राम और रावणका युद्ध, रावणकी शक्तिसे लक्ष्मणका मूर्च्छित होना तथा रावणका युद्धसे भागना
tasmin pratihate'stre tu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ।
krodhaṁ ca dviguṇaṁ cakre krodhāccāstramanantaram॥
संयुक्त अनुवाद ↓joint translation ↓
mayena vihitaṁ raudramanyadastraṁ mahādyutiḥ।
utsraṣṭuṁ rāvaṇo bhīmaṁ rāghavāya pracakrame॥
अपने उस अस्त्र के नष्ट हो जाने पर महातेजस्वी राक्षसराज रावण ने दूना क्रोध प्रकट किया। उसने क्रोधवश श्रीराम के ऊपर एक दूसरे भयंकर अस्त्र को छोड़ने का आयोजन किया, जिसे मयासुर ने बनाया था
English translation coming soon.
tataḥ śūlāni niścerurgadāśca musalāni ca।
kārmukād dīpyamānāni vajrasārāṇi sarvaśaḥ॥
संयुक्त अनुवाद ↓joint translation ↓
mudgarāḥ kūṭapāśāśca dīptāścāśanayastathā।
niṣpeturvividhāstīkṣṇā vātā iva yugakṣaye॥
उस समय रावण के धनुष से वज्र के समान दृढ़ और दमकते हुए शूल, गदा, मूसल, मुद्गर, कूटपाश तथा चमचमाती अशनि आदि भाँति-भाँति के तीखे अस्त्र छूटने लगे, मानो प्रलयकाल में वायु के विविध रूप प्रकट हो रहे हों
English translation coming soon.
tadastraṁ rāghavaḥ śrīmānuttamāstravidāṁ varaḥ।
jaghāna paramāstreṇa gāndharveṇa mahādyutiḥ॥
तब उत्तम अस्त्र के ज्ञाताओं में श्रेष्ठ महातेजस्वी श्रीमान् रघुनाथजीने गान्धर्व नामक श्रेष्ठ अस्त्र के द्वारा रावण के उस अस्त्र को शान्त कर दिया
English translation coming soon.
tasmin pratihate'stre tu rāghaveṇa mahātmanā।
rāvaṇaḥ krodhatāmrākṣaḥ sauramastramudīrayat॥
महात्मा रघुनाथजी के द्वारा उस अस्त्र के प्रतिहत हो जाने पर रावण के नेत्र क्रोध से लाल हो गये और उसने सूर्यास्त्र का प्रयोग किया
English translation coming soon.
tataścakrāṇi niṣpeturbhāsvarāṇi mahānti ca।
kārmukād bhīmavegasya daśagrīvasya dhīmataḥ॥
फिर तो भयानक वेगशाली बुद्धिमान् राक्षस दशग्रीव के धनुष से बड़े-बड़े तेजस्वी चक्र प्रकट होने लगे
English translation coming soon.
tairāsīd gaganaṁ dīptaṁ sampatadbhiḥ samantataḥ।
patadbhiśca diśo dīptāścandrasūryagrahairiva॥
चन्द्रमा और सूर्य आदि ग्रहों के समान आकारवाले वे दीप्तिमान् अस्त्र-शस्त्र सब ओर प्रकट होते और गिरते थे। उनसे आकाश में प्रकाश छा गया और सम्पूर्ण दिशाएँ उद्भासित हो उठीं
English translation coming soon.
tāni ciccheda bāṇaughaiścakrāṇi tu sa rāghavaḥ।
āyudhāni ca citrāṇi rāvaṇasya camūmukhe॥
परंतु श्रीरामचन्द्रजीने अपने बाणसमूहोंद्वारा सेना के मुहाने पर रावण के उन चक्रों और विचित्र आयुधों के टुकड़े-टुकड़े कर डाले
English translation coming soon.
tadastraṁ tu hataṁ dṛṣṭvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ।
vivyādha daśabhirbāṇai rāmaṁ sarveṣu marmasu॥
उस अस्त्र को नष्ट हुआ देख राक्षसराज रावण ने दस बाणोंद्वारा श्रीराम के सारे मर्मस्थानों में गहरी चोट पहुँचायी
English translation coming soon.
sa viddho daśabhirbāṇairmahākārmukaniḥsṛtaiḥ।
rāvaṇena mahātejā na prākampata rāghavaḥ॥
रावण के विशाल धनुष से छूटे हुए उन दस बाणों से घायल होने पर भी महातेजस्वी श्रीरघुनाथजी विचलित नहीं हुए
English translation coming soon.
tato vivyādha gātreṣu sarveṣu samitiṁjayaḥ।
rāghavastu susaṁkruddho rāvaṇaṁ bahubhiḥ śaraiḥ॥
तत्पश्चात् समरविजयी श्रीरघुवीरने अत्यन्त कुपित हो बहुत-से बाण मारकर रावण के सारे अङ्गों में घाव कर दिया
English translation coming soon.
etasminnantare kruddho rāghavasyānujo balī।
lakṣmaṇaḥ sāyakān sapta jagrāha paravīrahā॥
इसी बीच में शत्रुवीरों का संहार करनेवाले महाबली रामानुज लक्ष्मण ने कुपित हो सात सायक हाथ में लिये
English translation coming soon.
taiḥ sāyakairmahāvegai rāvaṇasya mahādyutiḥ।
dhvajaṁ manuṣyaśīrṣaṁ tu tasya ciccheda naikadhā॥
उन महान् वेगशाली सायकोंद्वारा उन महातेजस्वी सुमित्राकुमार ने रावण की ध्वजा के, जिसमें मनुष्य की खोपड़ी का चिह्न था, कई टुकड़े कर डाले
English translation coming soon.
sāratheścāpi bāṇena śiro jvalitakuṇḍalam।
jahāra lakṣmaṇaḥ śrīmān nairṛtasya mahābalaḥ॥
इसके बाद महाबली श्रीमान् लक्ष्मण ने एक बाण से उस राक्षस के सारथि का जगमगाते हुए कुण्डलों से मण्डित मस्तक भी काट लिया
English translation coming soon.
tasya bāṇaiśca ciccheda dhanurgajakaropamam।
lakṣmaṇo rākṣasendrasya pañcabhirniśitaistadā॥
इतना ही नहीं, लक्ष्मण ने पाँच पैने बाण मारकर उस राक्षसराज के हाथी की सूँड़ के समान मोटे धनुष को भी काट डाला
English translation coming soon.
nīlameghanibhāṁścāsya sadaśvān parvatopamān।
jaghānāplutya gadayā rāvaṇasya vibhīṣaṇaḥ॥
तदनन्तर विभीषण ने उछलकर अपनी गदा से रावण के नील मेघ के समान कान्तिवाले सुन्दर पर्वताकार घोड़ों को भी मार गिराया
English translation coming soon.
hatāśvāt tu tadā vegādavaplutya mahārathāt।
kopamāhārayat tīvraṁ bhrātaraṁ prati rāvaṇaḥ॥
घोड़ों के मारे जाने पर रावण अपने विशाल रथ से वेगपूर्वक कूद पड़ा और अपने भाई पर उसे बड़ा क्रोध आया
English translation coming soon.
tataḥ śaktiṁ mahāśaktiḥ pradīptāmaśanīmiva।
vibhīṣaṇāya cikṣepa rākṣasendraḥ pratāpavān॥
तब उस महान् शक्तिशाली प्रतापी राक्षसराज ने विभीषण को मारने के लिये एक वज्र के समान प्रज्वलित शक्ति चलायी
English translation coming soon.
aprāptāmeva tāṁ bāṇaistribhiściccheda lakṣmaṇaḥ।
athodatiṣṭhat saṁnādo vānarāṇāṁ mahāraṇe॥
वह शक्ति अभी विभीषणतक पहुँचने भी नहीं पायी थी कि लक्ष्मण ने तीन बाण मारकर उसे बीच में ही काट दिया। यह देख उस महासमर में वानरों का महान् हर्षनाद गूँज उठा
English translation coming soon.
sampapāta tridhā chinnā śaktiḥ kāñcanamālinī।
savisphuliṅgā jvalitā maholkeva divaścyutā॥
सोने की माला से अलंकृत वह शक्ति तीन भागों में विभक्त होकर पृथ्वी पर गिर पड़ी, मानो आकाश से चिनगारियोंसहित बड़ी भारी उल्का टूटकर गिरी हो
English translation coming soon.
tataḥ sambhāvitatarāṁ kālenāpi durāsadām।
jagrāha vipulāṁ śaktiṁ dīpyamānāṁ svatejasā॥
तदनन्तर रावण ने विभीषण को मारने के लिये एक ऐसी विशाल शक्ति हाथ में ली, जो अपनी अमोघता के लिये विशेष विख्यात थी। काल भी उसके वेग को नहीं सह सकता था। वह शक्ति अपने तेज से उद्दीप्त हो रही थी
English translation coming soon.
sā vegitā balavatā rāvaṇena durātmanā।
jajvāla sumahātejā dīptāśanisamaprabhā॥
दुरात्मा बलवान् रावण के द्वारा हाथ में ली हुई वह वेगशालिनी, महातेजस्विनी और वज्र के समान दीप्तिमती शक्ति अपने दिव्य तेज से प्रज्वलित हो उठी
English translation coming soon.
etasminnantare vīro lakṣmaṇastaṁ vibhīṣaṇam।
prāṇasaṁśayamāpannaṁ tūrṇamabhyavapadyata॥
इसी बीच में विभीषण को प्राण-संशय की अवस्था में पड़ा देख वीर लक्ष्मण ने तुरंत उनकी रक्षा की। उन्हें पीछे करके वे स्वयं शक्ति के सामने खड़े हो गये
English translation coming soon.
taṁ vimokṣayituṁ vīraścāpamāyamya lakṣmaṇaḥ।
rāvaṇaṁ śaktihastaṁ vai śaravarṣairavākirat॥
विभीषण को बचाने के लिये वीर लक्ष्मण अपने धनुष को खींचकर हाथ में शक्ति लिये खड़े हुए रावण पर बाणों की वर्षा करने लगे
English translation coming soon.
kīryamāṇaḥ śaraugheṇa visṛṣṭena mahātmanā।
na prahartuṁ manaścakre vimukhīkṛtavikramaḥ॥
महात्मा लक्ष्मण के छोड़े हुए बाण-समूहों का निशाना बनकर रावण अपने भाई को मारने के पराक्रम से विमुख हो गया। अब उसके मन में प्रहार करने की इच्छा नहीं रह गयी
English translation coming soon.
mokṣitaṁ bhrātaraṁ dṛṣṭvā lakṣmaṇena sa rāvaṇaḥ।
lakṣmaṇābhimukhastiṣṭhannidaṁ vacanamabravīt॥
लक्ष्मण ने मेरे भाई को बचा लिया, यह देख रावण उनकी ओर मुँह करके खड़ा हो गया और इस प्रकार बोला—
English translation coming soon.
mokṣitaste balaślāghin yasmādevaṁ vibhīṣaṇaḥ।
vimucya rākṣasaṁ śaktistvayīyaṁ vinipātyate॥
‘अपने बल पर घमंड रखनेवाले लक्ष्मण! तुमने ऐसा प्रयास करके विभीषण को बचा लिया है, इसलिये अब उस राक्षस को छोड़कर मैं तुम्हारे ऊपर ही इस शक्ति का प्रहार करता हूँ
English translation coming soon.
eṣā te hṛdayaṁ bhittvā śaktirlohitalakṣaṇā।
madbāhuparighotsṛṣṭā prāṇānādāya yāsyati॥
‘यह शक्ति स्वभाव से ही शत्रुओं के खून से नहानेवाली है, यह मेरे हाथ से छूटते ही तुम्हारे हृदय को विदीर्ण करके प्राणों को अपने साथ ले जायगी’
English translation coming soon.
ityevamuktvā tāṁ śaktimaṣṭaghaṇṭāṁ mahāsvanām।
mayena māyāvihitāmamoghāṁ śatrughātinīm॥
संयुक्त अनुवाद ↓joint translation ↓
lakṣmaṇāya samuddiśya jvalantīmiva tejasā।
rāvaṇaḥ paramakruddhaścikṣepa ca nanāda ca॥
ऐसा कहकर अत्यन्त कुपित हुए रावण ने मयासुर की माया से निर्मित, आठ घण्टों से विभूषित तथा महाभयंकर शब्द करनेवाली, उस अमोघ एवं शत्रुघातिनी शक्ति को, जो अपने तेज से प्रज्वलित हो रही थी, लक्ष्मण को लक्ष्य करके चला दिया और बड़े जोर से गर्जना की
English translation coming soon.
sā kṣiptā bhīmavegena vajrāśanisamasvanā।
śaktirabhyapatad vegāllakṣmaṇaṁ raṇamūrdhani॥
वज्र और अशनि के समान गड़गड़ाहट पैदा करनेवाली वह शक्ति युद्ध के मुहाने पर भयानक वेग से चलायी गयी और लक्ष्मण को वेगपूर्वक लगी
English translation coming soon.
tāmanuvyāharacchaktimāpatantīṁ sa rāghavaḥ।
svastyastu lakṣmaṇāyeti moghā bhava hatodyamā॥
लक्ष्मण की ओर आती हुई उस शक्ति को लक्ष्य करके भगवान् श्रीराम ने कहा—‘लक्ष्मण का कल्याण हो, तेरा प्राणनाशविषयक उद्योग नष्ट हो; अतएव तू व्यर्थ हो जा’
English translation coming soon.
rāvaṇena raṇe śaktiḥ kruddhenāśīviṣopamā।
muktā''śūrasyabhītasya lakṣmaṇasya mamajja sā॥
वह शक्ति विषधर सर्प के समान भयंकर थी। रणभूमि में कुपित हुए रावण ने जब उसे छोड़ा, तब वह तुरंत ही निर्भय वीर लक्ष्मण की छाती में डूब गयी
English translation coming soon.
nyapatat sā mahāvegā lakṣmaṇasya mahorasi।
jihvevoragarājasya dīpyamānā mahādyutiḥ॥
संयुक्त अनुवाद ↓joint translation ↓
tato rāvaṇavegena sudūramavagāḍhayā।
śaktyā vibhinnahṛdayaḥ papāta bhuvi lakṣmaṇaḥ॥
नागराज वासुकि की जिह्वा के समान देदीप्यमान वह महातेजस्विनी और महावेगवती शक्ति जब लक्ष्मण के विशाल वक्षःस्थल पर गिरी, तब रावण के वेग से बहुत गहराईतक धँस गयी। उस शक्ति से हृदय विदीर्ण हो जाने के कारण लक्ष्मण पृथ्वी पर गिर पड़े
English translation coming soon.
tadavasthaṁ samīpastho lakṣmaṇaṁ prekṣya rāghavaḥ।
bhrātṛsnehānmahātejā viṣaṇṇahṛdayo'bhavat॥
महातेजस्वी रघुनाथजी पास ही खड़े थे। वे लक्ष्मण को इस अवस्था में देखकर भ्रातृस्नेह के कारण मन-ही-मन विषाद में डूब गये
English translation coming soon.
sa muhūrtamiva dhyātvā bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ।
babhūva saṁrabdhataro yugānta iva pāvakaḥ॥
वे दो घड़ीतक चिन्ता में डूबे रहे। फिर नेत्रों में आँसू भरकर प्रलयकाल में प्रज्वलित हुई अग्नि के समान अत्यन्त रोष से उद्दीप्त हो उठे
English translation coming soon.
na viṣādasya kālo'yamiti saṁcintya rāghavaḥ।
cakre sutumulaṁ yuddhaṁ rāvaṇasya vadhe dhṛtaḥ।
sarvayatnena mahatā lakṣmaṇaṁ parivīkṣya ca॥
‘यह विषाद का समय नहीं है’ ऐसा सोचकर श्रीरघुनाथजी रावण के वध का निश्चय करके महान् प्रयत्न के द्वारा सारी शक्ति लगाकर और लक्ष्मण की ओर देखकर अत्यन्त भयंकर युद्ध करने लगे
English translation coming soon.
sa dadarśa tato rāmaḥ śaktyā bhinnaṁ mahāhave।
lakṣmaṇaṁ rudhirādigdhaṁ sapannagamivācalam॥
तत्पश्चात् श्रीराम ने उस महासमर में शक्ति से विदीर्ण हुए लक्ष्मण की ओर देखा। वे खून से लथपथ होकर पड़े थे और सर्पयुक्त पर्वत के समान जान पड़ते थे
English translation coming soon.
tāmapi prahitāṁ śaktiṁ rāvaṇena balīyasā।
yatnataste hariśreṣṭhā na śekuravamarditum॥
अत्यन्त बलवान् रावण की चलायी हुई उस शक्ति को लक्ष्मण की छाती से निकालने के लिये बहुत प्रयत्न करने पर भी वे श्रेष्ठ वानरगण सफल न हो सके
English translation coming soon.
arditāścaiva bāṇaughaiste pravekeṇa rakṣasām।
saumitreḥ sā vinirbhidya praviṣṭā dharaṇītalam॥
क्योंकि वे वानर भी राक्षसशिरोमणि रावण के बाण-समूहों से बहुत पीड़ित थे। वह शक्ति सुमित्राकुमार के शरीर को विदीर्ण करके धरतीतक पहुँच गयी थी
English translation coming soon.
tāṁ karābhyāṁ parāmṛśya rāmaḥ śaktiṁ bhayāvahām।
babhañja samare kruddho balavān vicakarṣa ca॥
तब महाबली रघुनाथजीने उस भयंकर शक्ति को अपने दोनों हाथों से पकड़कर लक्ष्मण के शरीर से निकाला और समराङ्गण में कुपित हो उसे तोड़ डाला
English translation coming soon.
tasya niṣkarṣataḥ śaktiṁ rāvaṇena balīyasā।
śarāḥ sarveṣu gātreṣu pātitā marmabhedinaḥ॥
श्रीरामचन्द्रजी जब लक्ष्मण के शरीर से शक्ति निकाल रहे थे, उस समय महाबली रावण उनके सम्पूर्ण अङ्गों पर मर्मभेदी बाणों की वर्षा करता रहा
English translation coming soon.
acintayitvā tān bāṇān samāśliṣya ca lakṣmaṇam।
abravīcca hanūmantaṁ sugrīvaṁ ca mahākapim॥
परंतु उन बाणों की परवा न करके लक्ष्मण को हृदय से लगाकर भगवान् श्रीराम हनुमान् और महाकपि सुग्रीव से बोले—
English translation coming soon.
lakṣmaṇaṁ parivāryaivaṁ tiṣṭhadhvaṁ vānarottamāḥ।
parākramasya kālo'yaṁ samprāpto me cirepsitaḥ॥
‘कपिवरो! तुमलोग लक्ष्मण को इसी तरह सब ओर से घेरकर खड़े रहो। अब मेरे लिये उस पराक्रम का अवसर आया है, जो मुझे चिरकाल से अभीष्ट था
English translation coming soon.
pāpātmāyaṁ daśagrīvo vadhyatāṁ pāpaniścayaḥ।
kāṁkṣitaṁ cātakasyeva gharmānte meghadarśanam॥
‘इस पापात्मा एवं पापपूर्ण विचार रखनेवाले दशमुख रावण को अब मार डाला जाय, यही उचित है। जैसे पपीहे को ग्रीष्म-ऋतु के अन्त में मेघ के दर्शन की इच्छा रहती है, उसी प्रकार मैं भी इसका वध करने के लिये चिरकाल से इसे देखना चाहता हूँ
English translation coming soon.
asmin muhūrte nacirāt satyaṁ pratiśṛṇomi vaḥ।
arāvaṇamarāmaṁ vā jagad drakṣyatha vānarāḥ॥
‘वानरो! मैं इस मुहूर्त में तुम्हारे सामने यह सच्ची प्रतिज्ञा करके कहता हूँ कि कुछ ही देर में यह संसार रावण से रहित दिखायी देगा या राम से
English translation coming soon.
rājyanāśaṁ vane vāsaṁ daṇḍake paridhāvanam।
vaidehyāśca parāmarśo rakṣobhiśca samāgamam॥
संयुक्त अनुवाद ↓joint translation ↓
prāptaṁ duḥkhaṁ mahāghoraṁ kleśaśca nirayopamaḥ।
adya sarvamahaṁ tyakṣye nihatvā rāvaṇaṁ raṇe॥
‘मेरे राज्य का नाश, वन का निवास, दण्डकारण्य की दौड़-धूप, विदेहकुमारी सीता का राक्षसद्वारा अपहरण तथा राक्षसों के साथ संग्राम—इन सब के कारण मुझे महाघोर दुःख सहना पड़ा है और नरक के समान कष्ट उठाना पड़ा है; किंतु रणभूमि में रावण का वध करके आज मैं सारे दुःखों से छुटकारा पा जाऊँगा
English translation coming soon.
yadarthaṁ vānaraṁ sainyaṁ samānītamidaṁ mayā।
sugrīvaśca kṛto rājye nihatvā vālinaṁ raṇe।
yadarthaṁ sāgaraḥ krāntaḥ seturbaddhaśca sāgare॥
संयुक्त अनुवाद ↓joint translation ↓
so'yamadya raṇe pāpaścakṣurviṣayamāgataḥ।
cakṣurviṣayamāgatya nāyaṁ jīvitumarhati॥
‘जिसके लिये मैं वानरों की यह विशाल सेना साथ लाया हूँ, जिसके कारण मैंने युद्ध में वाली का वध करके सुग्रीव को राज्य पर बिठाया है तथा जिसके उद्देश्य से समुद्र पर पुल बाँधा और उसे पार किया, वह पापी रावण आज युद्ध में मेरी आँखों के सामने उपस्थित है। मेरे दृष्टिपथ में आकर अब यह जीवित रहने योग्य नहीं है
English translation coming soon.
dṛṣṭiṁ dṛṣṭiviṣasyeva sarpasya mama rāvaṇaḥ।
yathā vā vainateyasya dṛṣṭiṁ prāpto bhujaṁgamaḥ॥
‘दृष्टिमात्र से संहारकारी विष का प्रसार करनेवाले सर्प की आँखों के सामने आकर जैसे कोई मनुष्य जीवित नहीं बच सकता अथवा जैसे विनतानन्दन गरुड़ की दृष्टि में पड़कर कोई महान् सर्प जीवित नहीं बच सकता, उसी प्रकार आज रावण मेरे सामने आकर जीवित या सकुशल नहीं लौट सकता
English translation coming soon.
sukhaṁ paśyata durdharṣā yuddhaṁ vānarapuṅgavāḥ।
āsīnāḥ parvatāgreṣu mamedaṁ rāvaṇasya ca॥
‘दुर्धर्ष वानरशिरोमणियो! अब तुमलोग पर्वत के शिखरों पर बैठकर मेरे और रावण के इस युद्ध को सुखपूर्वक देखो
English translation coming soon.
adya paśyantu rāmasya rāmatvaṁ mama saṁyuge।
trayo lokāḥ sagandharvāḥ sadevāḥ sarṣicāraṇāḥ॥
‘आज संग्राम में देवता, गन्धर्व, सिद्ध, ऋषि और चारणोंसहित तीनों लोकों के प्राणी राम का रामत्व देखें
English translation coming soon.
adya karma kariṣyāmi yallokāḥ sacarācarāḥ।
sadevāḥ kathayiṣyanti yāvad bhūmirdhariṣyati।
samāgamya sadā loke yathā yuddhaṁ pravartitam॥
‘आज मैं वह पराक्रम प्रकट करूँगा, जिसकी जबतक यह पृथ्वी कायम रहेगी, तबतक चराचर जगत् के जीव और देवता भी सदा लोक में एकत्र होकर चर्चा करेंगे और जिस प्रकार युद्ध हुआ है, उसे एक-दूसरे से कहेंगे’
English translation coming soon.
evamuktvā śitairbāṇaistaptakāñcanabhūṣaṇaiḥ।
ājaghāna raṇe rāmo daśagrīvaṁ samāhitaḥ॥
ऐसा कहकर भगवान् श्रीराम सावधान हो अपने सुवर्णभूषित तीखे बाणों से रणभूमि में दशानन रावण को घायल करने लगे
English translation coming soon.
tathā pradīptairnārācairmusalaiścāpi rāvaṇaḥ।
abhyavarṣat tadā rāmaṁ dhārābhiriva toyadaḥ॥
इसी प्रकार जैसे मेघ जल की धारा गिराता है, उसी तरह रावण भी श्रीराम पर चमकीले नाराचों और मूसलों की वर्षा करने लगा
English translation coming soon.
rāmarāvaṇamuktānāmanyonyamabhinighnatām।
varāṇāṁ ca śarāṇāṁ ca babhūva tumulaḥ svanaḥ॥
एक-दूसरे पर चोट करते हुए राम और रावण के छोड़े हुए श्रेष्ठ बाणों के परस्पर टकराने से बड़ा भयंकर शब्द प्रकट होता था
English translation coming soon.
vicchinnāśca vikīrṇāśca rāmarāvaṇayoḥ śarāḥ।
antarikṣāt pradīptāgrā nipeturdharaṇītale॥
श्रीराम और रावण के बाण परस्पर छिन्न-भिन्न होकर आकाश से पृथ्वी पर गिर पड़ते थे। उस समय उनके अग्रभाग बड़े उद्दीप्त दिखायी देते थे
English translation coming soon.
tayorjyātalanirghoṣo rāmarāvaṇayormahān।
trāsanaḥ sarvabhūtānāṁ sambabhūvādbhutopamaḥ॥
राम और रावण के धनुष की प्रत्यञ्चा से प्रकट हुई महान् टंकारध्वनि समस्त प्राणियों के मन में त्रास उत्पन्न कर देती थी और बड़ी अद्भुत प्रतीत होती थी
English translation coming soon.
sa kīryamāṇaḥ śarajālavṛṣṭibhi-
rmahātmanā dīptadhanuṣmatārditaḥ।
bhayāt pradudrāva sametya rāvaṇo
yathānilenābhihato balāhakaḥ॥
जैसे वायु के थपेड़े खाकर मेघ छिन्न-भिन्न हो जाता है, उसी प्रकार दीप्तिमान् धनुष धारण करनेवाले महात्मा श्रीराम के बाण-समूहों की वर्षा से आहत एवं पीड़ित हुआ रावण भय के मारे वहाँ से भाग गया
English translation coming soon.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे शततमः सर्गः॥ १०० ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके युद्धकाण्डमें सौवाँ सर्ग पूरा हुआ॥ १०० ॥