वाल्मीकि रामायणम् · सुन्दरकाण्डम्Sundara Kāṇḍa

सुन्दरकाण्डम्Sundara Kāṇḍa

सर्गः १४ · ५२ श्लोकाःSarga 14 · 52 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ५ · १४ · १ ॥
मुहूर्तम् इव ध्यत्वा मनसा अधिगम्य ताम् । अवप्लुतो महा तेजाः प्राकारम् तस्य वेश्मनः ॥

sa muhūrtam iva dhyatvā manasā ca adhigamya tām ।
avapluto mahā tejāḥ prākāram tasya veśmanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · २ ॥
तु सम्हृष्ट सर्व अन्गः प्राकारस्थो महा कपिः । पुष्पित अग्रान् वसन्त आदौ ददर्श विविधान् द्रुमान् ॥

sa tu samhṛṣṭa sarva angaḥ prākārastho mahā kapiḥ ।
puṣpita agrān vasanta ādau dadarśa vividhān drumān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ३ ॥
सालान् अशोकान् भव्यामः चम्पकामः सुपुष्पितान् । उद्दालकान् नाग वृक्षामः चूतान् कपि मुखान् अपि ॥

sālān aśokān bhavyāmaḥ ca campakāmaḥ ca supuṣpitān ।
uddālakān nāga vṛkṣāmaḥ cūtān kapi mukhān api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ४ ॥
अथ आम्र वण सम्चन्नाम् लता शत समावृताम् । ज्या मुक्त इव नाराचः पुप्लुवे वृक्ष वाटिकाम् ॥

atha āmra vaṇa samcannām latā śata samāvṛtām ।
jyā mukta iva nārācaḥ pupluve vṛkṣa vāṭikām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ५ ॥
प्रविष्य विचित्राम् ताम् विहगैर् अभिनादिताम् । राजतैः कान्चनैः चैव पादपैः सर्वतो वृताम् ॥

sa praviṣya vicitrām tām vihagair abhināditām ।
rājataiḥ kāncanaiḥ caiva pādapaiḥ sarvato vṛtām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ६ ॥
विहगैर् मृग सम्घैः विचित्राम् चित्र काननाम् । उदित आदित्य सम्काशाम् ददर्श हनुमान् कपिः ॥

vihagair mṛga samghaiḥ ca vicitrām citra kānanām ।
udita āditya samkāśām dadarśa hanumān kapiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ७ ॥
वृताम् नाना विधैर् वृक्षैः पुष्प उपग फल उपगैः । कोकिलैर् भृन्ग राजैः मत्तैर् नित्य निषेविताम् ॥

vṛtām nānā vidhair vṛkṣaiḥ puṣpa upaga phala upagaiḥ ।
kokilair bhṛnga rājaiḥ ca mattair nitya niṣevitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ८ ॥
प्रहृष्ट मनुजे कले मृग पक्षि समाकुले । मत्त बर्हिण सम्घुष्टाम् नाना द्विज गण आयुताम् ॥

prahṛṣṭa manuje kale mṛga pakṣi samākule ।
matta barhiṇa samghuṣṭām nānā dvija gaṇa āyutām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ९ ॥
मार्गमाणो वर आरोहाम् राज पुत्रीम् अनिन्दिताम् । सुख प्रसुप्तान् विहगान् बोधयाम् आस वानरः ॥

mārgamāṇo vara ārohām rāja putrīm aninditām ।
sukha prasuptān vihagān bodhayām āsa vānaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · १० ॥
उत्पतद्भिर् द्विज गणैः पक्षैः सालाः समाहताः । अनेक वर्णा विविधा मुमुचुः पुष्प वृष्टयः ॥

utpatadbhir dvija gaṇaiḥ pakṣaiḥ sālāḥ samāhatāḥ ।
aneka varṇā vividhā mumucuḥ puṣpa vṛṣṭayaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ११ ॥
पुष्प अवकीर्णः शुशुभे हनुमान् मारुत आत्मजः । अशोक वनिका मध्ये यथा पुष्पमयो गिरिः ॥

puṣpa avakīrṇaḥ śuśubhe hanumān māruta ātmajaḥ ।
aśoka vanikā madhye yathā puṣpamayo giriḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · १२ ॥
दिशः सर्व अभिदावन्तम् वृक्ष षण्ड गतम् कपिम् । द्Rष्ट्वा सर्वाणि भूतानि वसन्त इति मेनिरे ॥

diśaḥ sarva abhidāvantam vṛkṣa ṣaṇḍa gatam kapim ।
dRṣṭvā sarvāṇi bhūtāni vasanta iti menire ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · १३ ॥
वृक्षेभ्यः पतितैः पुष्पैर् अवकीर्णा पृथग् विधैः । रराज वसुधा तत्र प्रमदा इव विभूषिता ॥

vṛkṣebhyaḥ patitaiḥ puṣpair avakīrṇā pṛthag vidhaiḥ ।
rarāja vasudhā tatra pramadā iva vibhūṣitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · १४ ॥
तरस्विना ते तरवः तरसा अभिप्रकम्पिताः । कुसुमानि विचित्राणि सस्Rजुः कपिना तदा ॥

tarasvinā te taravaḥ tarasā abhiprakampitāḥ ।
kusumāni vicitrāṇi sasRjuḥ kapinā tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · १५ ॥
निर्धूत पत्र शिखराः शीर्ण पुष्प फल द्रुमाः । निक्षिप्त वस्त्र आभरणा धूर्ता इव पराजिताः ॥

nirdhūta patra śikharāḥ śīrṇa puṣpa phala drumāḥ ।
nikṣipta vastra ābharaṇā dhūrtā iva parājitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · १६ ॥
हनूमता वेगवता कम्पिताः ते नग उत्तमाः । पुष्प पर्ण फलानि आशु मुमुचुः पुष्प शालिनः ॥

hanūmatā vegavatā kampitāḥ te naga uttamāḥ ।
puṣpa parṇa phalāni āśu mumucuḥ puṣpa śālinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · १७ ॥
विहम्ग सम्घैर् हीनाः ते स्कन्ध मात्र आश्रया द्रुमाः । बभूवुर् अगमाः सर्वे मारुतेन इव निर्धुताः ॥

vihamga samghair hīnāḥ te skandha mātra āśrayā drumāḥ ।
babhūvur agamāḥ sarve mārutena iva nirdhutāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · १८ ॥
विधूत केशी युवतिर् यथा मृदित वर्णिका । निष्पीत शुभ दन्त ओष्ठी नखैर् दन्तैः विक्षता ॥

vidhūta keśī yuvatir yathā mṛdita varṇikā ।
niṣpīta śubha danta oṣṭhī nakhair dantaiḥ ca vikṣatā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · १९ ॥
तथा लान्गूल हस्तैः चरणाभ्याम् मर्दिता । बभूव अशोक वनिका प्रभग्न वर पादपा ॥

tathā lāngūla hastaiḥ ca caraṇābhyām ca marditā ।
babhūva aśoka vanikā prabhagna vara pādapā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · २० ॥
महा लतानाम् दामानि व्यधमत् तरसा कपिः । यथा प्रावृषि विन्ध्यस्य मेघ जालानि मारुतः ॥

mahā latānām dāmāni vyadhamat tarasā kapiḥ ।
yathā prāvṛṣi vindhyasya megha jālāni mārutaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · २१ ॥
तत्र मणि भूमीः राजतीः मनो रमाः । तथा कान्चन भूमीः विचरन् ददृशे कपिः ॥

sa tatra maṇi bhūmīḥ ca rājatīḥ ca mano ramāḥ ।
tathā kāncana bhūmīḥ ca vicaran dadṛśe kapiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · २२ ॥
वापीः विविध आकाराः पूर्णाः परम वारिणा । महा अर्हैर् मणि सोपानैर् उपपन्नाः ततः ततः ॥

vāpīḥ ca vividha ākārāḥ pūrṇāḥ parama vāriṇā ।
mahā arhair maṇi sopānair upapannāḥ tataḥ tataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · २३ ॥
मुक्ता प्रवाल सिकता स्फटिक अन्तर कुट्टिमाः । कान्चनैः तरुभिः चित्रैः तीरजैर् उपशोभिताः ॥

muktā pravāla sikatā sphaṭika antara kuṭṭimāḥ ।
kāncanaiḥ tarubhiḥ citraiḥ tīrajair upaśobhitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · २४ ॥
फुल्ल पद्म उत्पल वनाः चक्र वाक उपकूजिताः । नत्यूह रुत सम्घुष्टा हम्स सारस नादिताः ॥

phulla padma utpala vanāḥ cakra vāka upakūjitāḥ ।
natyūha ruta samghuṣṭā hamsa sārasa nāditāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · २५ ॥
दीर्घाभिर् द्रुम युक्ताभिः सरिद्भिः समन्ततः । अम्Rत उपम तोयाभिः शिवाभिर् उपसम्स्कृताः ॥

dīrghābhir druma yuktābhiḥ saridbhiḥ ca samantataḥ ।
amRta upama toyābhiḥ śivābhir upasamskṛtāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · २६ ॥
लता शतैर् अवतताः सन्तानक समावृताः । नाना गुल्म आवृत वनाः कर वीर कृत अन्तराः ॥

latā śatair avatatāḥ santānaka samāvṛtāḥ ।
nānā gulma āvṛta vanāḥ kara vīra kṛta antarāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · २७ ॥
ततो अम्बु धर सम्काशम् प्रव्Rद्ध शिखरम् गिरिम् । विचित्र कूटम् कूटैः सर्वतः परिवारितम् ॥

tato ambu dhara samkāśam pravRddha śikharam girim ।
vicitra kūṭam kūṭaiḥ ca sarvataḥ parivāritam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · २८ ॥
शिला गृहैर् अवततम् नाना वृक्षैः समावृतम् । ददर्श कपि शार्दूलो रम्यम् जगति पर्वतम् ॥

śilā gṛhair avatatam nānā vṛkṣaiḥ samāvṛtam ।
dadarśa kapi śārdūlo ramyam jagati parvatam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · २९ ॥
ददर्श नगात् तस्मान् नदीम् निपतिताम् कपिः । अन्काद् इव समुत्पत्य प्रियस्य पतिताम् प्रियाम् ॥

dadarśa ca nagāt tasmān nadīm nipatitām kapiḥ ।
ankād iva samutpatya priyasya patitām priyām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ३० ॥
जले निपतित अग्रैः पादपैर् उपशोभिताम् । वार्यमाणाम् इव क्रुद्धाम् प्रमदाम् प्रिय बन्धुभिः ॥

jale nipatita agraiḥ ca pādapair upaśobhitām ।
vāryamāṇām iva kruddhām pramadām priya bandhubhiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ३१ ॥
पुनर् आव्Rत्त तोयाम् ददर्श महा कपिः । प्रसन्नाम् इव कान्तस्य कान्ताम् पुनर् उपस्थिताम् ॥

punar āvRtta toyām ca dadarśa sa mahā kapiḥ ।
prasannām iva kāntasya kāntām punar upasthitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ३२ ॥
तस्य अदूरात् पद्मिन्यो नाना द्विज गण आयुताः । ददर्श कपि शार्दूलो हनुमान् मारुत आत्मजः ॥

tasya adūrāt sa padminyo nānā dvija gaṇa āyutāḥ ।
dadarśa kapi śārdūlo hanumān māruta ātmajaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ३३ ॥
कृत्रिमाम् दीर्घिकाम् अपि पूर्णाम् शीतेन वारिणा । मणि प्रवर सोपानाम् मुख्ता सिकत शोभिताम् ॥

kṛtrimām dīrghikām ca api pūrṇām śītena vāriṇā ।
maṇi pravara sopānām mukhtā sikata śobhitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ३४ ॥
विविधैर् मृग सम्घैः विचित्राम् चित्र काननाम् । प्रासादैः सुमहद्भिः निर्मितैर् विश्व कर्मणा ॥

vividhair mṛga samghaiḥ ca vicitrām citra kānanām ।
prāsādaiḥ sumahadbhiḥ ca nirmitair viśva karmaṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ३५ ॥
काननैः कॄत्रिमैः अपि सर्वतः समलम्कृताम् । ये केचित् पादपाः तत्र पुष्प उपग फल उपगाः ॥

kānanaiḥ kṝtrimaiḥ ca api sarvataḥ samalamkṛtām ।
ye kecit pādapāḥ tatra puṣpa upaga phala upagāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ३६ ॥
सच् चत्राः सवितर्दीकाः सर्वे सौवर्ण वेदिकाः । लता प्रतानैः बहुभिः पर्णैः बहुभिर् व्Rताम् ॥

sac catrāḥ savitardīkāḥ sarve sauvarṇa vedikāḥ ।
latā pratānaiḥ bahubhiḥ parṇaiḥ ca bahubhir vRtām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ३७ ॥
काञ्चनीम् शिम्शुपाम् एकाम् ददर्श महा कपिः । वृताम् हेममयूभिस्तु वेदिकाभिः समन्ततः ॥

kāñcanīm śimśupām ekām dadarśa sa mahā kapiḥ ।
vṛtām hemamayūbhistu vedikābhiḥ samantataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ३८ ॥
सो अपश्यद् भूमि भागामः गर्त प्रस्रवणानि च । सुवर्ण वृक्षान् अपरान् ददर्श शिखि सम्निभान् ॥

so apaśyad bhūmi bhāgāmaḥ ca garta prasravaṇāni ca ।
suvarṇa vṛkṣān aparān dadarśa śikhi samnibhān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ३९ ॥
तेषाम् द्रुमाणाम् प्रभया मेरोर् इव महा कपिः । अमन्यत तदा वीरः कान्चनो अस्मि इति वानरः ॥

teṣām drumāṇām prabhayā meror iva mahā kapiḥ ।
amanyata tadā vīraḥ kāncano asmi iti vānaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ४० ॥
ताम् कान्चनैः तरु गणैर् मारुतेन वीजिताम् । किन्किणी शत निर्घोषाम् दृष्ट्वा विस्मयम् आगमत् ॥

tām kāncanaiḥ taru gaṇair mārutena ca vījitām ।
kinkiṇī śata nirghoṣām dṛṣṭvā vismayam āgamat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ४१ ॥
पुष्पित अग्राम् रुचिराम् तरुण अन्कुर पल्लवाम् । ताम् आरुह्य महा वेगः शिम्शपाम् पर्ण सम्व्Rताम् ॥

sa puṣpita agrām rucirām taruṇa ankura pallavām ।
tām āruhya mahā vegaḥ śimśapām parṇa samvRtām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ४२ ॥
इतो द्रक्ष्यामि वैदेहीम् राम दर्शन लालसाम् । इतः इतः दुह्ख आर्ताम् सम्पतन्तीम् यद्Rच्चया ॥

ito drakṣyāmi vaidehīm rāma darśana lālasām ।
itaḥ ca itaḥ ca duhkha ārtām sampatantīm yadRccayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ४३ ॥
अशोक वनिका इयम् दृढम् रम्या दुरात्मनः । चम्पकैः चन्दनैः अपि बकुलैः विभूषिता ॥

aśoka vanikā ca iyam dṛḍham ramyā durātmanaḥ ।
campakaiḥ candanaiḥ ca api bakulaiḥ ca vibhūṣitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ४४ ॥
इयम् नलिनी रम्या द्विज सम्घ निषेविता । इमाम् सा राम महिषी नूनम् एष्यति जानकी ॥

iyam ca nalinī ramyā dvija samgha niṣevitā ।
imām sā rāma mahiṣī nūnam eṣyati jānakī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ४५ ॥
सा राम राम महिषी राघवस्य प्रिया सदा । वन सम्चार कुशला नूनम् एष्यति जानकी ॥

sā rāma rāma mahiṣī rāghavasya priyā sadā ।
vana samcāra kuśalā nūnam eṣyati jānakī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ४६ ॥
अथवा मृग शाव अक्षी वनस्य अस्य विचक्षणा । वनम् एष्यति सा इह राम चिन्ता अनुकर्शिता ॥

athavā mṛga śāva akṣī vanasya asya vicakṣaṇā ।
vanam eṣyati sā ca iha rāma cintā anukarśitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ४७ ॥
राम शोक अभिसम्तप्ता सा देवी वाम लोचना । वन वास रता नित्यम् एष्यते वन चारिणी ॥

rāma śoka abhisamtaptā sā devī vāma locanā ।
vana vāsa ratā nityam eṣyate vana cāriṇī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ४८ ॥
वने चराणाम् सततम् नूनम् स्पृहयते पुरा । रामस्य दयिता भार्या जनकस्य सुता सती ॥

vane carāṇām satatam nūnam spṛhayate purā ।
rāmasya dayitā bhāryā janakasya sutā satī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ४९ ॥
सम्ध्या काल मनाः श्यामा ध्रुवम् एष्यति जानकी । नदीम् इमाम् शिव जलाम् सम्ध्या अर्थे वर वर्णिनी ॥

samdhyā kāla manāḥ śyāmā dhruvam eṣyati jānakī ।
nadīm ca imām śiva jalām samdhyā arthe vara varṇinī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ५० ॥
तस्याः अपि अनुरूपेयम् अशोक वनिका शुभा । शुभा या पार्थिव इन्द्रस्य पत्नी रामस्य सम्मिता ॥

tasyāḥ ca api anurūpeyam aśoka vanikā śubhā ।
śubhā yā pārthiva indrasya patnī rāmasya sammitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ५१ ॥
यदि जिवति सा देवी तारा अधिप निभ आनना । आगमिष्यति सा अवश्यम् इमाम् शिव जलाम् नदीम् ॥

yadi jivati sā devī tārā adhipa nibha ānanā ।
āgamiṣyati sā avaśyam imām śiva jalām nadīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ५ · १४ · ५२ ॥
एवम् तु मत्वा हनुमान् महात्मा । प्रतीक्षमाणो मनुज इन्द्र पत्नीम् । अवेक्षमाणः ददर्श सर्वम् । सुपुष्पिते पर्ण घने निलीनः ॥

evam tu matvā hanumān mahātmā ।
pratīkṣamāṇo manuja indra patnīm ।
avekṣamāṇaḥ ca dadarśa sarvam ।
supuṣpite parṇa ghane nilīnaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.