वाल्मीकि रामायणम् · युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

सर्गः ६१ · ४१ श्लोकाःSarga 61 · 41 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ६ · ६१ · १ ॥
ततो रामो भहातेजा धनुरादाय वीर्यवान् । किरीटिनं महाकायं कुम्भकर्णं ददर्श ह । ६.६१.१ ॥ ॥

tato rāmo bhahātejā dhanurādāya vīryavān ।
kirīṭinaṁ mahākāyaṁ kumbhakarṇaṁ dadarśa ha ।
6.61.1 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · २ ॥
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं पर्वताकारदर्शनम् । क्रममाणमिवाकाशं पुरा नारायणं प्रभुम् । सतोयाम्बुदसङ्काशं काञ्चनाङ्गदभूषणम् । ६.६१.२ ॥ ॥

taṁ dṛṣṭvā rākṣasaśreṣṭhaṁ parvatākāradarśanam ।
kramamāṇamivākāśaṁ purā nārāyaṇaṁ prabhum ।
satoyāmbudasaṅkāśaṁ kāñcanāṅgadabhūṣaṇam ।
6.61.2 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ३ ॥
दृष्ट्वा पुनः प्रदुद्राव वानराणां महाचमूः । ६.६१.३ ॥ ॥

dṛṣṭvā punaḥ pradudrāva vānarāṇāṁ mahācamūḥ ।
6.61.3 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ४ ॥
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वर्धमानं राक्षसम् । सविस्मयमिदं रामो विभीषणमुवाच ह । ६.६१.४ ॥ ॥

vidrutāṁ vāhinīṁ dṛṣṭvā vardhamānaṁ ca rākṣasam ।
savismayamidaṁ rāmo vibhīṣaṇamuvāca ha ।
6.61.4 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ५ ॥
को ऽसौ पर्वतसङ्काशः किरीटी हरिलोचनः । लङ्कायां दृश्यते वीर सविद्युदिव तोयदः । ६.६१.५ ॥ ॥

ko 'sau parvatasaṅkāśaḥ kirīṭī harilocanaḥ ।
laṅkāyāṁ dṛśyate vīra savidyudiva toyadaḥ ।
6.61.5 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ६ ॥
पृथिव्याः केतुभूतो ऽसौ महानेको ऽत्र दृश्यते । यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे विद्रवन्ति ततस्ततः । ६.६१.६ ॥ ॥

pṛthivyāḥ ketubhūto 'sau mahāneko 'tra dṛśyate ।
yaṁ dṛṣṭvā vānarāḥ sarve vidravanti tatastataḥ ।
6.61.6 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ७ ॥
आचक्ष्व मे महान् को ऽसौ रक्षो वा यदि वा ऽसुरः । मयैवंविधं भूतं दृष्टपूर्वं कदाचन । ६.६१.७ ॥ ॥

ācakṣva me mahān ko 'sau rakṣo vā yadi vā 'suraḥ ।
na mayaivaṁvidhaṁ bhūtaṁ dṛṣṭapūrvaṁ kadācana ।
6.61.7 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ८ ॥
पृष्टो राजपुत्रेण रामेणाक्लिष्टकर्मणा । विभीषणो महाप्राज्ञः काकुत्स्थमिदमब्रवीत् । ६.६१.८ ॥ ॥

sa pṛṣṭo rājaputreṇa rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ।
vibhīṣaṇo mahāprājñaḥ kākutsthamidamabravīt ।
6.61.8 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ९ ॥
येन वैवस्वतो युद्धे वासवश्च पराजितः । सैष विश्रवसः पुत्रः कुम्भकर्णः प्रतापवान् । अस्य प्रमाणात् सदृशो राक्षसो ऽन्यो विद्यते । ६.६१.९ ॥ ॥

yena vaivasvato yuddhe vāsavaśca parājitaḥ ।
saiṣa viśravasaḥ putraḥ kumbhakarṇaḥ pratāpavān ।
asya pramāṇāt sadṛśo rākṣaso 'nyo na vidyate ।
6.61.9 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · १० ॥
एतेन देवा युधि दानवाश्च यक्षा भुजङ्गाः पिशिताशनाश्च । गन्धर्वविद्याधरकिन्नराश्च सहस्रशो राघव सम्प्रभग्राः । ६.६१.१० ॥ ॥

etena devā yudhi dānavāśca yakṣā bhujaṅgāḥ piśitāśanāśca ।
gandharvavidyādharakinnarāśca sahasraśo rāghava samprabhagrāḥ ।
6.61.10 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ११ ॥
शूलपाणिं विरूपाक्षं कुम्भकर्णं महाबलम् । हन्तुं शेकुस्त्रिदशाः कालो ऽयमिति मोहिताः । ६.६१.११ ॥ ॥

śūlapāṇiṁ virūpākṣaṁ kumbhakarṇaṁ mahābalam ।
hantuṁ na śekustridaśāḥ kālo 'yamiti mohitāḥ ।
6.61.11 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · १२ ॥
प्रकृत्या ह्येष तेजस्वी कुम्भकर्णो महाबलः । अन्येषां राक्षसेन्द्राणां वरदानकृतं बलम् । ६.६१.१२ ॥ ॥

prakṛtyā hyeṣa tejasvī kumbhakarṇo mahābalaḥ ।
anyeṣāṁ rākṣasendrāṇāṁ varadānakṛtaṁ balam ।
6.61.12 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · १३ ॥
एतेन जातमात्रेण क्षुधार्तेन महात्मना । भक्षितानि सहस्राणि सत्त्वानां सुबहून्यपि । ६.६१.१३ ॥ ॥

etena jātamātreṇa kṣudhārtena mahātmanā ।
bhakṣitāni sahasrāṇi sattvānāṁ subahūnyapi ।
6.61.13 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · १४ ॥
तेषु सम्भक्ष्यमाणेषु प्रजा भयनिपीडिताः । यान्ति स्म शरणं शक्रं तमप्यर्थं न्यवेदयन् । ६.६१.१४ ॥ ॥

teṣu sambhakṣyamāṇeṣu prajā bhayanipīḍitāḥ ।
yānti sma śaraṇaṁ śakraṁ tamapyarthaṁ nyavedayan ।
6.61.14 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · १५ ॥
कुम्भकर्णं कुपितो महेन्द्रो जघान वज्रेण शितेन वज्री । शक्रवज्राभिहतो महात्मा चचाल कोपाच्च भृशं ननाद । ६.६१.१५ ॥ ॥

sa kumbhakarṇaṁ kupito mahendro jaghāna vajreṇa śitena vajrī ।
sa śakravajrābhihato mahātmā cacāla kopācca bhṛśaṁ nanāda ।
6.61.15 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · १६ ॥
तस्य नानद्यमानस्य कुम्भकर्णस्य धीमतः । श्रुत्वा ऽतिनादं वित्रस्ता भूयो भूमिर्वितत्रसे । ६.६१.१६ ॥ ॥

tasya nānadyamānasya kumbhakarṇasya dhīmataḥ ।
śrutvā 'tinādaṁ vitrastā bhūyo bhūmirvitatrase ।
6.61.16 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · १७ ॥
तत्र कोपान्महेन्द्रस्य कुम्भकर्णो महाबलः । विकृष्यैरावताद्दन्तं जघानोरसि वासवम् । ६.६१.१७ ॥ ॥

tatra kopānmahendrasya kumbhakarṇo mahābalaḥ ।
vikṛṣyairāvatāddantaṁ jaghānorasi vāsavam ।
6.61.17 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · १८ ॥
कुम्भकर्णप्रहारार्तो विजज्वाल वासवः । ततो विषेदुः सहसा देवब्रह्मर्षिदानवाः । ६.६१.१८ ॥ ॥

kumbhakarṇaprahārārto vijajvāla sa vāsavaḥ ।
tato viṣeduḥ sahasā devabrahmarṣidānavāḥ ।
6.61.18 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · १९ ॥
प्रजाभिः सह शक्रश्च ययौ स्थानं स्वयम्भुवः । कुम्भकर्णस्य दौरात्म्यं शशंसुस्ते प्रजापतेः । ६.६१.१९ ॥ ॥

prajābhiḥ saha śakraśca yayau sthānaṁ svayambhuvaḥ ।
kumbhakarṇasya daurātmyaṁ śaśaṁsuste prajāpateḥ ।
6.61.19 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · २० ॥
प्रजानां भक्षणं चापि देवानां चापि धर्षणम् । आश्रमध्वंसनं चापि परस्त्रीहरणं भृशम् । ६.६१.२० ॥ ॥

prajānāṁ bhakṣaṇaṁ cāpi devānāṁ cāpi dharṣaṇam ।
āśramadhvaṁsanaṁ cāpi parastrīharaṇaṁ bhṛśam ।
6.61.20 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · २१ ॥
एवं प्रजा यदि त्वेष भक्षयिष्यति नित्यशः । अचिरेणैव कालेन शून्यो लोको भविष्यति । ६.६१.२१ ॥ ॥

evaṁ prajā yadi tveṣa bhakṣayiṣyati nityaśaḥ ।
acireṇaiva kālena śūnyo loko bhaviṣyati ।
6.61.21 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · २२ ॥
वासवस्य वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः । रक्षांस्यावाहयामास कुम्भकर्णं ददर्श ह । ६.६१.२२ ॥ ॥

vāsavasya vacaḥ śrutvā sarvalokapitāmahaḥ ।
rakṣāṁsyāvāhayāmāsa kumbhakarṇaṁ dadarśa ha ।
6.61.22 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · २३ ॥
कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव वितत्रास प्रजापतिः । दृष्ट्वा विश्वास्य चैवेदं स्वयम्भूरिदमब्रवीत् । ६.६१.२३ ॥ ॥

kumbhakarṇaṁ samīkṣyaiva vitatrāsa prajāpatiḥ ।
dṛṣṭvā viśvāsya caivedaṁ svayambhūridamabravīt ।
6.61.23 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · २४ ॥
ध्रुवं लोकविनाशाय पौलस्त्येनासि निर्मितः । तस्मात्त्वमद्यप्रभृति मृतकल्पः शयिष्यसे । ६.६१.२४ ॥ ॥

dhruvaṁ lokavināśāya paulastyenāsi nirmitaḥ ।
tasmāttvamadyaprabhṛti mṛtakalpaḥ śayiṣyase ।
6.61.24 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · २५ ॥
ब्रह्मशापाभिभूतो ऽथ निपपाताग्रतः प्रभोः । ततः परमसम्भ्रान्तो रावणो वाक्यमब्रवीत् । ६.६१.२५ ॥ ॥

brahmaśāpābhibhūto 'tha nipapātāgrataḥ prabhoḥ ।
tataḥ paramasambhrānto rāvaṇo vākyamabravīt ।
6.61.25 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · २६ ॥
विवृद्धः काञ्चनो वृक्षः फलकाले निकृत्यते । नप्तारं स्वकं न्याय्यं शप्तुमेवं प्रजापते । ६.६१.२६ ॥ ॥

vivṛddhaḥ kāñcano vṛkṣaḥ phalakāle nikṛtyate ।
na naptāraṁ svakaṁ nyāyyaṁ śaptumevaṁ prajāpate ।
6.61.26 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · २७ ॥
मिथ्यावचनश्च त्वं स्वप्स्यत्येष संशयः । कालस्तु क्रियतामस्य शयने जागरे तथा । ६.६१.२७ ॥ ॥

na mithyāvacanaśca tvaṁ svapsyatyeṣa na saṁśayaḥ ।
kālastu kriyatāmasya śayane jāgare tathā ।
6.61.27 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · २८ ॥
रावणस्य वचः श्रुत्वा स्वयम्भूरिदमब्रवीत् । ६.६१.२८ ॥ ॥

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā svayambhūridamabravīt ।
6.61.28 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · २९ ॥
शयति ह्येष षण्मासानेकाहं जागरिष्यति । एकेनाह्ना त्वसौ वीरश्चरन् भूमिं बुभुक्षितः । व्यात्तास्यो भक्षयेल्लोकान् सक्रुद्ध इव पावकः । ६.६१.२९ ॥ ॥

śayati hyeṣa ṣaṇmāsānekāhaṁ jāgariṣyati ।
ekenāhnā tvasau vīraścaran bhūmiṁ bubhukṣitaḥ ।
vyāttāsyo bhakṣayellokān sakruddha iva pāvakaḥ ।
6.61.29 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ३० ॥
सो ऽसौ व्यसनमापन्नः कुम्भकर्णमबोधयत् । त्वत्पराक्रमभीतश्च राजा सम्प्रति रावणः । ६.६१.३० ॥ ॥

so 'sau vyasanamāpannaḥ kumbhakarṇamabodhayat ।
tvatparākramabhītaśca rājā samprati rāvaṇaḥ ।
6.61.30 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ३१ ॥
एष निर्गतो वीरः शिबिराद्भीमविक्रमः । वानरान् भृशसङ्क्रुद्धो भक्षयन् परिधावति । ६.६१.३१ ॥ ॥

sa eṣa nirgato vīraḥ śibirādbhīmavikramaḥ ।
vānarān bhṛśasaṅkruddho bhakṣayan paridhāvati ।
6.61.31 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ३२ ॥
कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव हरयो ऽद्य प्रविद्रुताः । कथमेनं रणे क्रुद्धं वारयिष्यन्ति वानराः । ६.६१.३२ ॥ ॥

kumbhakarṇaṁ samīkṣyaiva harayo 'dya pravidrutāḥ ।
kathamenaṁ raṇe kruddhaṁ vārayiṣyanti vānarāḥ ।
6.61.32 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ३३ ॥
उच्यन्तां वानराः सर्वे यन्त्रमेतत् समुच्छ्रितम् । इति विज्ञाय हरयो भविष्यन्तीह निर्भयाः । ६.६१.३३ ॥ ॥

ucyantāṁ vānarāḥ sarve yantrametat samucchritam ।
iti vijñāya harayo bhaviṣyantīha nirbhayāḥ ।
6.61.33 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ३४ ॥
विभीषणवचः श्रुत्वा हेतुमत् सुमुखेरितम् । उवाच राघवो वाक्यं नीलं सेनापतिं तदा । ६.६१.३४ ॥ ॥

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā hetumat sumukheritam ।
uvāca rāghavo vākyaṁ nīlaṁ senāpatiṁ tadā ।
6.61.34 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ३५ ॥
गच्छ सैन्यानि सर्वाणि व्यूह्य तिष्ठस्व पावके । द्वाराण्यादाय लङ्कायाश्चर्याश्चाप्यथ सङ्क्रमान् । ६.६१.३५ ॥ ॥

gaccha sainyāni sarvāṇi vyūhya tiṣṭhasva pāvake ।
dvārāṇyādāya laṅkāyāścaryāścāpyatha saṅkramān ।
6.61.35 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ३६ ॥
शैलशृङ्गाणि वृक्षांश्च शिलाश्चाप्युपसंहर । तिष्ठन्तु वानराः सर्वे सायुधाः शैलपाणयः । ६.६१.३६ ॥ ॥

śailaśṛṅgāṇi vṛkṣāṁśca śilāścāpyupasaṁhara ।
tiṣṭhantu vānarāḥ sarve sāyudhāḥ śailapāṇayaḥ ।
6.61.36 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ३७ ॥
राघवेण समादिष्टो नीलो हरिचमूपतिः । शशास वानरानीकं यथावत् कपिकुञ्जरः । ६.६१.३७ ॥ ॥

rāghaveṇa samādiṣṭo nīlo haricamūpatiḥ ।
śaśāsa vānarānīkaṁ yathāvat kapikuñjaraḥ ।
6.61.37 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ३८ ॥
ततो गवाक्षः शरभो हनुमानङ्गदस्तथा । शैलशृङ्गाणि शैलाभा गृहीत्वा द्वारमभ्ययुः । ६.६१.३८ ॥ ॥

tato gavākṣaḥ śarabho hanumānaṅgadastathā ।
śailaśṛṅgāṇi śailābhā gṛhītvā dvāramabhyayuḥ ।
6.61.38 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ३९ ॥
रामवाक्यमुपश्रुत्य हरयो जितकाशिनः । पादपैरर्दयन् वीरा वानराः परवाहिनीम् । ६.६१.३९ ॥ ॥

rāmavākyamupaśrutya harayo jitakāśinaḥ ।
pādapairardayan vīrā vānarāḥ paravāhinīm ।
6.61.39 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ४० ॥
ततो हरीणां तदनीकमुग्रं रराज शैलोद्यतदीप्तहस्तम् । गिरेः समीपानुगतं यथैव महन्महाम्भोधरजालमुग्रम् । ६.६१.४० ॥ ॥

tato harīṇāṁ tadanīkamugraṁ rarāja śailodyatadīptahastam ।
gireḥ samīpānugataṁ yathaiva mahanmahāmbhodharajālamugram ।
6.61.40 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ६१ · ४१ ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः । ६१ ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe ekaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ ।
61 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.