सुन्दरकाण्डम्Sundara Kāṇḍa

sa sāgaramanādhṛṣyamatikramya mahābalaḥ ।
trikūṭaśikhare laṅkāṁ sthitāṁ svastho dadarśa ha ॥

tataḥ pādapamuktena puṣpavarṣeṇa vīryavān ।
abhivṛṣṭaḥ sthitastatra babhau puṣpamayo yathā ॥

yojanānāṁ śataṁ śrīmāṁstīrtvāpyuttamavikramaḥ ।
aniḥsvasan kapistatra na glānimadhigacchati ॥

śatānyahaṁ yojanānāṁ krameyaṁ subahunyapi ।
kiṁ punaḥ sāgarasyāntaṁ saṁkhyātaṁ śatayojanam ॥

sa tu vīryavatāṁ śreṣṭhaḥ plavatāmapi cottamaḥ ।
jagāma vegavān laṅkāṁ laṅghayitvā mahodadhim ॥

śādvalāni ca nīlāni gandhavanti vanāni ca ।
gaṇḍavanti ca madhyena jagāma nagavanti ca ॥

śailāṁśca tarusaṁcannān vanarājīśca puṣpitāḥ ।
abhicakrāma tejasvī hanumān plavagarṣabhaḥ ॥

sa tasminnacale tiṣṭhanvanānyupavanāni ca ।
sa nagāgre ca tāṁ laṅkāṁ dadarśa pavanātmajaḥ ॥

saraLān karṇikārāṁśca kharjūrāṁśca supuṣpitān ।
priyāLānmucuLindāṁśca kuṭajān ketakānapi ॥

priyaṅgūn gandhapūrṇāṁśca nīpān saptacchadāṁstathā ।
asanān kovidārāṁśca karavīrāṁśca puṣpitān ॥

puṣpabhāranibaddhāṁśca tathā mukuLitānapi ।
pādapān vihagākīrṇān pavanādhūtamastakān ॥

haṁsakāraṇḍavākīrṇānvāpīḥ padmotmalāyutāḥ ।
ākrīḍān vividhān ramyānvividhāṁśca jalāśayān ॥

saṁtatān vividhairvaṛkaiḥ sarvartuphalapuṣpitaiḥ ।
udyānāni ca ramyāṇi dadarśa kapikuñjaraḥ ॥

samāsādya ca lakṣmīvan laṅkāṁ rāvaṇapālitām ।
parikhābhiḥ sapadmābhiḥ sotpalābhiralaṁkṛtām ॥

sītāpaharaṇārthena rāvaṇena surakṣitām ।
samantādvicaradbhiśca rākṣasairugradhanvibhiḥ ॥

kāñcanenāvṛtāṁ ramyāṁ prākāreṇa mahāpurīm ।
gṛhaiśca grahasaṁkāśaiḥ śāradāmbudasannibhaiḥ ॥

pāṇḍurābhiḥ pratoLībhiruccābhirabhisaṁvṛtām ।
aṭṭālakaśatākīrṇāṁ patākādhvajamālinīm ॥

toraṇaiḥ kāñcanairdivyairlatāpaṅkivicitritaiḥ ।
dadarśa hanumān laṅkāṁ divi devapurīṁ yathā ॥

girimūrdhni sthitāṁ laṅkāṁ pāṇḍurairbhavanaiḥ śubhaiḥ ।
dadarśa sa kapiśreṣṭhaḥ puramākāśagaṁ yathā ॥

pālitāṁ rākṣasendreṇa nirmitāṁ viśvakarmaṇā ।
plavamānāmivākāśe dadarśa hanumān purīm ॥

papraprākārajaghanāṁ vipulāmbunavāmbarām ।
śataghnīśūlakeśāntāmaṭṭālakavataṁsakām ॥

manseva kṛtāṁ laṅkāṁ nirmitāṁ viśvakarmaṇā ।
dvāramuttaramāsādya cintayāmāsa vānaraḥ ॥

kailāsaśikharaprakhyāmālikhsntīmivāmbaram ।
ḍīyamānāmivākāśamucchritairbhavanottamaiḥ ॥

saṁpūrṇāṁ rākṣasairghorairnāgairbhogavatīmiva ।
acintyāṁ sukṛtāṁ spaṣṭāṁ kuberādhyuṣitāṁ purā ॥

daṁṣṭribhirbahubhiḥ śūraiḥ śūlapaṭṭisapāṇibhiḥ ।
rakṣitāṁ rākṣasairghorairguhāmāśīviṣairiva ॥

tasyāśca mahatīṁ guptiṁ sāgaraṁ ca nirīkṣya saḥ ।
rāvaṇaṁ ca ripuṁ ghoraṁ cintayāmāsa vānaraḥ ॥

āgatyāpīha harayo bhaviṣyanti nirarathakāḥ ।
na hi yuddhena va laṅkā śakyā jetuṁ surairapi ॥

imāṁ tu viṣamāṁ durgāṁ laṅkāṁ rāvaṇapālitām ।
prāpyāpi sa mahābāhuḥ kim kariṣyati rāghavaḥ ॥

avakāśo na sāntvasya rakṣaseṣvabhigamyate ।
na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate ॥

caturṇāmeva hi gatirvānarāṇāṁ mahātmanām ।
vāliputrasya nīlasya mama rājñaśca dhīmataḥ ॥

yāvajjānāmi vaidehīṁ yadi jīvati vā na vā ।
tatraiva cintayiṣyāmi dṛṣṭvā tāṁ janakātmajām ॥

tataḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṁ kapikuñjaraḥ ।
giriśṛṅge sthitastasmin rāmasyābhyudaye rataḥ ॥

anena rūpeṇa mayā na śakyā rakṣasāṁ purī ।
praveṣṭuṁ rākṣasairguptā krūrairbalasamanvitaiḥ ॥

ugraujaso mahāvīryā balavantaśca rākṣasāḥ ।
vañcanīyā mayā sarve jānakīṁ parimārgatā ॥

lakṣyālakṣyeṇa rūpeṇa rātrau laṅkā purī mayā ।
praveṣṭuṁ prāptakālaṁ me kṛtyaṁ sādhayituṁ mahat ॥

tāṁ purīṁ tādṛśīṁ dṛṣṭvā durādharśāṁ surāsuraiḥ ।
hanumān cintayāmāsa viniścitya muhurmuhuḥ ॥

kenopāyena paśeyaṁ maithilīṁ janakātmajām ।
adṛṣṭo rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā ॥

na vinaśyetkathaṁ kāryaṁ rāmasya viditātmanaḥ ।
ekāmekaśca paśyeyaṁ rahite janakātmajām ॥

bhūtāścārthā vipadyante deśakālavirodhitāḥ ।
viklabaṁ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā ॥

arthānarthāntare buddhirniścitāpi na śobhate ।
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ ॥

na vinaśyetkathaṁ kāryaṁ vaiklabyam na kathaṁ bhavet ।
laṅghanaṁ ca samudrasya kathaṁ nu na vṛthā bhavet ॥

mayi dṛṣṭe tu rakṣobhī rāmasya viditātmanaḥ ।
bhavedvyarthamidaṁ kāryaṁ rāvaṇānarthamicchataḥ ॥

na hi śakyaṁ kvacit sthātumavijñātena rākṣasaiḥ ।
api rākṣasarūpeṇa kimutānyena kenacit ॥

vāyurapyatra nājñātaścarediti matirmama ।
na hyastyaviditaṁ kiṁcidrākṣasānāṁ balīyasām ॥

ihāhaṁ yadi tiṣṭhāmi svena rūpeṇa saṁvṛtaḥ ।
vināśamupayāsyāmi bharturarthaśca hīyate ॥

tadahaṁ svena rūpeṇa rajanyāṁ hrasvatāṁ gataḥ ।
laṅkāmabhipatiṣyāmi rāghavasyārthasiddhaye ॥

rāvaṇasya purīṁ rātrau praviśya sudurāsadām ।
vicinvan bhavanaṁ srvaṁ drakṣyāmi janakātmajām ॥

iti saṁcintya hanumān sūryasyāstamayaṁ kapiḥ ।
ācakāṁkṣe tato vīro vaidehyā draśanotusakaḥ ॥

sūrye cāstaṁ gate rātrau dehaṁ saṁkṣipya mārutiḥ ।
vṛṣadaṁśakamātraḥ san babhūvādbhutadarśanaḥ ॥

pradoṣakāle hanumāṁstūrṇamutplutya vīryavān ।
praviveśa purīṁ ramyāṁ suvibhaktamahāpathām ॥

prāsādamālāvitatāṁ stambhaiḥ kāñcanarājataiḥ ।
śātakumbhamayairjālairgandharvanagaropamām ॥

saptabhaumāṣṭabhaumaiśca sa dadarśa mahāpurīm ।
talaiḥ sphatikasaṁkīrṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ ॥

vaiḍūryamaṇicitraiśca muktājālavibhūṣitaiḥ ।
talaiḥ śuśubhire tāni bhavanānyatra rakṣasām ॥

kāñcanāni ca citrāṇi toraṇāni ca rakṣasām ।
laṅkāmuddyotayāmāsuḥ sarvataḥ samalaṁkṛtām ॥

acintyāmadbhutākārāṁ dṛṣṭvā laṅkāṁ mahākapiḥ ।
āsīdviṣṇḍo hṛṣṭaśca vaidehyā darśanotsukaḥ ॥

sa pāṇḍurāviddhavimānamālinīṁ ।
mahārhajāmbūnadajālatoraṇām ।
yaśasvinīṁ rāvaṇabāhupālitāṁ ।
kṣapācarairbhimabalaiḥ samāvṛtām ॥

candro'pi sācivyamivāsya kurvaṁ ।
stārāgaṇairmadhyagato virājan ।
jyotsnāvitānena vitatya loka ।
muttiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ ॥

śaṅkhaprabhaṁ kṣīramṛṇālavarṇa ।
mudgacchamānaṁ vyavabhāsamānam ।
dadarśa candraṁ sa haripravīraḥ ।
ploplūyamānaṁ sarasīva haṁsam ॥