वाल्मीकि रामायणम् · सुन्दरकाण्डम्Sundara Kāṇḍa

सुन्दरकाण्डम्Sundara Kāṇḍa

सर्गः ६३ · २९ श्लोकाःSarga 63 · 29 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ५ · ६३ · १ ॥
ततो मूर्ध्ना निपतितं वानरं वानरर्षभः । दृष्ट्वैवोद्विग्नहृदयो वाक्यमेतदुवाच ह । ५.६३.१ ॥

tato mūrdhnā nipatitaṁ vānaraṁ vānararṣabhaḥ ।
dṛṣṭvaivodvignahṛdayo vākyametaduvāca ha ।
5.63.1 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · २ ॥
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कस्मात् त्वं पादयोः पतितो मम । अभयं ते भवेद्वीर सर्वमेवाभिधीयताम् । ५.६३.२ ॥

uttiṣṭhottiṣṭha kasmāt tvaṁ pādayoḥ patito mama ।
abhayaṁ te bhavedvīra sarvamevābhidhīyatām ।
5.63.2 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · ३ ॥
तु विश्वासितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना । उत्थाय सुमहाप्राज्ञो वाक्यं दधिमुखो ऽब्रवीत् । ५.६३.३ ॥

sa tu viśvāsitastena sugrīveṇa mahātmanā ।
utthāya sumahāprājño vākyaṁ dadhimukho 'bravīt ।
5.63.3 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · ४ ॥
नैवर्क्षरजसा राजन्न त्वया नापि वालिना । वनं निसृष्टपूर्वं हि भक्षितं तच्च वानरैः । ५.६३.४ ॥

naivarkṣarajasā rājanna tvayā nāpi vālinā ।
vanaṁ nisṛṣṭapūrvaṁ hi bhakṣitaṁ tacca vānaraiḥ ।
5.63.4 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · ५ ॥
एभिः प्रधर्षिताश्चैव वानरा वनरक्षिभिः । मधून्यचिन्तयित्वेमान् भक्षयन्ति पिबन्ति च । ५.६३.५ ॥

ebhiḥ pradharṣitāścaiva vānarā vanarakṣibhiḥ ।
madhūnyacintayitvemān bhakṣayanti pibanti ca ।
5.63.5 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · ६ ॥
शिष्टमत्रापविध्यन्ति भक्षयन्ति तथा ऽपरे । निवार्यमाणास्ते सर्वे भ्रूवौ वै दर्शयन्ति हि । ५.६३.६ ॥

śiṣṭamatrāpavidhyanti bhakṣayanti tathā 'pare ।
nivāryamāṇāste sarve bhrūvau vai darśayanti hi ।
5.63.6 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · ७ ॥
इमे हि संरब्धतरास्तथा तैः संप्रधर्षिताः । वारयन्तो वनातस्मात् क्रुद्वैर्वानरपुङ्गवैः । ५.६३.७ ॥

ime hi saṁrabdhatarāstathā taiḥ saṁpradharṣitāḥ ।
vārayanto vanātasmāt krudvairvānarapuṅgavaiḥ ।
5.63.7 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · ८ ॥
ततस्तैर्बहुभिर्वीरैर्वानरैर्वानरर्षभः । संरक्तनयनैः क्रोधाद्धरयः प्रविचालिताः । ५.६३.८ ॥

tatastairbahubhirvīrairvānarairvānararṣabhaḥ ।
saṁraktanayanaiḥ krodhāddharayaḥ pravicālitāḥ ।
5.63.8 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · ९ ॥
पाणिभिर्निहताः केचित् केचिज्जानुभिराहताः । प्रकृष्टाश्च यथाकामं देवमार्गं दर्शिताः । ५.६३.९ ॥

pāṇibhirnihatāḥ kecit kecijjānubhirāhatāḥ ।
prakṛṣṭāśca yathākāmaṁ devamārgaṁ ca darśitāḥ ।
5.63.9 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · १० ॥
एवमेते हताः शूरास्त्वयि तिष्ठति भर्तरि । कृत्स्नं मधुवनं चैव प्रकामं तैः प्रभक्ष्यते । ५.६३.१० ॥

evamete hatāḥ śūrāstvayi tiṣṭhati bhartari ।
kṛtsnaṁ madhuvanaṁ caiva prakāmaṁ taiḥ prabhakṣyate ।
5.63.10 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · ११ ॥
एवं विज्ञाप्यमानं तं सुग्रीवं वानरर्षभम् । अपृच्छत्तं महाप्राज्ञो लक्ष्मणः परवीरहा । ५.६३.११ ॥

evaṁ vijñāpyamānaṁ taṁ sugrīvaṁ vānararṣabham ।
apṛcchattaṁ mahāprājño lakṣmaṇaḥ paravīrahā ।
5.63.11 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · १२ ॥
किमयं वानरो राजन् वनपः प्रत्युपस्थितः । कं चार्थमभिनिर्दिश्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत् । ५.६३.१२ ॥

kimayaṁ vānaro rājan vanapaḥ pratyupasthitaḥ ।
kaṁ cārthamabhinirdiśya duḥkhito vākyamabravīt ।
5.63.12 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · १३ ॥
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना । लक्ष्मणं प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः । ५.६३.१३ ॥

evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā ।
lakṣmaṇaṁ pratyuvācedaṁ vākyaṁ vākyaviśāradaḥ ।
5.63.13 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · १४ ॥
आर्य लक्ष्मण संप्राह वीरो दधिमुखः कपिः । अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्भक्षितं मधु वानरैः । ५.६३.१४ ॥

ārya lakṣmaṇa saṁprāha vīro dadhimukhaḥ kapiḥ ।
aṅgadapramukhairvīrairbhakṣitaṁ madhu vānaraiḥ ।
5.63.14 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · १५ ॥
विचित्य दक्षिणामाशामागतैर्हरिपुङ्गवैः । ५.६३.१५ ॥

vicitya dakṣiṇāmāśāmāgatairharipuṅgavaiḥ ।
5.63.15 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · १६ ॥
नैषामकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः । आगतैश्च प्रमथितं यथा मधुवनं हि तैः । ५.६३.१६ ॥

naiṣāmakṛtakṛtyānāmīdṛśaḥ syādupakramaḥ ।
āgataiśca pramathitaṁ yathā madhuvanaṁ hi taiḥ ।
5.63.16 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · १७ ॥
धर्षितं वनं कृत्स्नमुपयुक्तं वानरैः । ५.६३.१७ ॥

dharṣitaṁ ca vanaṁ kṛtsnamupayuktaṁ ca vānaraiḥ ।
5.63.17 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · १८ ॥
वनं यदाभिपन्नास्ते साधितं कर्म वानरैः । दृष्टा देवी सन्देहो चान्येन हनूमता । ह्यन्यः साधने हेतुः कर्मणो ऽस्य हनूमतः । ५.६३.१८ ॥

vanaṁ yadābhipannāste sādhitaṁ karma vānaraiḥ ।
dṛṣṭā devī na sandeho na cānyena hanūmatā ।
na hyanyaḥ sādhane hetuḥ karmaṇo 'sya hanūmataḥ ।
5.63.18 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · १९ ॥
कार्यसिद्धिर्मतिश्चैव तस्मिन् वानरपुङ्गवे । व्यवसायश्च वीर्यं श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम् । ५.६३.१९ ॥

kāryasiddhirmatiścaiva tasmin vānarapuṅgave ।
vyavasāyaśca vīryaṁ ca śrutaṁ cāpi pratiṣṭhitam ।
5.63.19 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · २० ॥
जाम्बवान् यत्र नेता स्यादङ्गदश्च महाबलः । हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता तस्य गतिरन्यथा । ५.६३.२० ॥

jāmbavān yatra netā syādaṅgadaśca mahābalaḥ ।
hanūmāṁścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā ।
5.63.20 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · २१ ॥
अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्हतं मधुवनं किल । वारयन्तश्च सहितास्तथा जानुभिराहताः । ५.६३.२१ ॥

aṅgadapramukhairvīrairhataṁ madhuvanaṁ kila ।
vārayantaśca sahitāstathā jānubhirāhatāḥ ।
5.63.21 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · २२ ॥
एतदर्थमयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवागिह । नाम्ना दधिमुखो नाम हरिः प्रख्यातविक्रमः । ५.६३.२२ ॥

etadarthamayaṁ prāpto vaktuṁ madhuravāgiha ।
nāmnā dadhimukho nāma hariḥ prakhyātavikramaḥ ।
5.63.22 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · २३ ॥
दृष्टा सीता महाबाहो सौमित्रे पश्य तत्त्वतः । अभिगम्य तथासव- ?पिबन्ति मधु वानराः । ५.६३.२३ ॥

dṛṣṭā sītā mahābāho saumitre paśya tattvataḥ ।
abhigamya tathāsava- ?pibanti madhu vānarāḥ ।
5.63.23 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · २४ ॥
चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः पुरुषर्षभ । वनं दत्तवरं दिव्यं धर्षयेयुर्वनौकसः । ५.६३.२४ ॥

na cāpyadṛṣṭvā vaidehīṁ viśrutāḥ puruṣarṣabha ।
vanaṁ dattavaraṁ divyaṁ dharṣayeyurvanaukasaḥ ।
5.63.24 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · २५ ॥
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणः सहराघवः । श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम् । प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महाबलः । ५.६३.२५ ॥

tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā lakṣmaṇaḥ saharāghavaḥ ।
śrutvā karṇasukhāṁ vāṇīṁ sugrīvavadanāccyutām ।
prāhṛṣyata bhṛśaṁ rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ ।
5.63.25 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · २६ ॥
श्रुत्वा दधिमुखस्येदं सुग्रीवस्तु प्रहृष्य च । वनपालं पुनर्वाक्यं सुग्रीवः प्रत्यभाषत । ५.६३.२६ ॥

śrutvā dadhimukhasyedaṁ sugrīvastu prahṛṣya ca ।
vanapālaṁ punarvākyaṁ sugrīvaḥ pratyabhāṣata ।
5.63.26 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · २७ ॥
प्रीतो ऽस्मि सो ऽहं युद्भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः । मर्षितं मर्षणीयं चेष्टितं कृतकर्मणाम् । ५.६३.२७ ॥

prīto 'smi so 'haṁ yudbhuktaṁ vanaṁ taiḥ kṛtakarmabhiḥ ।
marṣitaṁ marṣaṇīyaṁ ca ceṣṭitaṁ kṛtakarmaṇām ।
5.63.27 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · २८ ॥
इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान् शाखामृगांस्तान् मगृहराजदर्पान् । द्रष्टुं कृतार्थान् सह राघवाभ्यां श्रोतुं सीताधिगमे प्रयत्नम् । ५.६३.२८ ॥

icchāmi śīghraṁ hanumatpradhānān śākhāmṛgāṁstān magṛharājadarpān ।
draṣṭuṁ kṛtārthān saha rāghavābhyāṁ śrotuṁ ca sītādhigame prayatnam ।
5.63.28 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ६३ · २९ ॥
प्रीतिस्पीताक्षौ सम्प्रहृष्टौ कुमारौ दृष्ट्वा सिद्धार्थौ वानराणां राजा । अङ्गैः संहृष्टैः कर्मसिद्धिं विदित्वा बाह्वोरासन्नां सो ऽतिमात्रं ननन्द । ५.६३.२९ ॥

prītispītākṣau samprahṛṣṭau kumārau dṛṣṭvā siddhārthau vānarāṇāṁ ca rājā ।
aṅgaiḥ saṁhṛṣṭaiḥ karmasiddhiṁ viditvā bāhvorāsannāṁ so 'timātraṁ nananda ।
5.63.29 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.