वाल्मीकि रामायणम् · सुन्दरकाण्डम्Sundara Kāṇḍa

सुन्दरकाण्डम्Sundara Kāṇḍa

सर्गः ४७ · ३८ श्लोकाःSarga 47 · 38 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ५ · ४७ · १ ॥
सेनापतीन् पञ्च तु प्रमापितान् हनूमता सानुचरान् सवाहनान् । समीक्ष्य राजा समरोद्धतोन्मुखं कुमारमक्षं प्रसमैक्षताग्रतः । ५.४७.१ ॥

senāpatīn pañca sa tu pramāpitān hanūmatā sānucarān savāhanān ।
samīkṣya rājā samaroddhatonmukhaṁ kumāramakṣaṁ prasamaikṣatāgrataḥ ।
5.47.1 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · २ ॥
तस्य दृष्ट्यर्पणसंप्रचोदितः प्रतापवान् काञ्चनचित्रकार्मुकः । समुत्पपाताथ सदस्युदीरितो द्विजातिमुख्यैर्हविषेव पावकः । ५.४७.२ ॥

sa tasya dṛṣṭyarpaṇasaṁpracoditaḥ pratāpavān kāñcanacitrakārmukaḥ ।
samutpapātātha sadasyudīrito dvijātimukhyairhaviṣeva pāvakaḥ ।
5.47.2 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ३ ॥
ततो महद्बालदिवाकरप्रभं प्रतप्तजाम्बूनदजालसंततम् । रतं समास्थाय ययौ वीर्यवान् महाहरिं तं प्रति नैर्ऋतर्षभः । ५.४७.३ ॥

tato mahadbāladivākaraprabhaṁ prataptajāmbūnadajālasaṁtatam ।
rataṁ samāsthāya yayau sa vīryavān mahāhariṁ taṁ prati nairṛtarṣabhaḥ ।
5.47.3 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ४ ॥
तपस्सङ्ग्रहसञ्चयार्जितं तपोनुष्ठनसमूहसम्पादितम् । ५.४७.४ ॥

tapassaṅgrahasañcayārjitaṁ taponuṣṭhanasamūhasampāditam ।
5.47.4 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ५ ॥
सुरासुराधृष्यमसङ्गचारिणं रविप्रभं व्योमचरं समाहितम् । सतूणमष्टासिनिबद्धबन्धुरं यथाक्रमावेशितशक्तितोमरम् । ५.४७.५ ॥

surāsurādhṛṣyamasaṅgacāriṇaṁ raviprabhaṁ vyomacaraṁ samāhitam ।
satūṇamaṣṭāsinibaddhabandhuraṁ yathākramāveśitaśaktitomaram ।
5.47.5 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ६ ॥
विराजमानं प्रतिपूर्णवस्तुना सहेमदाम्ना शशिसूर्यवर्चसा । दिवाकराभं रथमास्थितस्ततः निर्जगामामरतुल्यविक्रमः । ५.४७.६ ॥

virājamānaṁ pratipūrṇavastunā sahemadāmnā śaśisūryavarcasā ।
divākarābhaṁ rathamāsthitastataḥ sa nirjagāmāmaratulyavikramaḥ ।
5.47.6 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ७ ॥
पूरयन् खं महीं साचलां तुरङ्गमातङ्गमहारथस्वनैः । बलैः समेतैः हि तोरणस्थितं समर्थमासीनमुपागमत् कपिम् । ५.४७.७ ॥

sa pūrayan khaṁ ca mahīṁ ca sācalāṁ turaṅgamātaṅgamahārathasvanaiḥ ।
balaiḥ sametaiḥ sa hi toraṇasthitaṁ samarthamāsīnamupāgamat kapim ।
5.47.7 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ८ ॥
तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये । अवस्थितं विस्मितजातसंभ्रमः समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा । ५.४७.८ ॥

sa taṁ samāsādya hariṁ harīkṣaṇo yugāntakālāgnimiva prajākṣaye ।
avasthitaṁ vismitajātasaṁbhramaḥ samaikṣatākṣo bahumānacakṣuṣā ।
5.47.8 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ९ ॥
तस्य वेगं कपेर्महात्मनः पराक्रमं चारिषु पार्थिवात्मजः । विधारयन् स्वं बलं महाबलो हिमक्षये सूर्य इवाभिवर्धते । ५.४७.९ ॥

sa tasya vegaṁ ca kapermahātmanaḥ parākramaṁ cāriṣu pārthivātmajaḥ ।
vidhārayan svaṁ ca balaṁ mahābalo himakṣaye sūrya ivābhivardhate ।
5.47.9 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · १० ॥
जातमन्युः प्रसमीक्ष्य विक्रमं स्थिरं स्थितः संयति दुर्निवारणम् । समाहितात्मा हनुमन्तमाहवे प्रचोदयामास शरैस्त्रिभिः शितैः । ५.४७.१० ॥

sa jātamanyuḥ prasamīkṣya vikramaṁ sthiraṁ sthitaḥ saṁyati durnivāraṇam ।
samāhitātmā hanumantamāhave pracodayāmāsa śaraistribhiḥ śitaiḥ ।
5.47.10 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ११ ॥
ततः कपिः तं प्रसमीभ्य गर्वितं जितश्रमं शत्रुपराजयोर्जितम् । अवैक्षताक्षः समुदीर्णमानसः बाणपाणिः प्रगृहीतकार्मुकः । ५.४७.११ ॥

tataḥ kapiḥ taṁ prasamībhya garvitaṁ jitaśramaṁ śatruparājayorjitam ।
avaikṣatākṣaḥ samudīrṇamānasaḥ sa bāṇapāṇiḥ pragṛhītakārmukaḥ ।
5.47.11 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · १२ ॥
हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डलः समाससादाशुपराक्रमः कपिम् । तयोर्बभूवाप्रतिमः समागमः सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः । ५.४७.१२ ॥

sa hemaniṣkāṅgadacārukuṇḍalaḥ samāsasādāśuparākramaḥ kapim ।
tayorbabhūvāpratimaḥ samāgamaḥ surāsurāṇāmapi sambhramapradaḥ ।
5.47.12 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · १३ ॥
ररास भूमिर्न तताप भानुमान् ववौ वायुः प्रचचाल चाचलः । कपेः कुमारस्य वीक्ष्य संयुगं ननाद द्यौरुदधिश्च चुक्षुभे । ५.४७.१३ ॥

rarāsa bhūmirna tatāpa bhānumān vavau na vāyuḥ pracacāla cācalaḥ ।
kapeḥ kumārasya ca vīkṣya saṁyugaṁ nanāda ca dyaurudadhiśca cukṣubhe ।
5.47.13 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · १४ ॥
ततः वीरः सुमुखात् पतत्त्रिणः सुवर्णपुङ्खान् सविषानिवोरगान् । समाधिसंयोगविमोक्षतत्त्वविच्छरानथ त्रीन् कपिमूर्ध्न्यपातयत् । ५.४७.१४ ॥

tataḥ sa vīraḥ sumukhāt patattriṇaḥ suvarṇapuṅkhān saviṣānivoragān ।
samādhisaṁyogavimokṣatattvaviccharānatha trīn kapimūrdhnyapātayat ।
5.47.14 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · १५ ॥
तैः शरैर्मूर्ध्नि समं निपातितैः क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तलोचनः । नवोदितादित्यनिभः शरांशुमान् व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः । ५.४७.१५ ॥

sa taiḥ śarairmūrdhni samaṁ nipātitaiḥ kṣarannasṛgdigdhavivṛttalocanaḥ ।
navoditādityanibhaḥ śarāṁśumān vyarājatāditya ivāṁśumālikaḥ ।
5.47.15 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · १६ ॥
ततः पिङ्गाधिपमन्त्रसत्तमः समीक्ष्य तं राजवरात्मजं रणे । उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं जहर्ष चापूर्यत चाहवोन्मुखः । ५.४७.१६ ॥

tataḥ sa piṅgādhipamantrasattamaḥ samīkṣya taṁ rājavarātmajaṁ raṇe ।
udagracitrāyudhacitrakārmukaṁ jaharṣa cāpūryata cāhavonmukhaḥ ।
5.47.16 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · १७ ॥
मन्दराग्रस्थ इवांशुमालिको विवृद्धकोपो बलवीर्यसंयुतः । कुमारमक्षं सबलं सवाहनं ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा । ५.४७.१७ ॥

sa mandarāgrastha ivāṁśumāliko vivṛddhakopo balavīryasaṁyutaḥ ।
kumāramakṣaṁ sabalaṁ savāhanaṁ dadāha netrāgnimarīcibhistadā ।
5.47.17 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · १८ ॥
ततः बाणासनचित्रकार्मुकः शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः । शरान् मुमोचाशु हरीश्वराचले वलाहको वृष्टिमिवाचलोत्तमे । ५.४७.१८ ॥

tataḥ sa bāṇāsanacitrakārmukaḥ śarapravarṣo yudhi rākṣasāmbudaḥ ।
śarān mumocāśu harīśvarācale valāhako vṛṣṭimivācalottame ।
5.47.18 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · १९ ॥
ततः कपिस्तं रणचण्डविक्रमं विवृद्धतेजोबलवीर्यसंयुतम् । कुमारमक्षं प्रसमीक्ष्य संयुगे ननाद हर्षाद्घनतुल्यविक्रमः । ५.४७.१९ ॥

tataḥ kapistaṁ raṇacaṇḍavikramaṁ vivṛddhatejobalavīryasaṁyutam ।
kumāramakṣaṁ prasamīkṣya saṁyuge nanāda harṣādghanatulyavikramaḥ ।
5.47.19 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · २० ॥
बालभावाद्युधि वीर्यदर्पितः प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः । समाससादाप्रतिमं कपिं रणे गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः । ५.४७.२० ॥

sa bālabhāvādyudhi vīryadarpitaḥ pravṛddhamanyuḥ kṣatajopamekṣaṇaḥ ।
samāsasādāpratimaṁ kapiṁ raṇe gajo mahākūpamivāvṛtaṁ tṛṇaiḥ ।
5.47.20 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · २१ ॥
तेन बाणैः प्रसभं निपातितैश्कार नादं घननादनिस्वनः । समुत्पपाताशु नभः मारुतिर्भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः । ५.४७.२१ ॥

sa tena bāṇaiḥ prasabhaṁ nipātitaiśkāra nādaṁ ghananādanisvanaḥ ।
samutpapātāśu nabhaḥ sa mārutirbhujoruvikṣepaṇaghoradarśanaḥ ।
5.47.21 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · २२ ॥
समुत्पतन्तं समभिद्रवद्बली राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान् । रथी रथिश्रेष्ठतमः किरन् शरैः पयोधरः शैलमिवाश्मवृष्टिभिः । ५.४७.२२ ॥

samutpatantaṁ samabhidravadbalī sa rākṣasānāṁ pravaraḥ pratāpavān ।
rathī rathiśreṣṭhatamaḥ kiran śaraiḥ payodharaḥ śailamivāśmavṛṣṭibhiḥ ।
5.47.22 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · २३ ॥
तान् शरांस्तस्य हरिर्विमोक्षयंश्चचार वीरः पथि वायुसेविते । शरान्तरे मारुतवद्विनिष्पतन् मनोजवः संयति चण्डविक्रमः । ५.४७.२३ ॥

sa tān śarāṁstasya harirvimokṣayaṁścacāra vīraḥ pathi vāyusevite ।
śarāntare mārutavadviniṣpatan manojavaḥ saṁyati caṇḍavikramaḥ ।
5.47.23 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · २४ ॥
तमात्तबाणासनमाहवोन्मुखं खमास्तृणन्तं विशिखैः शरोत्तमैः । अवैक्षताक्षं बहुमानचक्षुषा जगाम चिन्तां मारुतात्मजः । ५.४७.२४ ॥

tamāttabāṇāsanamāhavonmukhaṁ khamāstṛṇantaṁ viśikhaiḥ śarottamaiḥ ।
avaikṣatākṣaṁ bahumānacakṣuṣā jagāma cintāṁ ca sa mārutātmajaḥ ।
5.47.24 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · २५ ॥
ततः शरैर्भिन्नभुजान्तरः कपिः कुमारवीरेण महात्मना नदन् । महाभुजः कर्मविशेषतत्त्वविद्विचिन्तयामास रणे पराक्रमम् । ५.४७.२५ ॥

tataḥ śarairbhinnabhujāntaraḥ kapiḥ kumāravīreṇa mahātmanā nadan ।
mahābhujaḥ karmaviśeṣatattvavidvicintayāmāsa raṇe parākramam ।
5.47.25 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · २६ ॥
अबालवद्बालदिवाकरप्रभः करोत्ययं कर्म महन्महाबलः । चास्य सर्वाहवकर्मशोभिनः प्रमापणे मे मतिरत्र जायते । ५.४७.२६ ॥

abālavadbāladivākaraprabhaḥ karotyayaṁ karma mahanmahābalaḥ ।
na cāsya sarvāhavakarmaśobhinaḥ pramāpaṇe me matiratra jāyate ।
5.47.26 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · २७ ॥
अयं महात्मा महांश्च वीर्यतः समाहितश्चातिसहश्च संयुगे । असंशयं कर्मगुणोदयादयं सनागयक्षेर्मुनिभिश्च पूजितः । ५.४७.२७ ॥

ayaṁ mahātmā ca mahāṁśca vīryataḥ samāhitaścātisahaśca saṁyuge ।
asaṁśayaṁ karmaguṇodayādayaṁ sanāgayakṣermunibhiśca pūjitaḥ ।
5.47.27 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · २८ ॥
पराक्रमोत्साहविवृद्धमानसः समीक्षते मां प्रमुखागतः स्थितः । पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पयेत् सुरासुराणामपि शीघ्रगामिनः । ५.४७.२८ ॥

parākramotsāhavivṛddhamānasaḥ samīkṣate māṁ pramukhāgataḥ sthitaḥ ।
parākramo hyasya manāṁsi kampayet surāsurāṇāmapi śīghragāminaḥ ।
5.47.28 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · २९ ॥
खल्वयं नाभिभवेदुपेक्षितः पराक्रमो ह्यस्य रणे विवर्धते । प्रमापणं त्वेव ममास्य रोचते वर्धमानो ऽग्निरुपेक्षितुं क्षमः । ५.४७.२९ ॥

na khalvayaṁ nābhibhavedupekṣitaḥ parākramo hyasya raṇe vivardhate ।
pramāpaṇaṁ tveva mamāsya rocate na vardhamāno 'gnirupekṣituṁ kṣamaḥ ।
5.47.29 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ३० ॥
इति प्रवेगं तु परस्य तर्कयन् स्वकर्मयोगं विधाय वीर्यवान् । चकार वेगं तु महाबलस्तदा मतिं चक्रे ऽस्य वधे महाकपिः । ५.४७.३० ॥

iti pravegaṁ tu parasya tarkayan svakarmayogaṁ ca vidhāya vīryavān ।
cakāra vegaṁ tu mahābalastadā matiṁ ca cakre 'sya vadhe mahākapiḥ ।
5.47.30 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ३१ ॥
तस्य तानष्ट हयान् महाजवान् समाहितान् भारसहान् विवर्तने । जघान वीरः पथि वायुसेविते तलप्रहारैः पवनात्मजः कपिः । ५.४७.३१ ॥

sa tasya tānaṣṭa hayān mahājavān samāhitān bhārasahān vivartane ।
jaghāna vīraḥ pathi vāyusevite talaprahāraiḥ pavanātmajaḥ kapiḥ ।
5.47.31 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ३२ ॥
ततस्तलेनाभिहतो महारथः तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः । प्रभग्ननीडः परिमुक्तकूबरः पपात भूमौ हतवाजिरम्बरात् । ५.४७.३२ ॥

tatastalenābhihato mahārathaḥ sa tasya piṅgādhipamantrinirjitaḥ ।
prabhagnanīḍaḥ parimuktakūbaraḥ papāta bhūmau hatavājirambarāt ।
5.47.32 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ३३ ॥
तं परित्यज्य महारथो रथं सकार्मुकः खड्गधरः खमुत्पतन् । तपोभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान् विहाय देहं मरुतामिवालयम् । ५.४७.३३ ॥

sa taṁ parityajya mahāratho rathaṁ sakārmukaḥ khaḍgadharaḥ khamutpatan ।
tapobhiyogādṛṣirugravīryavān vihāya dehaṁ marutāmivālayam ।
5.47.33 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ३४ ॥
ततः कपिस्तं विचरन्तमम्बरे पतत्त्रिराजानिलसिद्धसेविते । समेत्य तं मारुततुल्यविक्रमः क्रमेण जग्राह पादयोर्दृढम् । ५.४७.३४ ॥

tataḥ kapistaṁ vicarantamambare patattrirājānilasiddhasevite ।
sametya taṁ mārutatulyavikramaḥ krameṇa jagrāha sa pādayordṛḍham ।
5.47.34 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ३५ ॥
तं समाविध्य सहस्रशः कपिर्महोरगं गृह्य इवाण्डजेश्वरः । मुमोच वेगात् पितृतुल्यविक्रमो महीतले संयति वानरोत्तमः । ५.४७.३५ ॥

sa taṁ samāvidhya sahasraśaḥ kapirmahoragaṁ gṛhya ivāṇḍajeśvaraḥ ।
mumoca vegāt pitṛtulyavikramo mahītale saṁyati vānarottamaḥ ।
5.47.35 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ३६ ॥
भग्नबाहूरुकटीशिरोधरः क्षसन्नसृङ्निर्मथितास्थिलोचनः । भग्रसन्धिः प्रविकीर्णबन्धनो हतः क्षितौ वायुसुतेन राक्षसः । महाकपिर्भूमितले निपीड्य तं चकार रक्षोधिपतेर्महद्भयम् । ५.४७.३६ ॥

sa bhagnabāhūrukaṭīśirodharaḥ kṣasannasṛṅnirmathitāsthilocanaḥ ।
sa bhagrasandhiḥ pravikīrṇabandhano hataḥ kṣitau vāyusutena rākṣasaḥ ।
mahākapirbhūmitale nipīḍya taṁ cakāra rakṣodhipatermahadbhayam ।
5.47.36 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ३७ ॥
महर्षिभिश्चक्रचरैर्महाव्रतैः समेत्य भूतैश्च सयक्षपन्नगैः । सुरैश्च सैन्द्रैर्भृशजातविस्मयैर्हते कुमारे कपिर्निरीक्षितः । ५.४७.३७ ॥

maharṣibhiścakracarairmahāvrataiḥ sametya bhūtaiśca sayakṣapannagaiḥ ।
suraiśca saindrairbhṛśajātavismayairhate kumāre sa kapirnirīkṣitaḥ ।
5.47.37 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · ४७ · ३८ ॥
निहत्य तं वज्रिसुतोपमप्रभं कुमारमक्षं क्षतजोपमेक्षणम् । तमेव वीरो ऽभिजगाम तोरणं कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये । ५.४७.३८ ॥

nihatya taṁ vajrisutopamaprabhaṁ kumāramakṣaṁ kṣatajopamekṣaṇam ।
tameva vīro 'bhijagāma toraṇaṁ kṛtakṣaṇaḥ kāla iva prajākṣaye ।
5.47.38 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.