha jīvataḥ॥

उसने तोमरसहित शस्त्ररूपी सरपत अग्नि के चारों ओर बिछा दिये। उसके बाद काले रंग के जीवित बकरे का गला पकड़कर उसे अग्नि में होम दिया

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ९ ॥
सकृद्धोमसमिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः। बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं दर्शयन्ति च॥

sakṛddhomasamiddhasya vidhūmasya mahārciṣaḥ।
babhūvustāni liṅgāni vijayaṁ darśayanti ca॥

एक ही बार किये गये उस होम से अग्नि प्रज्वलित हो उठी, उसमें धुआँ नहीं था और बड़ी-बड़ी लपटें उठ रही थीं। उस अग्नि में वे सभी चिह्न प्रकट हुए, जो विजय की सूचना देते थे

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · १० ॥
प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तहाटकसंनिभः। हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयमुत्थितः॥

pradakṣiṇāvartaśikhastaptahāṭakasaṁnibhaḥ।
havistat pratijagrāha pāvakaḥ svayamutthitaḥ॥

उस समय तपाये हुए सुवर्ण के समान कान्तिमान् अग्निदेव ने स्वयं प्रकट होकर हविष्य ग्रहण किया। उनकी ज्वाला दक्षिणावर्त होकर निकल रही थी

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ११ ॥
हुत्वाग्निं तर्पयित्वाथ देवदानवराक्षसान्। आरुरोह रथश्रेष्ठमन्तर्धानगतं शुभम्॥

hutvāgniṁ tarpayitvātha devadānavarākṣasān।
āruroha rathaśreṣṭhamantardhānagataṁ śubham॥

अग्नि में आहुति दे आभिचारिक यज्ञ-सम्बन्धी देवता, दानव तथा राक्षसों को तृप्त करने के पश्चात् इन्द्रजित् अन्तर्धान होने की शक्ति से सम्पन्न सुन्दर रथ पर आरूढ़ हुआ

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · १२ ॥
स वाजिभिश्चतुर्भिस्तु बाणैस्तु निशितैर्युतः। आरोपितमहाचापः शुशुभे स्यन्दनोत्तमः॥

sa vājibhiścaturbhistu bāṇaistu niśitairyutaḥ।
āropitamahācāpaḥ śuśubhe syandanottamaḥ॥

चार घोड़ों, पैने बाणों तथा अपने भीतर रखे हुए विशाल धनुष से युक्त वह उत्तम रथ बड़ी शोभा पा रहा था

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · १३ ॥
जाज्वल्यमानो वपुषा तपनीयपरिच्छदः। मृगैश्चन्द्रार्धचन्द्रैश्च स रथः समलंकृतः॥

jājvalyamāno vapuṣā tapanīyaparicchadaḥ।
mṛgaiścandrārdhacandraiśca sa rathaḥ samalaṁkṛtaḥ॥

उसके सब सामान सोने के बने हुए थे, अतः वह रथ अपने स्वरूप से प्रज्वलित-सा जान पड़ता था। उसमें मृग, अर्धचन्द्र और पूर्णचन्द्र अङ्कित किये गये थे, जिनसे उसकी सजावट आकर्षक दिखायी देती थी

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · १४ ॥
जाम्बूनदमहाकम्बुर्दीप्तपावकसंनिभः। बभूवेन्द्रजितः केतुर्वैदूर्यसमलंकृतः॥

jāmbūnadamahākamburdīptapāvakasaṁnibhaḥ।
babhūvendrajitaḥ keturvaidūryasamalaṁkṛtaḥ॥

इन्द्रजित् का ध्वज प्रज्वलित अग्नि के समान दीप्तिमान् था। उसमें सोने के बड़े-बड़े कड़े पहनाये गये थे और उसे नीलम से अलंकृत किया गया था

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · १५ ॥
तेन चादित्यकल्पेन ब्रह्मास्त्रेण च पालितः। स बभूव दुराधर्षो रावणिः सुमहाबलः॥

tena cādityakalpena brahmāstreṇa ca pālitaḥ।
sa babhūva durādharṣo rāvaṇiḥ sumahābalaḥ॥

उस सूर्यतुल्य तेजस्वी रथ और ब्रह्मास्त्र से सुरक्षित हुआ वह महाबली रावणकुमार इन्द्रजित् दूसरों के लिये दुर्जय हो गया था

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · १६ ॥
सोऽभिनिर्याय नगरादिन्द्रजित् समितिंजयः। हुत्वाग्निं राक्षसैर्मन्त्रैरन्तर्धानगतोऽब्रवीत्॥

so'bhiniryāya nagarādindrajit samitiṁjayaḥ।
hutvāgniṁ rākṣasairmantrairantardhānagato'bravīt॥

समरविजयी इन्द्रजित् नगर से निकलकर निर्ऋति-देवता-सम्बन्धी मन्त्रों से अग्नि में आहुति दे अन्तर्धान की शक्ति से सम्पन्न हो इस प्रकार बोला—

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · १७ ॥
अद्य हत्वा रणे यौ तौ मिथ्या प्रव्रजितौ वने। जयं पित्रे प्रदास्यामि रावणाय रणेऽधिकम्॥

adya hatvā raṇe yau tau mithyā pravrajitau vane।
jayaṁ pitre pradāsyāmi rāvaṇāya raṇe'dhikam॥

‘जो व्यर्थ ही वन में आये हैं (अथवा झूठे ही तपस्वी का बाना धारण किये हुए हैं), उन दोनों भाई राम और लक्ष्मण को आज रणभूमि में मारकर मैं अपने पिता रावण को उत्कृष्ट जय प्रदान करूँगा

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · १८ ॥
अद्य निर्वानरामुर्वीं हत्वा रामं च लक्ष्मणम्। करिष्ये परमां प्रीतिमित्युक्त्वान्तरधीयत॥

adya nirvānarāmurvīṁ hatvā rāmaṁ ca lakṣmaṇam।
kariṣye paramāṁ prītimityuktvāntaradhīyata॥

‘आज राम और लक्ष्मण को मारकर पृथ्वी को वानरों से सूनी करके मैं पिता को परम संतोष दूँगा।’ ऐसा कहकर वह अदृश्य हो गया

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · १९ ॥
आपपाताथ संक्रुद्धो दशग्रीवेण चोदितः। तीक्ष्णकार्मुकनाराचैस्तीक्ष्णस्त्विन्द्ररिपू रणे॥

āpapātātha saṁkruddho daśagrīveṇa coditaḥ।
tīkṣṇakārmukanārācaistīkṣṇastvindraripū raṇe॥

तत्पश्चात् दशमुख रावण से प्रेरित हो इन्द्रशत्रु इन्द्रजित् कुपित होकर रणभूमि में आया। उसके हाथ में धनुष और तीखे नाराच थे

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · २० ॥
स ददर्श महावीर्यौ नागौ त्रिशिरसाविव। सृजन्ताविषुजालानि वीरौ वानरमध्यगौ॥

sa dadarśa mahāvīryau nāgau triśirasāviva।
sṛjantāviṣujālāni vīrau vānaramadhyagau॥

युद्धस्थल में आकर उस निशाचर ने वानरों के बीच में खड़े हो बाण-समूहों की वर्षा करते हुए महापराक्रमी वीर श्रीराम और लक्ष्मण को वहाँ (ऊँचे और मोटे कंधों से युक्त, होने के कारण) तीन सिरवाले नागों के समान देखा

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · २१ ॥
इमौ ताविति संचिन्त्य सज्यं कृत्वा च कार्मुकम्। संततानेषुधाराभिः पर्जन्य इव वृष्टिमान्॥

imau tāviti saṁcintya sajyaṁ kṛtvā ca kārmukam।
saṁtatāneṣudhārābhiḥ parjanya iva vṛṣṭimān॥

‘ये ही वे दोनों हैं’ ऐसा सोचकर इन्द्रजित् ने अपने धनुष पर प्रत्यञ्चा चढ़ायी और जल की वर्षा करनेवाले मेघ की भाँति अपनी बाण-धाराओं से सम्पूर्ण दिशाओं को भर दिया

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · २२ ॥
स तु वैहायसरथो युधि तौ रामलक्ष्मणौ। अचक्षुर्विषये तिष्ठन् विव्याध निशितैः शरैः॥

sa tu vaihāyasaratho yudhi tau rāmalakṣmaṇau।
acakṣurviṣaye tiṣṭhan vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ॥

उसका रथ आकाश में खड़ा था और श्रीराम तथा लक्ष्मण युद्धभूमि में विराजमान थे। उन दोनों की दृष्टि से ओझल होकर वह राक्षस उन्हें पैने बाणों से बींधने लगा

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · २३ ॥
तौ तस्य शरवेगेन परीतौ रामलक्ष्मणौ। धनुषी सशरे कृत्वा दिव्यमस्त्रं प्रचक्रतुः॥

tau tasya śaravegena parītau rāmalakṣmaṇau।
dhanuṣī saśare kṛtvā divyamastraṁ pracakratuḥ॥

उसके बाणों के वेग से व्याप्त हुए श्रीराम और लक्ष्मण ने भी अपने-अपने धनुष पर बाणों का संधान करके दिव्य अस्त्र प्रकट किये

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · २४ ॥
प्रच्छादयन्तौ गगनं शरजालैर्महाबलौ। तमस्त्रैः सूर्यसंकाशैर्नैव पस्पर्शतुः शरैः॥

pracchādayantau gaganaṁ śarajālairmahābalau।
tamastraiḥ sūryasaṁkāśairnaiva pasparśatuḥ śaraiḥ॥

उन महाबली बन्धुओं ने सूर्यतुल्य तेजस्वी बाणसमूहों से आकाश को आच्छादित करके भी इन्द्रजित् का अपने बाणों से स्पर्श नहीं किया

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · २५ ॥
स हि धूमान्धकारं च चक्रे प्रच्छादयन्नभः। दिशश्चान्तर्दधे श्रीमान् नीहारतमसा वृताः॥

sa hi dhūmāndhakāraṁ ca cakre pracchādayannabhaḥ।
diśaścāntardadhe śrīmān nīhāratamasā vṛtāḥ॥

उस तेजस्वी राक्षस ने माया से धूमजनित अन्धकार की सृष्टि की और आकाश को ढक दिया। साथ ही कुहरे का अन्धकार फैलाकर दिशाओं को भी ढक दिया

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · २६ ॥
नैव ज्यातलनिर्घोषो न च नेमिखुरस्वनः। शुश्रुवे चरतस्तस्य न च रूपं प्रकाशते॥

naiva jyātalanirghoṣo na ca nemikhurasvanaḥ।
śuśruve caratastasya na ca rūpaṁ prakāśate॥

उसकी प्रत्यञ्चा की टंकार नहीं सुनायी देती थी। पहियों की घर्घराहट तथा घोड़ों की टाप की आवाज भी कानों में नहीं पड़ती थी और सब ओर विचरते हुए उस राक्षस का रूप भी दृष्टिगोचर नहीं होता था

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · २७ ॥
घनान्धकारे तिमिरे शिलावर्षमिवाद्भुतम्। स ववर्ष महाबाहुर्नाराचशरवृष्टिभिः॥

ghanāndhakāre timire śilāvarṣamivādbhutam।
sa vavarṣa mahābāhurnārācaśaravṛṣṭibhiḥ॥

महाबाहु इन्द्रजित् उस घने अन्धकार में जहाँ दृष्टि काम नहीं करती थी, पत्थरों की अद्भुत वृष्टि के समान नाराच नामक बाणों की वर्षा करने लगा

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · २८ ॥
स रामं सूर्यसंकाशैः शरैर्दत्तवरैर्भृशम्। विव्याध समरे क्रुद्धः सर्वगात्रेषु रावणिः॥

sa rāmaṁ sūryasaṁkāśaiḥ śarairdattavarairbhṛśam।
vivyādha samare kruddhaḥ sarvagātreṣu rāvaṇiḥ॥

समराङ्गण में कुपित हुए उस रावणकुमार ने वरदान में प्राप्त हुए सूर्यतुल्य तेजस्वी बाणोंद्वारा श्रीरामचन्द्रजी के सम्पूर्ण अङ्गों में घाव कर दिया

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · २९ ॥
तौ हन्यमानौ नाराचैर्धाराभिरिव पर्वतौ। हेमपुङ्खान् नरव्याघ्रौ तिग्मान् मुमुचतुः शरान्॥

tau hanyamānau nārācairdhārābhiriva parvatau।
hemapuṅkhān naravyāghrau tigmān mumucatuḥ śarān॥

जैसे दो पर्वतों पर जल की धाराएँ बरस रही हों, उसी प्रकार उन दोनों नरश्रेष्ठ वीरों पर नाराचों की मार पड़ने लगी। उसी अवस्था में वे दोनों वीर भी सोने के पंखों से सुशोभित तीखे बाण छोड़ने लगे

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ३० ॥
अन्तरिक्षे समासाद्य रावणिं कङ्कपत्रिणः। निकृत्य पतगा भूमौ पेतुस्ते शोणिताप्लुताः॥

antarikṣe samāsādya rāvaṇiṁ kaṅkapatriṇaḥ।
nikṛtya patagā bhūmau petuste śoṇitāplutāḥ॥

वे कङ्कपत्रयुक्त बाण आकाश में पहुँचकर रावणकुमार इन्द्रजित् को क्षत-विक्षत करके रक्त में डूबे हुए पृथ्वी पर गिर पड़ते थे

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ३१ ॥
अतिमात्रं शरौघेण दीप्यमानौ नरोत्तमौ। तानिषून् पततो भल्लैरनेकैर्विचकर्ततुः॥

atimātraṁ śaraugheṇa dīpyamānau narottamau।
tāniṣūn patato bhallairanekairvicakartatuḥ॥

बाणसमूहों से अत्यन्त देदीप्यमान वे दोनों नरश्रेष्ठ वीर अपने ऊपर गिरते हुए सायकों को अनेक भल्ल मारकर काट गिराते थे

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ३२ ॥
यतो हि ददृशाते तौ शरान् निपतिताञ्छितान्। ततस्तु तौ दाशरथी ससृजातेऽस्त्रमुत्तमम्॥

yato hi dadṛśāte tau śarān nipatitāñchitān।
tatastu tau dāśarathī sasṛjāte'stramuttamam॥

जिस ओर से तीखे बाण आते दिखायी देते, उसी ओर वे दोनों भाई दशरथकुमार श्रीराम और लक्ष्मण अपने उत्तम अस्त्रों को चलाया करते थे

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ३३ ॥
रावणिस्तु दिशः सर्वा रथेनातिरथोऽपतत्। विव्याध तौ दाशरथी लघ्वस्त्रो निशितैः शरैः॥

rāvaṇistu diśaḥ sarvā rathenātiratho'patat।
vivyādha tau dāśarathī laghvastro niśitaiḥ śaraiḥ॥

अतिरथी वीर रावणपुत्र इन्द्रजित् अपने रथ के द्वारा सम्पूर्ण दिशाओं में दौड़ लगाता और बड़ी फुर्ती से अस्त्र चलाता था। उसने अपने पैने बाणोंद्वारा उन दोनों दशरथकुमारों को घायल कर दिया

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ३४ ॥
तेनातिविद्धौ तौ वीरौ रुक्मपुङ्खैः सुसंहतैः। बभूवतुर्दाशरथी पुष्पिताविव किंशुकौ॥

tenātividdhau tau vīrau rukmapuṅkhaiḥ susaṁhataiḥ।
babhūvaturdāśarathī puṣpitāviva kiṁśukau॥

उसके सोने के पंखवाले सुदृढ़ सायकोंद्वारा अत्यन्त घायल हुए वे दोनों वीर दशरथकुमार रक्तरञ्जित हो खिले हुए पलाशवृक्षों के समान प्रतीत होते थे

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ३५ ॥
नास्य वेगगतिं कश्चिन्न च रूपं धनुः शरान्। न चास्य विदितं किंचित् सूर्यस्येवाभ्रसम्प्लवे॥

nāsya vegagatiṁ kaścinna ca rūpaṁ dhanuḥ śarān।
na cāsya viditaṁ kiṁcit sūryasyevābhrasamplave॥

इन्द्रजित् की वेगपूर्ण गति, रूप, धनुष और बाणों को कोई देख नहीं पाता था। मेघों की घटा में छिपे हुए सूर्य की भाँति उसकी कोई भी बात किसी को ज्ञात नहीं हो पाती थी

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ३६ ॥
तेन विद्धाश्च हरयो निहताश्च गतासवः। बभूवुः शतशस्तत्र पतिता धरणीतले॥

tena viddhāśca harayo nihatāśca gatāsavaḥ।
babhūvuḥ śataśastatra patitā dharaṇītale॥

उसके द्वारा घायल और आहत होकर कितने ही वानर अपने प्राणों से हाथ धो बैठे तथा सैकड़ों योद्धा मरकर पृथ्वी पर गिर पड़े

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ३७ ॥
लक्ष्मणस्तु ततः क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत्। ब्राह्ममस्त्रं प्रयोक्ष्यामि वधार्थं सर्वरक्षसाम्॥

lakṣmaṇastu tataḥ kruddho bhrātaraṁ vākyamabravīt।
brāhmamastraṁ prayokṣyāmi vadhārthaṁ sarvarakṣasām॥

तब लक्ष्मण को बड़ा क्रोध हुआ और उन्होंने अपने भाई से कहा—‘आर्य! अब मैं समस्त राक्षसों के संहार के लिये ब्रह्मास्त्र का प्रयोग करूँगा’

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ३८ ॥
तमुवाच ततो रामो लक्ष्मणं शुभलक्षणम्। नैकस्य हेतो रक्षांसि पृथिव्यां हन्तुमर्हसि॥

tamuvāca tato rāmo lakṣmaṇaṁ śubhalakṣaṇam।
naikasya heto rakṣāṁsi pṛthivyāṁ hantumarhasi॥

उनकी यह बात सुनकर श्रीराम ने शुभलक्षणसम्पन्न लक्ष्मण से कहा—‘भाई! एक के कारण भूमण्डल के समस्त राक्षसों का वध करना तुम्हारे लिये उचित नहीं है

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ३९ ॥
अयुध्यमानं प्रच्छन्नं प्राञ्जलिं शरणागतम्। पलायमानं मत्तं वा न हन्तुं त्वमिहार्हसि॥

ayudhyamānaṁ pracchannaṁ prāñjaliṁ śaraṇāgatam।
palāyamānaṁ mattaṁ vā na hantuṁ tvamihārhasi॥

संयुक्त अनुवाद ↓joint translation ↓

॥ ६ · ८० · ४० ॥
तस्यैव तु वधे यत्नं करिष्यामि महाभुज। आदेक्ष्यावो महावेगानस्त्रानाशीविषोपमान्॥

tasyaiva tu vadhe yatnaṁ kariṣyāmi mahābhuja।
ādekṣyāvo mahāvegānastrānāśīviṣopamān॥

॥ ३९–४० ॥

‘महाबाहो! जो युद्ध न करता हो, छिपा हो, हाथ जोड़कर शरण में आया हो, युद्ध से भाग रहा हो अथवा पागल हो गया हो, ऐसे व्यक्ति को तुम्हें नहीं मारना चाहिये। अब मैं उस इन्द्रजित् के ही वध का प्रयत्न करता हूँ। आओ, हमलोग विषैले सर्पों की भाँति भयंकर तथा अत्यन्त वेगशाली अस्त्रों का प्रयोग करें

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ४१ ॥
तमेनं मायिनं क्षुद्रमन्तर्हितरथं बलात्। राक्षसं निहनिष्यन्ति दृष्ट्वा वानरयूथपाः॥

tamenaṁ māyinaṁ kṣudramantarhitarathaṁ balāt।
rākṣasaṁ nihaniṣyanti dṛṣṭvā vānarayūthapāḥ॥

‘यह मायावी राक्षस बड़ा नीच है। इसने अन्तर्धान-शक्ति से अपने रथ को छिपा लिया है। यदि यह दीख जाय तो वानरयूथपति इस राक्षस को अवश्य मार डालेंगे

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ४२ ॥
यद्येष भूमिं विशते दिवं वा रसातलं वापि नभस्तलं वा। एवं विगूढोऽपि ममास्त्रदग्धः पतिष्यते भूमितले गतासुः॥

yadyeṣa bhūmiṁ viśate divaṁ vā
rasātalaṁ vāpi nabhastalaṁ vā।
evaṁ vigūḍho'pi mamāstradagdhaḥ
patiṣyate bhūmitale gatāsuḥ॥

‘यदि यह पृथ्वी में समा जाय, स्वर्ग को चला जाय, रसातल में प्रवेश करे अथवा आकाश में ही स्थित रहे तथापि इस तरह छिपे होने पर भी मेरे अस्त्रों से दग्ध होकर प्राणशून्य हो भूतल पर अवश्य गिरेगा’

English translation coming soon.

॥ ६ · ८० · ४३ ॥
इत्येवमुक्त्वा वचनं महार्थं रघुप्रवीरः प्लवगर्षभैर्वृतः। वधाय रौद्रस्य नृशंसकर्मण- स्तदा महात्मा त्वरितं निरीक्षते॥

ityevamuktvā vacanaṁ mahārthaṁ
raghupravīraḥ plavagarṣabhairvṛtaḥ।
vadhāya raudrasya nṛśaṁsakarmaṇa-
stadā mahātmā tvaritaṁ nirīkṣate॥

इस प्रकार महान् अभिप्राय से युक्त वचन कहकर वानर शिरोमणियों से घिरे हुए रघुकुल के प्रमुख वीर महात्मा श्रीरामचन्द्रजी उस क्रूरकर्मा भयानक राक्षस का वध करने के लिये तत्काल ही इधर-उधर दृष्टिपात करने लगे

English translation coming soon.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डेऽशीतितमः सर्गः॥ ८० ॥

इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके युद्धकाण्डमें अस्सीवाँ सर्ग पूरा हुआ॥ ८० ॥