वाल्मीकि रामायणम् · युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

सर्गः ४३ · ४५ श्लोकाःSarga 43 · 45 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ६ · ४३ · १ ॥
युद्ध्यातां तु ततस्तेषां वानराणां महात्मनाम् । रक्षसां सम्बभूवाथ बलकोपः सुदारुणः । ६.४३.१ ॥

yuddhyātāṁ tu tatasteṣāṁ vānarāṇāṁ mahātmanām ।
rakṣasāṁ sambabhūvātha balakopaḥ sudāruṇaḥ ।
6.43.1 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · २ ॥
ते हयैः काञ्चनापीडैर्ध्वजैश्चाग्निशिखोपमैः । रथैश्चादित्यसङ्काशैः कवचैश्च मनोरमैः । ६.४३.२ ॥

te hayaiḥ kāñcanāpīḍairdhvajaiścāgniśikhopamaiḥ ।
rathaiścādityasaṅkāśaiḥ kavacaiśca manoramaiḥ ।
6.43.2 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ३ ॥
निर्ययू राक्षसव्याघ्रा नादयन्तो दिशो दश । राक्षसा भीमकर्माणो रावणस्य जयैषिणः । ६.४३.३ ॥

niryayū rākṣasavyāghrā nādayanto diśo daśa ।
rākṣasā bhīmakarmāṇo rāvaṇasya jayaiṣiṇaḥ ।
6.43.3 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ४ ॥
वानराणामपि चमूर्बृहती जयमिच्छताम् । अभ्यधावत तां सेनां रक्षसां कामरूपिणाम् । ६.४३.४ ॥

vānarāṇāmapi camūrbṛhatī jayamicchatām ।
abhyadhāvata tāṁ senāṁ rakṣasāṁ kāmarūpiṇām ।
6.43.4 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ५ ॥
एतस्मिन्नन्तरे तेषामन्योन्यमभिधावताम् । रक्षसां वानराणां द्वन्द्वयुद्धमवर्तत । ६.४३.५ ॥

etasminnantare teṣāmanyonyamabhidhāvatām ।
rakṣasāṁ vānarāṇāṁ ca dvandvayuddhamavartata ।
6.43.5 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ६ ॥
अङ्गदेनेन्द्रजित् सार्धं वालिपुत्रेण राक्षसः । अयुध्यत महातेजास्त्र्यम्बकेण यथा ऽन्तकः । ६.४३.६ ॥

aṅgadenendrajit sārdhaṁ vāliputreṇa rākṣasaḥ ।
ayudhyata mahātejāstryambakeṇa yathā 'ntakaḥ ।
6.43.6 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ७ ॥
प्रजङ्घेन सम्पातिर्नित्यं दुर्मर्षणो रणे । जम्बुमालिनमारब्धो हनुमानपि वानरः । ६.४३.७ ॥

prajaṅghena ca sampātirnityaṁ durmarṣaṇo raṇe ।
jambumālinamārabdho hanumānapi vānaraḥ ।
6.43.7 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ८ ॥
सङ्गतः सुमहाक्रोधो राक्षसो रावणानुजः । समरे तीक्ष्णवेगेन मित्रघ्नेन विभीषणः । ६.४३.८ ॥

saṅgataḥ sumahākrodho rākṣaso rāvaṇānujaḥ ।
samare tīkṣṇavegena mitraghnena vibhīṣaṇaḥ ।
6.43.8 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ९ ॥
तपनेन गजः सार्धं राक्षसेन महाबलः । निकुम्भेन महातेजा नीलो ऽपि समयुद्ध्यत । ६.४३.९ ॥

tapanena gajaḥ sārdhaṁ rākṣasena mahābalaḥ ।
nikumbhena mahātejā nīlo 'pi samayuddhyata ।
6.43.9 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · १० ॥
वानरेन्द्रस्तु सुग्रीवः प्रघसेन समागतः । सङ्गतः समरे श्रीमान् विरूपाक्षेण लक्ष्मणः । ६.४३.१० ॥

vānarendrastu sugrīvaḥ praghasena samāgataḥ ।
saṅgataḥ samare śrīmān virūpākṣeṇa lakṣmaṇaḥ ।
6.43.10 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ११ ॥
आग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः । सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च रामेण सह सङ्गताः । ६.४३.११ ॥

āgniketuśca durdharṣo raśmiketuśca rākṣasaḥ ।
suptaghno yajñakopaśca rāmeṇa saha saṅgatāḥ ।
6.43.11 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · १२ ॥
वज्रमुष्टिस्तु मैन्देन द्विविदानशनिप्रभः । राक्षसाभ्यां सुघोराभ्यां कपिमुख्यौ समागतौ । ६.४३.१२ ॥

vajramuṣṭistu maindena dvividānaśaniprabhaḥ ।
rākṣasābhyāṁ sughorābhyāṁ kapimukhyau samāgatau ।
6.43.12 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · १३ ॥
वीरः प्रतपनो घोरो राक्षसो रणदुर्धरः । समरे तीक्ष्णवेगेन नलेन समयुद्ध्यत । ६.४३.१३ ॥

vīraḥ pratapano ghoro rākṣaso raṇadurdharaḥ ।
samare tīkṣṇavegena nalena samayuddhyata ।
6.43.13 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · १४ ॥
धर्मस्य पुत्रो बलवान् सुषेण इति विश्रुतः । विद्युन्मालिना सार्धमयुध्यत महाकपिः । ६.४३.१४ ॥

dharmasya putro balavān suṣeṇa iti viśrutaḥ ।
sa vidyunmālinā sārdhamayudhyata mahākapiḥ ।
6.43.14 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · १५ ॥
वानराश्चापरे भीमा राक्षसैरपरैः सह । द्वन्द्वं समीयुर्बहुधा युद्धाय बहुभिः सह । ६.४३.१५ ॥

vānarāścāpare bhīmā rākṣasairaparaiḥ saha ।
dvandvaṁ samīyurbahudhā yuddhāya bahubhiḥ saha ।
6.43.15 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · १६ ॥
तत्रासीत् सुमहद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् । रक्षसां वानराणां वीराणां जयमिच्छताम् । ६.४३.१६ ॥

tatrāsīt sumahadyuddhaṁ tumulaṁ romaharṣaṇam ।
rakṣasāṁ vānarāṇāṁ ca vīrāṇāṁ jayamicchatām ।
6.43.16 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · १७ ॥
हरिराक्षसदेहेभ्यः प्रभृताः केशशाद्वलाः । शरीरसङ्घाटवहाः प्रसस्रुः शोणितापगाः । ६.४३.१७ ॥

harirākṣasadehebhyaḥ prabhṛtāḥ keśaśādvalāḥ ।
śarīrasaṅghāṭavahāḥ prasasruḥ śoṇitāpagāḥ ।
6.43.17 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · १८ ॥
आजघानेन्द्रजित् क्रुद्धो वज्रेणेव शतक्रतुः । अङ्गदं गदया वीरं शत्रुसैन्यविदारणम् । ६.४३.१८ ॥

ājaghānendrajit kruddho vajreṇeva śatakratuḥ ।
aṅgadaṁ gadayā vīraṁ śatrusainyavidāraṇam ।
6.43.18 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · १९ ॥
तस्य काञ्चनचित्राङ्गं रथं साश्वं ससारथिम् । जघान समरे श्रीमानङ्गदो वेगवान् कपिः । ६.४३.१९ ॥

tasya kāñcanacitrāṅgaṁ rathaṁ sāśvaṁ sasārathim ।
jaghāna samare śrīmānaṅgado vegavān kapiḥ ।
6.43.19 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · २० ॥
सम्पातिस्तु त्रिभिर्बाणैः प्रजङ्घेन समाहतः । निजघानाश्वकर्णेन प्रजङ्घं रणमूर्धनि । ६.४३.२० ॥

sampātistu tribhirbāṇaiḥ prajaṅghena samāhataḥ ।
nijaghānāśvakarṇena prajaṅghaṁ raṇamūrdhani ।
6.43.20 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · २१ ॥
जम्बुमाली रथस्थस्तु रथशक्त्या महाबलः । बिभेद समरे क्रुद्धो हनूमन्तं स्तनान्तरे । ६.४३.२१ ॥

jambumālī rathasthastu rathaśaktyā mahābalaḥ ।
bibheda samare kruddho hanūmantaṁ stanāntare ।
6.43.21 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · २२ ॥
तस्य तं रथमास्थाय हनूमान् मारुतत्मजः । प्रममाथ तलेनाशु सह तेनैव रक्षसा । ६.४३.२२ ॥

tasya taṁ rathamāsthāya hanūmān mārutatmajaḥ ।
pramamātha talenāśu saha tenaiva rakṣasā ।
6.43.22 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · २३ ॥
नदन् प्रतपनो घोरो नलं सो ऽप्यन्वधावत । ६.४३.२३ ॥

nadan pratapano ghoro nalaṁ so 'pyanvadhāvata ।
6.43.23 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · २४ ॥
नलः प्रतपनस्याशु पातयामास चक्षुषी । भिन्नगात्रः शरैस्तीक्ष्णैः क्षिप्रहस्तेन रक्षसा । ६.४३.२४ ॥

nalaḥ pratapanasyāśu pātayāmāsa cakṣuṣī ।
bhinnagātraḥ śaraistīkṣṇaiḥ kṣiprahastena rakṣasā ।
6.43.24 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · २५ ॥
ग्रसन्तमिव सैन्यानि प्रघसं वानराधिपः । सुग्रीवः सप्तपर्णेन निर्बिभेद जघान च । ६.४३.२५ ॥

grasantamiva sainyāni praghasaṁ vānarādhipaḥ ।
sugrīvaḥ saptaparṇena nirbibheda jaghāna ca ।
6.43.25 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · २६ ॥
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः । सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च रामं निर्बिभिदुः शरैः । ६.४३.२६ ॥

agniketuśca durdharṣo raśmiketuśca rākṣasaḥ ।
suptaghno yajñakopaśca rāmaṁ nirbibhiduḥ śaraiḥ ।
6.43.26 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · २७ ॥
तेषां चतुर्णां रामस्तु शिरांसि निशितैः शरै । क्रुद्धश्चतुर्भिश्चिच्छेद घोरैरग्निशिखोपमैः । ६.४३.२७ ॥

teṣāṁ caturṇāṁ rāmastu śirāṁsi niśitaiḥ śarai ।
kruddhaścaturbhiściccheda ghorairagniśikhopamaiḥ ।
6.43.27 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · २८ ॥
वज्रमुष्टिस्तु मैन्देन मुष्टिना निहतो रणे । पपात सरथः साश्वः पुराट्ट इव भूतले । ६.४३.२८ ॥

vajramuṣṭistu maindena muṣṭinā nihato raṇe ।
papāta sarathaḥ sāśvaḥ purāṭṭa iva bhūtale ।
6.43.28 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · २९ ॥
निकुम्भस्तु रणे नीलं नीलाञ्जनचयप्रभम् । निर्बिभेद शरैस्तीक्ष्णैः करैर्मेघमिवांशुमान् । ६.४३.२९ ॥

nikumbhastu raṇe nīlaṁ nīlāñjanacayaprabham ।
nirbibheda śaraistīkṣṇaiḥ karairmeghamivāṁśumān ।
6.43.29 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ३० ॥
पुनः शरशतेनाथ क्षिप्रहस्तो निशाचरः । बिभेद समरे नीलं निकुम्भः प्रजहास च । ६.४३.३० ॥

punaḥ śaraśatenātha kṣiprahasto niśācaraḥ ।
bibheda samare nīlaṁ nikumbhaḥ prajahāsa ca ।
6.43.30 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ३१ ॥
तस्यैव रथचक्रेण नीलो विष्णुरिवाहवे । शिरश्चिच्छेद समरे निकुम्भस्य सारथेः । ६.४३.३१ ॥

tasyaiva rathacakreṇa nīlo viṣṇurivāhave ।
śiraściccheda samare nikumbhasya ca sāratheḥ ।
6.43.31 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ३२ ॥
वज्राशनिसमस्पर्शो द्विविदो ऽप्यशनिप्रभम् । जघान गिरिशृङ्गेण मिषतां सर्वरक्षसाम् । ६.४३.३२ ॥

vajrāśanisamasparśo dvivido 'pyaśaniprabham ।
jaghāna giriśṛṅgeṇa miṣatāṁ sarvarakṣasām ।
6.43.32 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ३३ ॥
द्विविदं वानरेन्द्रं तु नगयोधिनमाहवे । शरैरशनि सङ्काशैः विव्याधाशनिप्रभः । ६.४३.३३ ॥

dvividaṁ vānarendraṁ tu nagayodhinamāhave ।
śarairaśani saṅkāśaiḥ sa vivyādhāśaniprabhaḥ ।
6.43.33 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ३४ ॥
शरैरतिविद्धाङ्गो द्विविदः क्रोधमूर्च्छितः । सालेन सरथं साश्वं निजघानाशनिप्रभम् । ६.४३.३४ ॥

sa śarairatividdhāṅgo dvividaḥ krodhamūrcchitaḥ ।
sālena sarathaṁ sāśvaṁ nijaghānāśaniprabham ।
6.43.34 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ३५ ॥
विद्युन्माली रथस्थस्तु शरैः काञ्चनभूषणैः । सुषेणं ताडयामास ननाद मुहुर्मुहुः । ६.४३.३५ ॥

vidyunmālī rathasthastu śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ ।
suṣeṇaṁ tāḍayāmāsa nanāda ca muhurmuhuḥ ।
6.43.35 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ३६ ॥
तं रथस्थमथो दृष्ट्वा सुषेणो वानरोत्तमः । गिरिशृङ्गेण महता रथमाशु न्यपातयत् । ६.४३.३६ ॥

taṁ rathasthamatho dṛṣṭvā suṣeṇo vānarottamaḥ ।
giriśṛṅgeṇa mahatā rathamāśu nyapātayat ।
6.43.36 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ३७ ॥
लाघवेन तु संयुक्तो विद्युन्माली निशाचरः । अपक्रम्य रथात्तूर्णं गदापाणिः क्षितौ स्थितः । ६.४३.३७ ॥

lāghavena tu saṁyukto vidyunmālī niśācaraḥ ।
apakramya rathāttūrṇaṁ gadāpāṇiḥ kṣitau sthitaḥ ।
6.43.37 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ३८ ॥
ततः क्रोधसमाविष्टः सुषेणो हरिपुङ्गवः । शिलां सुमहतीं गृह्य निशाचरमभिद्रवत् । ६.४३.३८ ॥

tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ suṣeṇo haripuṅgavaḥ ।
śilāṁ sumahatīṁ gṛhya niśācaramabhidravat ।
6.43.38 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ३९ ॥
तमापतन्तं गदया विद्युन्माली निशाचरः । वक्षस्यभिजघानाशु सुषेणं हरिसत्तमम् । ६.४३.३९ ॥

tamāpatantaṁ gadayā vidyunmālī niśācaraḥ ।
vakṣasyabhijaghānāśu suṣeṇaṁ harisattamam ।
6.43.39 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ४० ॥
गदाप्रहारं तं घोरमचिन्त्य प्लवगोत्तमः । तां शिलां पातयामास तस्योरसि महामृधे । ६.४३.४० ॥

gadāprahāraṁ taṁ ghoramacintya plavagottamaḥ ।
tāṁ śilāṁ pātayāmāsa tasyorasi mahāmṛdhe ।
6.43.40 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ४१ ॥
शिलाप्रहाराभिहतो विद्युन्माली निशाचरः । निष्पिष्टहृदयो भूमौ गतासुर्निपपात ह । ६.४३.४१ ॥

śilāprahārābhihato vidyunmālī niśācaraḥ ।
niṣpiṣṭahṛdayo bhūmau gatāsurnipapāta ha ।
6.43.41 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ४२ ॥
एवं तैर्वानरैः शूरैः शूरास्ते रजनीचराः । द्वन्द्वे विमृदितास्तत्र दैत्या इव दिवौकसैः । ६.४३.४२ ॥

evaṁ tairvānaraiḥ śūraiḥ śūrāste rajanīcarāḥ ।
dvandve vimṛditāstatra daityā iva divaukasaiḥ ।
6.43.42 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ४३ ॥
निहतैः कुञ्जरैर्मत्तैस्तथा वानरराक्षसैः । चक्राक्षयुगदण्डैश्च भग्नैर्धरणिसंश्रितैः । बभूवायोधनं घोरं गोमायुगणसङ्कुलम् । ६.४३.४३ ॥

nihataiḥ kuñjarairmattaistathā vānararākṣasaiḥ ।
cakrākṣayugadaṇḍaiśca bhagnairdharaṇisaṁśritaiḥ ।
babhūvāyodhanaṁ ghoraṁ gomāyugaṇasaṅkulam ।
6.43.43 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ४४ ॥
कबन्धानि समुत्पेतुर्दिक्षु वानररक्षसाम् । विमर्दे तुमुले तस्मिन् देवासुररणोपमे । ६.४३.४४ ॥

kabandhāni samutpeturdikṣu vānararakṣasām ।
vimarde tumule tasmin devāsuraraṇopame ।
6.43.44 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ४३ · ४५ ॥
विदार्यमाणा हरिपुङ्गवैस्तदा निशाचराः शोणितदिग्धगात्राः । पुनः सुयुद्धं तरसा समास्थिता दिवाकरस्यास्तमयाभिकाङ्क्षिणः । ६.४३.४५ ॥

vidāryamāṇā haripuṅgavaistadā niśācarāḥ śoṇitadigdhagātrāḥ ।
punaḥ suyuddhaṁ tarasā samāsthitā divākarasyāstamayābhikāṅkṣiṇaḥ ।
6.43.45 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.