वाल्मीकि रामायणम् · युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

सर्गः ५१ · ३६ श्लोकाःSarga 51 · 36 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ६ · ५१ · १ ॥
तेषां सुतुमुलं शब्दं वानराणां तरस्विनाम् । नदतां राक्षसैः सार्धं तदा शुश्राव रावणः । ६.५१.१ ॥

teṣāṁ sutumulaṁ śabdaṁ vānarāṇāṁ tarasvinām ।
nadatāṁ rākṣasaiḥ sārdhaṁ tadā śuśrāva rāvaṇaḥ ।
6.51.1 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · २ ॥
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं श्रुत्वा निनदं भृशम् । सचिवानां ततस्तेषां मध्ये वचनमब्रवीत् । ६.५१.२ ॥

snigdhagambhīranirghoṣaṁ śrutvā sa ninadaṁ bhṛśam ।
sacivānāṁ tatasteṣāṁ madhye vacanamabravīt ।
6.51.2 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ३ ॥
यथा ऽसौ सम्प्रहृष्टानां वानराणां समुत्थितः । बहूनां सुमहानादो मेघानामिव गर्जताम् । व्यक्तं सुमहती प्रीतिरेतेषां नात्र संशयः । ६.५१.३ ॥

yathā 'sau samprahṛṣṭānāṁ vānarāṇāṁ samutthitaḥ ।
bahūnāṁ sumahānādo meghānāmiva garjatām ।
vyaktaṁ sumahatī prītireteṣāṁ nātra saṁśayaḥ ।
6.51.3 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ४ ॥
तथा हि विपुलैर्नादश्चुक्षुभे वरुणालयः । ६.५१.४ । ूनां सुमहानादो मेघानामिव गर्जताम् । तौ तु बद्धौ शरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । अयं सुमहान्नादः शङ्कां जनयतीव मे । ६.५१.५ ॥

tathā hi vipulairnādaścukṣubhe varuṇālayaḥ ।
6.51.4 ।
ūnāṁ sumahānādo meghānāmiva garjatām ।
tau tu baddhau śaraistīkṣṇairbhrātarau rāmalakṣmaṇau ।
ayaṁ ca sumahānnādaḥ śaṅkāṁ janayatīva me ।
6.51.5 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ५ ॥
एतत्तु वचनं चोक्त्वा मन्त्रिणो राक्षसेश्वरः । उवाच नैर्ऋतांस्तत्र समीपपरिवर्तिनः । ६.५१.६ ॥

etattu vacanaṁ coktvā mantriṇo rākṣaseśvaraḥ ।
uvāca nairṛtāṁstatra samīpaparivartinaḥ ।
6.51.6 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ६ ॥
ज्ञायतां तूर्णमेतेषां सर्वेषां वनचारिणाम् । शोककाले समुत्पन्ने हर्षकारणमुत्थितम् । ६.५१.७ ॥

jñāyatāṁ tūrṇameteṣāṁ sarveṣāṁ vanacāriṇām ।
śokakāle samutpanne harṣakāraṇamutthitam ।
6.51.7 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ७ ॥
तथोक्तास्तेन सम्भ्रान्ताः प्राकारमधिरुह्य ते । ददृशुः पालितां सेनां सुग्रीवेण महात्मना । ६.५१.८ ॥

tathoktāstena sambhrāntāḥ prākāramadhiruhya te ।
dadṛśuḥ pālitāṁ senāṁ sugrīveṇa mahātmanā ।
6.51.8 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ८ ॥
तो मुक्तौ सुघोरेण शरबन्धेन राघवौ । समुत्थितौ महावेगौ विषेदुः प्रेक्ष्य राक्षसाः । ६.५१.९ ॥

to ca muktau sughoreṇa śarabandhena rāghavau ।
samutthitau mahāvegau viṣeduḥ prekṣya rākṣasāḥ ।
6.51.9 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ९ ॥
सन्त्रस्तहृदयाः सर्वे प्राकारादवरुह्य ते । विषण्णवदना घोरा राक्षसेन्द्रमुपस्थिताः । ६.५१.१० ॥

santrastahṛdayāḥ sarve prākārādavaruhya te ।
viṣaṇṇavadanā ghorā rākṣasendramupasthitāḥ ।
6.51.10 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · १० ॥
तदप्रियं दीनमुखा रावणस्य निशाचराः । कृत्स्नं निवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः । ६.५१.११ ॥

tadapriyaṁ dīnamukhā rāvaṇasya niśācarāḥ ।
kṛtsnaṁ nivedayāmāsuryathāvadvākyakovidāḥ ।
6.51.11 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ११ ॥
यौ ताविन्द्रजिता युद्धे भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । निबद्धौ शरबन्धेन निष्प्रकम्पभुजौ कृतौ । ६.५१.१२ ॥

yau tāvindrajitā yuddhe bhrātarau rāmalakṣmaṇau ।
nibaddhau śarabandhena niṣprakampabhujau kṛtau ।
6.51.12 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · १२ ॥
विमुक्तौ शरबन्धेन तौ दृश्येते रणाजिरे । पाशानिव गजौ छित्त्वा गजेन्द्रसमविक्रमौ । ६.५१.१३ ॥

vimuktau śarabandhena tau dṛśyete raṇājire ।
pāśāniva gajau chittvā gajendrasamavikramau ।
6.51.13 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · १३ ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां राक्षसेन्द्रो महाबलः । चिन्ताशोकसमाक्रान्तो विषण्णवदनो ऽब्रवीत् । ६.५१.१४ ॥

tacchrutvā vacanaṁ teṣāṁ rākṣasendro mahābalaḥ ।
cintāśokasamākrānto viṣaṇṇavadano 'bravīt ।
6.51.14 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · १४ ॥
घोरैर्दत्तवरैर्बद्धौ शरैराशीविषोपमैः । अमोघैः सूर्यसङ्काशैः प्रमथ्येन्द्रजिता युधि । ६.५१.१५ ॥

ghorairdattavarairbaddhau śarairāśīviṣopamaiḥ ।
amoghaiḥ sūryasaṅkāśaiḥ pramathyendrajitā yudhi ।
6.51.15 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · १५ ॥
तदस्त्रबन्धमासाद्य यदि मुक्तौ रिपू मम । संशयस्थमिदं सर्वमनुपश्याम्यहं बलम् । ६.५१.१६ ॥

tadastrabandhamāsādya yadi muktau ripū mama ।
saṁśayasthamidaṁ sarvamanupaśyāmyahaṁ balam ।
6.51.16 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · १६ ॥
निष्फलाः खलु संवृत्ताः शरा वासुकितेजसः । आदत्तं यैः सुसङ्ग्रामे रिपूणां मम जीवितम् । ६.५१.१७ ॥

niṣphalāḥ khalu saṁvṛttāḥ śarā vāsukitejasaḥ ।
ādattaṁ yaiḥ susaṅgrāme ripūṇāṁ mama jīvitam ।
6.51.17 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · १७ ॥
एवमुक्त्वा तु सङ्क्रुद्धो निःश्वसन्नुरगो यथा । अब्रवीद्रक्षसां मध्ये धूम्राक्षं नाम राक्षसम् । ६.५१.१८ ॥

evamuktvā tu saṅkruddho niḥśvasannurago yathā ।
abravīdrakṣasāṁ madhye dhūmrākṣaṁ nāma rākṣasam ।
6.51.18 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · १८ ॥
बलेन महता युक्तो रक्षसां भीमविक्रम । त्वं वधायाभिनिर्याहि रामस्य सह वानरैः । ६.५१.१९ ॥

balena mahatā yukto rakṣasāṁ bhīmavikrama ।
tvaṁ vadhāyābhiniryāhi rāmasya saha vānaraiḥ ।
6.51.19 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · १९ ॥
एवमुक्तस्तु धूम्राक्षो राक्षसेन्द्रेण धीमता । कृत्वा प्रणामं संहृष्टो निर्जगाम नृपालयात् । ६.५१.२० ॥

evamuktastu dhūmrākṣo rākṣasendreṇa dhīmatā ।
kṛtvā praṇāmaṁ saṁhṛṣṭo nirjagāma nṛpālayāt ।
6.51.20 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · २० ॥
अभिनिष्कम्य तद्द्वारं बलाध्यक्षमुवाच ह । त्वरयस्व बलं तूर्णं किं चिरेण युयुत्सतः । ६.५१.२१ ॥

abhiniṣkamya taddvāraṁ balādhyakṣamuvāca ha ।
tvarayasva balaṁ tūrṇaṁ kiṁ cireṇa yuyutsataḥ ।
6.51.21 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · २१ ॥
धूम्राक्षवचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षो बलानुगः । बलमुद्योजयामास रावणस्याज्ञया द्रुतम् । ६.५१.२२ ॥

dhūmrākṣavacanaṁ śrutvā balādhyakṣo balānugaḥ ।
balamudyojayāmāsa rāvaṇasyājñayā drutam ।
6.51.22 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · २२ ॥
ते बद्धघण्टाबलिनो घोररूपा निशाचराः । विगर्जमानाः संहृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन् । विविधायुधहस्ताश्च शूलमुद्गरपाणयः । ६.५१.२३ ॥

te baddhaghaṇṭābalino ghorarūpā niśācarāḥ ।
vigarjamānāḥ saṁhṛṣṭā dhūmrākṣaṁ paryavārayan ।
vividhāyudhahastāśca śūlamudgarapāṇayaḥ ।
6.51.23 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · २३ ॥
गदाभिः पट्टिशैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् । ६.५१.२४ ॥

gadābhiḥ paṭṭiśairdaṇḍairāyasairmusalairbhṛśam ।
6.51.24 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · २४ ॥
ृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन् । परिघैर्बिन्दिपालैश्च भल्लैः प्रासैः परश्वधैः । निर्ययू राक्षसा दिग्भ्योनर्दन्तो जलदा यथा । ६.५१.२५ ॥

ṛṣṭā dhūmrākṣaṁ paryavārayan ।
parighairbindipālaiśca bhallaiḥ prāsaiḥ paraśvadhaiḥ ।
niryayū rākṣasā digbhyonardanto jaladā yathā ।
6.51.25 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · २५ ॥
रथैः कवचिनस्त्वन्ये ध्वजैश्च समलङ्कृतैः । सुवर्णजालविहितैः खरैश्च विविधाननैः । ६.५१.२६ ॥

rathaiḥ kavacinastvanye dhvajaiśca samalaṅkṛtaiḥ ।
suvarṇajālavihitaiḥ kharaiśca vividhānanaiḥ ।
6.51.26 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · २६ ॥
हयैः परमशीघ्रैश्च गजैन्द्रैश्च मदोत्कटैः । निर्ययू राक्षसव्याघ्रा व्याघ्रा इव दुरासदाः । ६.५१.२७ ॥

hayaiḥ paramaśīghraiśca gajaindraiśca madotkaṭaiḥ ।
niryayū rākṣasavyāghrā vyāghrā iva durāsadāḥ ।
6.51.27 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · २७ ॥
वृकसिंहमुखैर्युक्तं खरैः कनकभूषणैः । आरुरोह रथं दिव्यं धूम्राक्षः खरनिस्वनः । ६.५१.२८ ॥

vṛkasiṁhamukhairyuktaṁ kharaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ ।
āruroha rathaṁ divyaṁ dhūmrākṣaḥ kharanisvanaḥ ।
6.51.28 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · २८ ॥
निर्यातो महावीर्यो धूम्राक्षो राक्षसैर्वृतः । प्रहसन् पश्चिमद्वारं हनूमान् यत्र यूथपः । रथप्रवरमास्थाय खरयुक्तं खरस्वनम् । ६.५१.२९ ॥

sa niryāto mahāvīryo dhūmrākṣo rākṣasairvṛtaḥ ।
prahasan paścimadvāraṁ hanūmān yatra yūthapaḥ ।
rathapravaramāsthāya kharayuktaṁ kharasvanam ।
6.51.29 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · २९ ॥
प्रयान्तं तु महाघोरं राक्षसं भीमविक्रमम् । अन्तरिक्षगता घोराः शकुनाः प्रत्यवारयन् । ६.५१.३० ॥

prayāntaṁ tu mahāghoraṁ rākṣasaṁ bhīmavikramam ।
antarikṣagatā ghorāḥ śakunāḥ pratyavārayan ।
6.51.30 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ३० ॥
रथशीर्षे महान् भीमो गृध्रश्च निपपात ह । ध्वजाग्रे ग्रथिताश्चैव निपेतुः कुणपाशनाः । ६.५१.३१ ॥

rathaśīrṣe mahān bhīmo gṛdhraśca nipapāta ha ।
dhvajāgre grathitāścaiva nipetuḥ kuṇapāśanāḥ ।
6.51.31 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ३१ ॥
रुधिरार्द्रो महान् श्वेतः कबन्धः पतितो भुवि । विस्वरं चोत्सृजन्नादं धूम्नाक्षस्य समीपतः । ६.५१.३२ ॥

rudhirārdro mahān śvetaḥ kabandhaḥ patito bhuvi ।
visvaraṁ cotsṛjannādaṁ dhūmnākṣasya samīpataḥ ।
6.51.32 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ३२ ॥
ववर्ष रुधिरं देवः सञ्चचाल मेदिनी । प्रतिलोभं ववौ वायुर्निर्घातसमनिस्वनः । ६.५१.३३ ॥

vavarṣa rudhiraṁ devaḥ sañcacāla ca medinī ।
pratilobhaṁ vavau vāyurnirghātasamanisvanaḥ ।
6.51.33 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ३३ ॥
तिमिरौघावृतास्तत्र दिशश्च चकाशिरे । ६.५१.३४ ॥

timiraughāvṛtāstatra diśaśca na cakāśire ।
6.51.34 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ३४ ॥
तूत्पातांस्तदा दृष्ट्वा राक्षसानां भयावहान् । प्रादुर्भूतान् सुघोरांश्च धूम्राक्षो व्यथितो ऽभवत् । ६.५१.३५ ॥

sa tūtpātāṁstadā dṛṣṭvā rākṣasānāṁ bhayāvahān ।
prādurbhūtān sughorāṁśca dhūmrākṣo vyathito 'bhavat ।
6.51.35 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ३५ ॥
मुमुहू राक्षसाः सर्वे धूम्राक्षस्य पुरस्सराः । ६.५१.३६ ॥

mumuhū rākṣasāḥ sarve dhūmrākṣasya purassarāḥ ।
6.51.36 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ५१ · ३६ ॥
ततः सुभीमो बहुभिर्निशाचरैर्वृतो ऽभिनिष्क्रम्य रणोत्सुको बली । ददर्श तां राघवबाहुपालितां महौघकल्पां बहुवानरीं चमूम् । ६.५१.३७ ॥

tataḥ subhīmo bahubhirniśācarairvṛto 'bhiniṣkramya raṇotsuko balī ।
dadarśa tāṁ rāghavabāhupālitāṁ mahaughakalpāṁ bahuvānarīṁ camūm ।
6.51.37 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.