वाल्मीकि रामायणम् · सुन्दरकाण्डम्Sundara Kāṇḍa

सुन्दरकाण्डम्Sundara Kāṇḍa

सर्गः १६ · ३२ श्लोकाःSarga 16 · 32 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ५ · १६ · १ ॥
प्रशस्य तु प्रशस्तव्याम् सीताम् ताम् हरि पुम्गवः । गुण अभिरामम् रामम् पुनः चिन्ता परो अभवत् ॥

praśasya tu praśastavyām sītām tām hari pumgavaḥ ।
guṇa abhirāmam rāmam ca punaḥ cintā paro abhavat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · २ ॥
मुहूर्तम् इव ध्यात्वा बाष्प पर्याकुलेक्षणः । सीताम् आश्रित्य तेजस्वी हनुमान् विललाप ह ॥

sa muhūrtam iva dhyātvā bāṣpa paryākulekṣaṇaḥ ।
sītām āśritya tejasvī hanumān vilalāpa ha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · ३ ॥
मान्या गुरु विनीतस्य लक्ष्मणस्य गुरु प्रिया । यदि सीता अपि दुह्ख आर्ता कालो हि दुरतिक्रमः ॥

mānyā guru vinītasya lakṣmaṇasya guru priyā ।
yadi sītā api duhkha ārtā kālo hi duratikramaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · ४ ॥
रामस्य व्यवसायज्ञा लक्ष्मणस्य धीमतः । अत्यर्थम् क्षुभ्यते देवी गन्गा इव जलद आगमे ॥

rāmasya vyavasāyajñā lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ ।
na atyartham kṣubhyate devī gangā iva jalada āgame ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · ५ ॥
तुल्य शील वयो वृत्ताम् तुल्य अभिजन लक्षणाम् । राघवो अर्हति वैदेहीम् तम् इयम् असित ईक्षणा ॥

tulya śīla vayo vṛttām tulya abhijana lakṣaṇām ।
rāghavo arhati vaidehīm tam ca iyam asita īkṣaṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · ६ ॥
ताम् दृष्ट्वा नव हेम आभाम् लोक कान्ताम् इव श्रियम् । जगाम मनसा रामम् वचनम् इदम् अब्रवीत् ॥

tām dṛṣṭvā nava hema ābhām loka kāntām iva śriyam ।
jagāma manasā rāmam vacanam ca idam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · ७ ॥
अस्या हेतोर् विशाल अक्ष्या हतो वाली महा बलः । रावण प्रतिमो वीर्ये कबन्धः निपातितः ॥

asyā hetor viśāla akṣyā hato vālī mahā balaḥ ।
rāvaṇa pratimo vīrye kabandhaḥ ca nipātitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · ८ ॥
विराधः हतः सम्ख्ये राक्षसो भीम विक्रमः । वने रामेण विक्रम्य महा इन्द्रेण इव शम्बरः ॥

virādhaḥ ca hataḥ samkhye rākṣaso bhīma vikramaḥ ।
vane rāmeṇa vikramya mahā indreṇa iva śambaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · ९ ॥
चतुर् दश सहस्राणि रक्षसाम् भीम कर्मणाम् । निहतानि जन स्थाने शरैर् अग्नि शिख उपमैः ॥

catur daśa sahasrāṇi rakṣasām bhīma karmaṇām ।
nihatāni jana sthāne śarair agni śikha upamaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · १० ॥
करः निहतः सम्ख्ये त्रिशिराः निपातितः । दूषणः महा तेजा रामेण विदित आत्मना ॥

karaḥ ca nihataḥ samkhye triśirāḥ ca nipātitaḥ ।
dūṣaṇaḥ ca mahā tejā rāmeṇa vidita ātmanā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · ११ ॥
ऐश्वर्यम् वानराणाम् दुर्लभम् वालि पालितम् । अस्या निमित्ते सुग्रीवः प्राप्तवान् लोक सत्कृतम् ॥

aiśvaryam vānarāṇām ca durlabham vāli pālitam ।
asyā nimitte sugrīvaḥ prāptavān loka satkṛtam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · १२ ॥
सागरः मया क्रान्तः श्रीमान् नद नदी पतिः । अस्या हेतोर् विशाल अक्ष्याः पुरी इयम् निरीक्षिता ॥

sāgaraḥ ca mayā krāntaḥ śrīmān nada nadī patiḥ ।
asyā hetor viśāla akṣyāḥ purī ca iyam nirīkṣitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · १३ ॥
यदि रामः समुद्रान्ताम् मेदिनीम् परिवर्तयेत् । अस्याः कृते जगत् अपि युक्तम् इति एव मे मतिः ॥

yadi rāmaḥ samudrāntām medinīm parivartayet ।
asyāḥ kṛte jagat ca api yuktam iti eva me matiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · १४ ॥
राज्यम् वा त्रिषु लोकेषु सीता वा जनक आत्मजा । त्रैलोक्य राज्यम् सकलम् सीताया आप्नुयात् कलाम् ॥

rājyam vā triṣu lokeṣu sītā vā janaka ātmajā ।
trailokya rājyam sakalam sītāyā na āpnuyāt kalām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · १५ ॥
इयम् सा धर्म शीलस्य जनकस्य महात्मनः । सुता मैथिलराजस्य सीता भर्तृदृढ व्रता ॥

iyam sā dharma śīlasya janakasya mahātmanaḥ ।
sutā maithilarājasya sītā bhartṛdṛḍha vratā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · १६ ॥
उत्थिता मेदिनीम् भित्त्वा क्षेत्रे हल मुख क्षते । पद्म रेणु निभैः कीर्णा शुभैः केदार पाम्सुभिः ॥

utthitā medinīm bhittvā kṣetre hala mukha kṣate ।
padma reṇu nibhaiḥ kīrṇā śubhaiḥ kedāra pāmsubhiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · १७ ॥
विक्रान्तस्य आर्य शीलस्य सम्युगेषु अनिवर्तिनः । स्नुषा दशरथस्य एषा ज्येष्ठा राज्ञो यशस्विनी ॥

vikrāntasya ārya śīlasya samyugeṣu anivartinaḥ ।
snuṣā daśarathasya eṣā jyeṣṭhā rājño yaśasvinī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · १८ ॥
धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रामस्य विदित आत्मनः । इयम् सा दयिता भार्या राक्षसी वशम् आगता ॥

dharmajñasya kṛtajñasya rāmasya vidita ātmanaḥ ।
iyam sā dayitā bhāryā rākṣasī vaśam āgatā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · १९ ॥
सर्वान् भोगान् परित्यज्य भर्तृ स्नेह बलात् कृता । अचिन्तयित्वा दुह्खानि प्रविष्टा निर्जनम् वनम् ॥

sarvān bhogān parityajya bhartṛ sneha balāt kṛtā ।
acintayitvā duhkhāni praviṣṭā nirjanam vanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · २० ॥
सम्तुष्टा फल मूलेन भर्तृ शुश्रूषणा परा । या पराम् भजते प्रीतिम् वने अपि भवने यथा ॥

samtuṣṭā phala mūlena bhartṛ śuśrūṣaṇā parā ।
yā parām bhajate prītim vane api bhavane yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · २१ ॥
सा इयम् कनक वर्ण अन्गी नित्यम् सुस्मित भाषिणी । सहते यातनाम् एताम् अनर्थानाम् अभागिनी ॥

sā iyam kanaka varṇa angī nityam susmita bhāṣiṇī ।
sahate yātanām etām anarthānām abhāginī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · २२ ॥
इमाम् तु शील सम्पन्नाम् द्रष्टुम् इच्चति राघवः । रावणेन प्रमथिताम् प्रपाम् इव पिपासितः ॥

imām tu śīla sampannām draṣṭum iccati rāghavaḥ ।
rāvaṇena pramathitām prapām iva pipāsitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · २३ ॥
अस्या नूनम् पुनर् लाभाद् राघवः प्रीतिम् एष्यति । राजा राज्य परिभ्रष्टः पुनः प्राप्य इव मेदिनीम् ॥

asyā nūnam punar lābhād rāghavaḥ prītim eṣyati ।
rājā rājya paribhraṣṭaḥ punaḥ prāpya iva medinīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · २४ ॥
काम भोगैः परित्यक्ता हीना बन्धु जनेन च । धारयति आत्मनो देहम् तत् समागम कान्क्षिणी ॥

kāma bhogaiḥ parityaktā hīnā bandhu janena ca ।
dhārayati ātmano deham tat samāgama kānkṣiṇī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · २५ ॥
एषा पश्यति राक्षस्यो इमान् पुष्प फल द्रुमान् । एकस्थ हृदया नूनम् रामम् एव अनुपश्यति ॥

na eṣā paśyati rākṣasyo na imān puṣpa phala drumān ।
ekastha hṛdayā nūnam rāmam eva anupaśyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · २६ ॥
भर्ता नाम परम् नार्या भूषणम् भूषणाद् अपि । एषा हि रहिता तेन शोभन अर्हा शोभते ॥

bhartā nāma param nāryā bhūṣaṇam bhūṣaṇād api ।
eṣā hi rahitā tena śobhana arhā na śobhate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · २७ ॥
दुष्करम् कुरुते रामो हीनो यद् अनया प्रभुः । धारयति आत्मनो देहम् दुह्खेन अवसीदति ॥

duṣkaram kurute rāmo hīno yad anayā prabhuḥ ।
dhārayati ātmano deham na duhkhena avasīdati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · २८ ॥
इमाम् असित केश अन्ताम् शत पत्र निभ ईक्षणाम् । सुख अर्हाम् दुःखिताम् ज्~आत्वा मम अपि व्यथितम् मनः ॥

imām asita keśa antām śata patra nibha īkṣaṇām ।
sukha arhām duḥkhitām j~ātvā mama api vyathitam manaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · २९ ॥
क्षिति क्षमा पुष्कर सम्निभ अक्षी । या रक्षिता राघव लक्ष्मणाभ्याम् । सा राक्षसीभिर् विकृत ईक्षणाभिः । सम्रक्ष्यते सम्प्रति वृक्ष मूले ॥

kṣiti kṣamā puṣkara samnibha akṣī ।
yā rakṣitā rāghava lakṣmaṇābhyām ।
sā rākṣasībhir vikṛta īkṣaṇābhiḥ ।
samrakṣyate samprati vṛkṣa mūle ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · ३० ॥
हिम हत नलिनी इव नष्ट शोभा । व्यसन परम्परया निपीड्यमाना । सह चर रहिता इव चक्र वाकी । जनक सुता कृपणाम् दशाम् प्रपन्ना ॥

hima hata nalinī iva naṣṭa śobhā ।
vyasana paramparayā nipīḍyamānā ।
saha cara rahitā iva cakra vākī ।
janaka sutā kṛpaṇām daśām prapannā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · ३१ ॥
अस्या हि पुष्प अवनत अग्र शाखाः । शोकम् दृढम् वै जनयति अशोकाः । हिम व्यपायेन शीतरश्मिः । रभ्युत्थितो एक सहस्र रश्मिः ॥

asyā hi puṣpa avanata agra śākhāḥ ।
śokam dṛḍham vai janayati aśokāḥ ।
hima vyapāyena ca śītaraśmiḥ ।
rabhyutthito na eka sahasra raśmiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १६ · ३२ ॥
इति एवम् अर्थम् कपिर् अन्ववेक्ष्य । सीता इयम् इति एव निविष्ट बुद्धिः । सम्श्रित्य तस्मिन् निषसाद वृक्षे । बली हरीणाम् ऋषभः तरस्वी ॥

iti evam artham kapir anvavekṣya ।
sītā iyam iti eva niviṣṭa buddhiḥ ।
samśritya tasmin niṣasāda vṛkṣe ।
balī harīṇām ṛṣabhaḥ tarasvī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.