वाल्मीकि रामायणम् · युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

युद्धकाण्डम्Yuddha Kāṇḍa

सर्गः ३२ · ४४ श्लोकाःSarga 32 · 44 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ६ · ३२ · १ ॥
सा सीता तच्चिरो दृष्ट्वा तच् कार्मुकम् उत्तमम् । सुग्रीव प्रतिसंसर्गम् आख्यातम् हनूमता । ६-३२-१ ॥

sā sītā tacciro dṛṣṭvā tac ca kārmukam uttamam ।
sugrīva pratisaṁsargam ākhyātam ca hanūmatā ।
6-32-1 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · २ ॥
नयने मुख वर्णम् भर्तुस् तत् सदृशम् मुखम् । केशान् केश अन्त देशम् तम् चूडा मणिम् शुभम् । ६-३२-२ ॥

nayane mukha varṇam ca bhartus tat sadṛśam mukham ।
keśān keśa anta deśam ca tam ca cūḍā maṇim śubham ।
6-32-2 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ३ ॥
एतैह् सर्वैर् अभिज्नानैर् अभिज्नाय सुदुह्खिता । विजगर्हे अथ कैकेयीम् क्रोशन्ती कुररी यथा । ६-३२-३ ॥

etaih sarvair abhijnānair abhijnāya suduhkhitā ।
vijagarhe atha kaikeyīm krośantī kurarī yathā ।
6-32-3 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ४ ॥
सकामा भव कैकेयि हतो अयम् कुल नन्दनः । कुलम् उत्सादितम् सर्वम् त्वया कलह शीलया । ६-३२-४ ॥

sakāmā bhava kaikeyi hato ayam kula nandanaḥ ।
kulam utsāditam sarvam tvayā kalaha śīlayā ।
6-32-4 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ५ ॥
आर्येण किम् नु कैकेय्याः कृतम् रामेण विप्रियम् । यन्मया चीर वसनस् तया प्रस्थापितो वनम् । ६-३२-५ ॥

āryeṇa kim nu kaikeyyāḥ kṛtam rāmeṇa vipriyam ।
yanmayā cīra vasanas tayā prasthāpito vanam ।
6-32-5 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ६ ॥
एवम् उक्त्वा तु वैदेही वेपमाना तपस्विनी । जगाम जगतीम् बाला चिन्ना तु कदली यथा । ६-३२-६ ॥

evam uktvā tu vaidehī vepamānā tapasvinī ।
jagāma jagatīm bālā cinnā tu kadalī yathā ।
6-32-6 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ७ ॥
सा मुहूर्तात् समाश्वस्य प्रतिलभ्य चेतनाम् । तत् शिरह् समुपाघ्राय विललाप आयत ईक्षणा । ६-३२-७ ॥

sā muhūrtāt samāśvasya pratilabhya ca cetanām ।
tat śirah samupāghrāya vilalāpa āyata īkṣaṇā ।
6-32-7 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ८ ॥
हा हता अस्मि महा बाहो वीर व्रतम् अनुव्रता । इमाम् ते पश्चिम अवस्थाम् गता अस्मि विधवा कृता । ६-३२-८ ॥

hā hatā asmi mahā bāho vīra vratam anuvratā ।
imām te paścima avasthām gatā asmi vidhavā kṛtā ।
6-32-8 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ९ ॥
प्रथमम् मरणम् नार्या भर्तुर् वैगुण्यम् उच्यते । सुवृत्तः साधु वृत्तायाः सम्वृत्तस् त्वम् मम अग्रतः । ६-३२-९ ॥

prathamam maraṇam nāryā bhartur vaiguṇyam ucyate ।
suvṛttaḥ sādhu vṛttāyāḥ samvṛttas tvam mama agrataḥ ।
6-32-9 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · १० ॥
दुह्खाद् दुह्कःअम् प्रपन्नाया मग्नायाः शोक सागरे । यो हि माम् उद्यतस् त्रातुम् सो अपि त्वम् विनिपातितः । ६-३२-१० ॥

duhkhād duhkaḥam prapannāyā magnāyāḥ śoka sāgare ।
yo hi mām udyatas trātum so api tvam vinipātitaḥ ।
6-32-10 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ११ ॥
सा श्वश्रूर् मम कौसल्या त्वया पुत्रेण राघव । वत्सेन इव यथा धेनुर् विवत्सा वत्सला कृता । ६-३२-११ ॥

sā śvaśrūr mama kausalyā tvayā putreṇa rāghava ।
vatsena iva yathā dhenur vivatsā vatsalā kṛtā ।
6-32-11 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · १२ ॥
उदिष्टम् दीर्घम् आयुस् ते यैर् अचिन्त्य पराक्रम । अनृतम् वचनम् तेषाम् अल्प आयुर् असि राघव । ६-३२-१२ ॥

udiṣṭam dīrgham āyus te yair acintya parākrama ।
anṛtam vacanam teṣām alpa āyur asi rāghava ।
6-32-12 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · १३ ॥
अथ वा नश्यति प्रज्ना प्राज्नस्य अपि सतस् तव । पचत्य् एनम् तथा कालो भूतानाम् प्रभवो ह्ययम् । ६-३२-१३ ॥

atha vā naśyati prajnā prājnasya api satas tava ।
pacaty enam tathā kālo bhūtānām prabhavo hyayam ।
6-32-13 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · १४ ॥
अदृष्टम् मृत्युम् आपन्नः कस्मात् त्वम् नय शास्त्रवित् । व्यसनानाम् उपायज्नः कुशलो ह्यसि वर्जने । ६-३२-१४ ॥

adṛṣṭam mṛtyum āpannaḥ kasmāt tvam naya śāstravit ।
vyasanānām upāyajnaḥ kuśalo hyasi varjane ।
6-32-14 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · १५ ॥
तथा त्वम् सम्परिष्वज्य रौद्रया अतिनृशंसया । काल रात्र्या मया आच्चिद्य हृतः कमल लोचन । ६-३२-१५ ॥

tathā tvam sampariṣvajya raudrayā atinṛśaṁsayā ।
kāla rātryā mayā āccidya hṛtaḥ kamala locana ।
6-32-15 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · १६ ॥
उपशेषे महा बाहो माम् विहाय तपस्विनीम् । प्रियाम् इव शुभाम् नारीम् पृथिवीम् पुरुष ऋषभ । ६-३२-१६ ॥

upaśeṣe mahā bāho mām vihāya tapasvinīm ।
priyām iva śubhām nārīm pṛthivīm puruṣa ṛṣabha ।
6-32-16 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · १७ ॥
अर्चितम् सततम् यत्नाद् गन्ध माल्यैर् मया तव । इदम् ते मत् प्रियम् वीर धनुः कान्चन भूषितम् । ६-३२-१७ ॥

arcitam satatam yatnād gandha mālyair mayā tava ।
idam te mat priyam vīra dhanuḥ kāncana bhūṣitam ।
6-32-17 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · १८ ॥
पित्रा दशरथेन त्वम् श्वशुरेण मम अनघ । पूर्वैसः पितृभिः सार्धम् नूनम् स्वर्गे समागतः । ६-३२-१८ ॥

pitrā daśarathena tvam śvaśureṇa mama anagha ।
pūrvaisaḥ ca pitṛbhiḥ sārdham nūnam svarge samāgataḥ ।
6-32-18 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · १९ ॥
दिवि नक्षत्र भूतस् त्वम् महत् कर्म कृतम् प्रियम् । पुण्यम् राज ऋषि वंशम् त्वम् आत्मनः समुपेक्षसे । ६-३२-१९ ॥

divi nakṣatra bhūtas tvam mahat karma kṛtam priyam ।
puṇyam rāja ṛṣi vaṁśam tvam ātmanaḥ samupekṣase ।
6-32-19 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · २० ॥
किम् मान् प्रेक्षसे राजन् किम् माम् प्रतिभाषसे । बालाम् बालेन सम्प्राप्ताम् भार्याम् माम् सह चारिणीम् । ६-३२-२० ॥

kim mān na prekṣase rājan kim mām na pratibhāṣase ।
bālām bālena samprāptām bhāryām mām saha cāriṇīm ।
6-32-20 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · २१ ॥
संश्रुतम् गृह्णता पाणिम् चरिष्यामि इति यत् त्वया । स्मर तन् मम काकुत्स्थ नय माम् अपि दुह्खिताम् । ६-३२-२१ ॥

saṁśrutam gṛhṇatā pāṇim cariṣyāmi iti yat tvayā ।
smara tan mama kākutstha naya mām api duhkhitām ।
6-32-21 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · २२ ॥
कस्मान् माम् अपहाय त्वम् गतो गतिमताम् वर । अस्माल् लोकाद् अमुम् लोकम् त्यक्त्वा माम् इह दुह्खिताम् । ६-३२-२२ ॥

kasmān mām apahāya tvam gato gatimatām vara ।
asmāl lokād amum lokam tyaktvā mām iha duhkhitām ।
6-32-22 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · २३ ॥
कल्याणैर् उचितम् यत् तत् परिष्वक्तम् मया एव तु । क्रव्य अदैस् तत् शरीरम् ते नूनम् विपरिकृष्यते । ६-३२-२३ ॥

kalyāṇair ucitam yat tat pariṣvaktam mayā eva tu ।
kravya adais tat śarīram te nūnam viparikṛṣyate ।
6-32-23 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · २४ ॥
अग्निष्तोम आदिभिर् यज्नैर् इष्टवान् आप्त दक्षिणैः । अग्नि होत्रेण संस्कारम् केन त्वम् तु लप्स्यसे । ६-३२-२४ ॥

agniṣtoma ādibhir yajnair iṣṭavān āpta dakṣiṇaiḥ ।
agni hotreṇa saṁskāram kena tvam tu na lapsyase ।
6-32-24 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · २५ ॥
प्रव्रज्याम् उपपन्नानाम् त्रयाणाम् एकम् आगतम् । परिप्रक्ष्यति कौसल्या लक्ष्मणम् शोक लालसा । ६-३२-२५ ॥

pravrajyām upapannānām trayāṇām ekam āgatam ।
pariprakṣyati kausalyā lakṣmaṇam śoka lālasā ।
6-32-25 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · २६ ॥
तस्याः परिपृच्चन्त्या वधम् मित्र बलस्य ते । तव आख्यास्यते नूनम् निशायाम् राक्षसैर् वधम् । ६-३२-२६ ॥

sa tasyāḥ paripṛccantyā vadham mitra balasya te ।
tava ca ākhyāsyate nūnam niśāyām rākṣasair vadham ।
6-32-26 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · २७ ॥
सा त्वाम् सुप्तम् हतम् श्रुत्वा माम् रक्षो गृहम् गताम् । हृदयेन विदीर्णेन भविष्यति राघव । ६-३२-२७ ॥

sā tvām suptam hatam śrutvā mām ca rakṣo gṛham gatām ।
hṛdayena vidīrṇena na bhaviṣyati rāghava ।
6-32-27 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · २८ ॥
मम हेतोरनार्याया अवघः पार्थिवात्मजः । रामः सागमुत्तीर्य वीर्यवान् गोष्पदे हतः । ६-३२-२८ ॥

mama hetoranāryāyā avaghaḥ pārthivātmajaḥ ।
rāmaḥ sāgamuttīrya vīryavān goṣpade hataḥ ।
6-32-28 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · २९ ॥
अहम् दाशरथेनोढा मोहात्स्वकुपांसनी । आर्यपुत्रस्य रामस्य भार्या मृत्युरजायत । ६-३२-२९ ॥

aham dāśarathenoḍhā mohātsvakupāṁsanī ।
āryaputrasya rāmasya bhāryā mṛtyurajāyata ।
6-32-29 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ३० ॥
मानमाव्याम् मया जातिम् वारितम् दानमुत्तमम् । याहमद्येह शोचामि भार्या सर्वातिथेरपि । ६-३२-३० ॥

mānamāvyām mayā jātim vāritam dānamuttamam ।
yāhamadyeha śocāmi bhāryā sarvātitherapi ।
6-32-30 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ३१ ॥
साधु पातय माम् क्षिप्रम् रामस्य उपरि रावणः । समानय पतिम् पत्न्या कुरु कल्याणम् उत्तमम् । ६-३२-३१ ॥

sādhu pātaya mām kṣipram rāmasya upari rāvaṇaḥ ।
samānaya patim patnyā kuru kalyāṇam uttamam ।
6-32-31 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ३२ ॥
शिरसा मे शिरसः अस्य कायम् कायेन योजय । रावण अनुगमिष्यामि गतिम् भर्तुर् महात्मनः । ६-३२-३२ ॥

śirasā me śirasaḥ ca asya kāyam kāyena yojaya ।
rāvaṇa anugamiṣyāmi gatim bhartur mahātmanaḥ ।
6-32-32 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ३३ ॥
इति सा दुह्ख सम्तप्ता विललाप आयत ईक्षणा । भर्तुः शिरो धनुस् तत्र समीक्ष्य जनक आत्मजा । ६-३२-३३ ॥

iti sā duhkha samtaptā vilalāpa āyata īkṣaṇā ।
bhartuḥ śiro dhanus tatra samīkṣya janaka ātmajā ।
6-32-33 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ३४ ॥
एवम् लालप्यमानायाम् सीतायाम् तत्र राक्षसः । अभिचक्राम भर्तारम् अनीकस्थः क्ऱ्त अन्जलिः । ६-३२-३४ ॥

evam lālapyamānāyām sītāyām tatra rākṣasaḥ ।
abhicakrāma bhartāram anīkasthaḥ kऱta anjaliḥ ।
6-32-34 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ३५ ॥
विजयस्व आर्य पुत्र इति सो अभिवाद्य प्रसाद्य च । न्यवेदयद् अनुप्राप्तम् प्रहस्तम् वाहिनी पतिम् । ६-३२-३५ ॥

vijayasva ārya putra iti so abhivādya prasādya ca ।
nyavedayad anuprāptam prahastam vāhinī patim ।
6-32-35 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ३६ ॥
अमात्यैः हितः सर्वैः प्रहस्तस्त्वामुपस्थितः । तेन दर्शनकामेन अहम् प्रस्थापितः प्रभो । ६-३२-३६ ॥

amātyaiḥ sa hitaḥ sarvaiḥ prahastastvāmupasthitaḥ ।
tena darśanakāmena aham prasthāpitaḥ prabho ।
6-32-36 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ३७ ॥
मानमस्ति महारा राजभावात् क्षमान्वित । किंचिद् आत्ययिकम् कार्यम् तेषाम् त्वम् दर्शनम् कुरु । ६-३२-३७ ॥

mānamasti mahārā ja rājabhāvāt kṣamānvita ।
kiṁcid ātyayikam kāryam teṣām tvam darśanam kuru ।
6-32-37 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ३८ ॥
एतत् श्रुत्वा दशग्रीवो राक्षस प्रतिवेदितम् । अशोक वनिकाम् त्यक्त्वा मन्त्रिणाम् दर्शनम् ययौ । ६-३२-३८ ॥

etat śrutvā daśagrīvo rākṣasa prativeditam ।
aśoka vanikām tyaktvā mantriṇām darśanam yayau ।
6-32-38 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ३९ ॥
तु सर्वम् समर्थ्य एव मन्त्रिभिः क्ऱ्त्यम् आत्मनः । सभाम् प्रविश्य विदधे विदित्वा राम विक्रमम् । ६-३२-३९ ॥

sa tu sarvam samarthya eva mantribhiḥ kऱtyam ātmanaḥ ।
sabhām praviśya vidadhe viditvā rāma vikramam ।
6-32-39 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ४० ॥
अन्तर्धानम् तु तत् शीर्षम् तच् कार्मुकम् उत्तमम् । जगाम रावणस्य एव निर्याण समनन्तरम् । ६-३२-४० ॥

antardhānam tu tat śīrṣam tac ca kārmukam uttamam ।
jagāma rāvaṇasya eva niryāṇa samanantaram ।
6-32-40 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ४१ ॥
राक्षस इन्द्रस् तु तैः सार्धम् मन्त्रिभिर् भीम विक्रमैः । समर्थयाम् आस तदा राम कार्य विनिश्चयम् । ६-३२-४१ ॥

rākṣasa indras tu taiḥ sārdham mantribhir bhīma vikramaiḥ ।
samarthayām āsa tadā rāma kārya viniścayam ।
6-32-41 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ४२ ॥
अविदूर स्थितान् सर्वान् बल अध्यक्षान् हित एषिणः । अब्रवीत् काल सद्ऱ्शो रावणो राक्षस अधिपः । ६-३२-४२ ॥

avidūra sthitān sarvān bala adhyakṣān hita eṣiṇaḥ ।
abravīt kāla sadऱśo rāvaṇo rākṣasa adhipaḥ ।
6-32-42 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ४३ ॥
शीघ्रम् भेरी निनादेन स्फुट कोण आहतेन मे । समानयध्वम् सैन्यानि वक्तव्यम् कारणम् । ६-३२-४३ ॥

śīghram bherī ninādena sphuṭa koṇa āhatena me ।
samānayadhvam sainyāni vaktavyam ca na kāraṇam ।
6-32-43 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ६ · ३२ · ४४ ॥
ततस् तथा इति प्रतिगृह्य तद् वचो । स्तदैव दूताः सहसा महाद्बलम् । समानयंसः चैव समागतम् ते । न्यवेदयन् भर्तरि युद्ध कान्क्षिणि । ६-३२-४४ ॥

tatas tathā iti pratigṛhya tad vaco ।
stadaiva dūtāḥ sahasā mahādbalam ।
samānayaṁsaḥ caiva samāgatam ca te ।
nyavedayan bhartari yuddha kānkṣiṇi ।
6-32-44 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.