वाल्मीकि रामायणम् · उत्तरकाण्डम्Uttara Kāṇḍa

उत्तरकाण्डम्Uttara Kāṇḍa

सर्गः ७४ · ३३ श्लोकाःSarga 74 · 33 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ७ · ७४ · १ ॥
तथा तु करुणं तस्य द्विजस्य परिदेवनम् । शुश्राव राघवः सर्वं दुःखशोकसमन्वितम् । ७.७४.१ ॥ ॥

tathā tu karuṇaṁ tasya dvijasya paridevanam ।
śuśrāva rāghavaḥ sarvaṁ duḥkhaśokasamanvitam ।
7.74.1 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · २ ॥
दुःखेन सन्तप्तो मन्त्रिणस्तानुपाह्वयत् । वसिष्ठं वामदेवं भ्रातरौ सह नैगमान् । ७.७४.२ ॥ ॥

sa duḥkhena ca santapto mantriṇastānupāhvayat ।
vasiṣṭhaṁ vāmadevaṁ ca bhrātarau saha naigamān ।
7.74.2 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ३ ॥
ततो द्विजा वसिष्ठेन सार्धमष्टौ प्रवेशिताः । राजानं देवसङ्काशं वर्धस्वेति ततो ऽब्रुवन् । ७.७४.३ ॥ ॥

tato dvijā vasiṣṭhena sārdhamaṣṭau praveśitāḥ ।
rājānaṁ devasaṅkāśaṁ vardhasveti tato 'bruvan ।
7.74.3 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ४ ॥
मार्कण्डेयो ऽथ मौद्गल्यो वामदेवश्च काश्यपः । कात्यायनो ऽथ जाबालिर्गौतमो नारदस्तथा । एते द्विजर्षभाः सर्वे आसनेषूपवेशिताः । ७.७४.४ ॥ ॥

mārkaṇḍeyo 'tha maudgalyo vāmadevaśca kāśyapaḥ ।
kātyāyano 'tha jābālirgautamo nāradastathā ।
ete dvijarṣabhāḥ sarve āsaneṣūpaveśitāḥ ।
7.74.4 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ५ ॥
महर्षीन्समनुप्राप्तानभिवाद्य कृताञ्जलिः । मन्त्रिणो नैगमांश्चैव यथार्हमनुकूलतः । ७.७४.५ ॥ ॥

maharṣīnsamanuprāptānabhivādya kṛtāñjaliḥ ।
mantriṇo naigamāṁścaiva yathārhamanukūlataḥ ।
7.74.5 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ६ ॥
तेषां समुपविष्टानां सर्वेषां दीप्ततेजसाम् । राघवः सर्वमाचष्टे द्विजो ऽयमुपरोधते । ७.७४.६ ॥ ॥

teṣāṁ samupaviṣṭānāṁ sarveṣāṁ dīptatejasām ।
rāghavaḥ sarvamācaṣṭe dvijo 'yamuparodhate ।
7.74.6 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ७ ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राज्ञो दीनस्य नारदः । प्रत्युवाच शुभं वाक्यमृषीणां सन्निधौ नृपम् । ७.७४.७ ॥ ॥

tasya tadvacanaṁ śrutvā rājño dīnasya nāradaḥ ।
pratyuvāca śubhaṁ vākyamṛṣīṇāṁ sannidhau nṛpam ।
7.74.7 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ८ ॥
शृणु राजन्यथाकाले प्राप्तो बालस्य सङ्क्षयः । श्रुत्वा कर्तव्यतां राजन्कुरुष्वरघुनन्दन । ७.७४.८ ॥ ॥

śṛṇu rājanyathākāle prāpto bālasya saṅkṣayaḥ ।
śrutvā kartavyatāṁ rājankuruṣvaraghunandana ।
7.74.8 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ९ ॥
पुरा कृतयुगे राजन्ब्राह्मणा वै तपस्विनः । अब्राह्मणस्तदा राजन्न तपस्वी कथञ्चन । ७.७४.९ ॥ ॥

purā kṛtayuge rājanbrāhmaṇā vai tapasvinaḥ ।
abrāhmaṇastadā rājanna tapasvī kathañcana ।
7.74.9 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · १० ॥
तस्मिन्युगे प्रज्वलिते ब्रह्मभूते त्वनावृते । अमृत्यवस्तदा सर्वे जज्ञिरे दीर्घदर्शिनः । ७.७४.१० ॥ ॥

tasminyuge prajvalite brahmabhūte tvanāvṛte ।
amṛtyavastadā sarve jajñire dīrghadarśinaḥ ।
7.74.10 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ११ ॥
ततस्त्रेतायुगं नाम मानवानां वपुष्मताम् । क्षत्रियास्तत्र जायन्ते पूर्णेन तपसा ऽन्विताः । ७.७४.११ ॥ ॥

tatastretāyugaṁ nāma mānavānāṁ vapuṣmatām ।
kṣatriyāstatra jāyante pūrṇena tapasā 'nvitāḥ ।
7.74.11 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · १२ ॥
वीर्येण तपसा चैव ते ऽधिकाः पूर्वजन्मनि । मानवा ये महात्मानस्त्वत्र त्रेतायुगे युगे । ७.७४.१२ ॥ ॥

vīryeṇa tapasā caiva te 'dhikāḥ pūrvajanmani ।
mānavā ye mahātmānastvatra tretāyuge yuge ।
7.74.12 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · १३ ॥
ब्रह्मक्षत्रं तत्सर्वं यत्पूर्वमपरं यत् । युगयोरुभयोरासीत्समवीर्यसमन्वितम् । ७.७४.१३ ॥ ॥

brahmakṣatraṁ ca tatsarvaṁ yatpūrvamaparaṁ ca yat ।
yugayorubhayorāsītsamavīryasamanvitam ।
7.74.13 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · १४ ॥
अपश्यंस्तु ते सर्वे विशेषमधिकं ततः । स्थापनं चक्रिरे तत्र चातुर्वर्ण्यस्य सम्मतम् । ७.७४.१४ ॥ ॥

apaśyaṁstu na te sarve viśeṣamadhikaṁ tataḥ ।
sthāpanaṁ cakrire tatra cāturvarṇyasya sammatam ।
7.74.14 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · १५ ॥
तस्मिन्युगे प्रज्वलिते धर्मभूते ह्यनावृते । अधर्मः पादमेकं तु पातयत्पृथिवीतले । ७.७४.१५ ॥ ॥

tasminyuge prajvalite dharmabhūte hyanāvṛte ।
adharmaḥ pādamekaṁ tu pātayatpṛthivītale ।
7.74.15 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · १६ ॥
अधर्मेण हि संयुक्तस्तेजो मन्दं भविष्यति । ७.७४.१६ ॥ ॥

adharmeṇa hi saṁyuktastejo mandaṁ bhaviṣyati ।
7.74.16 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · १७ ॥
आमिषं यच्च पूर्वेषां राजसं मलं भृशम् । अनृतं नाम तद्भूतं पादेन पृथिवीतले । ७.७४.१७ ॥ ॥

āmiṣaṁ yacca pūrveṣāṁ rājasaṁ ca malaṁ bhṛśam ।
anṛtaṁ nāma tadbhūtaṁ pādena pṛthivītale ।
7.74.17 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · १८ ॥
अनृतं पातयित्वा तु पादमेकमधर्मतः । ततः प्रादुष्कृतं पूर्वमायुषः परिनिष्ठितम् । ७.७४.१८ ॥ ॥

anṛtaṁ pātayitvā tu pādamekamadharmataḥ ।
tataḥ prāduṣkṛtaṁ pūrvamāyuṣaḥ pariniṣṭhitam ।
7.74.18 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · १९ ॥
पतिते त्वनृते तस्मिन्नधर्मे महीतले । शुभान्येवाचरँल्लोकः सत्यधर्मपरायणः । ७.७४.१९ ॥ ॥

patite tvanṛte tasminnadharme ca mahītale ।
śubhānyevācaram̐llokaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ ।
7.74.19 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · २० ॥
त्रेतायुगे वर्तन्ते ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्च ये । तपो ऽतप्यन्त ते सर्वे शुश्रूषामपरे जनाः । ७.७४.२० ॥ ॥

tretāyuge ca vartante brāhmaṇāḥ kṣatriyāśca ye ।
tapo 'tapyanta te sarve śuśrūṣāmapare janāḥ ।
7.74.20 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · २१ ॥
धर्मः परमस्तेषां वैश्यशूद्रं समागमत् । पूजां सर्ववर्णानां शूद्राश्चक्रुर्विशेषतः । ७.७४.२१ ॥ ॥

sa dharmaḥ paramasteṣāṁ vaiśyaśūdraṁ samāgamat ।
pūjāṁ ca sarvavarṇānāṁ śūdrāścakrurviśeṣataḥ ।
7.74.21 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · २२ ॥
एतस्मिन्नन्तरे तेषामधर्मे चानृते ह । ततः पूर्वे भृशं ह्रासमगमन्नृपसत्तम । ७.७४.२२ ॥ ॥

etasminnantare teṣāmadharme cānṛte ca ha ।
tataḥ pūrve bhṛśaṁ hrāsamagamannṛpasattama ।
7.74.22 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · २३ ॥
ततः पादमधर्मस्स द्वितीयमवतारयत् । ततो द्वापरसञ्ज्ञा ऽस्य युगस्य समजायत । ७.७४.२३ ॥ ॥

tataḥ pādamadharmassa dvitīyamavatārayat ।
tato dvāparasañjñā 'sya yugasya samajāyata ।
7.74.23 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · २४ ॥
तस्मिन्द्वापरसञ्ज्ञे तु वर्तमाने युगक्षये । अधर्मश्चानृतं चैव ववृधे पुरुषर्षभ । ७.७४.२४ ॥ ॥

tasmindvāparasañjñe tu vartamāne yugakṣaye ।
adharmaścānṛtaṁ caiva vavṛdhe puruṣarṣabha ।
7.74.24 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · २५ ॥
तस्मिन्द्वापरसङ्ख्याते तपो वैश्यान्समाविशत् । त्रिभ्यो युगेभ्यस्त्रीन्वर्णान्क्रमाद्वै तप आविशत् । ७.७४.२५ ॥ ॥

tasmindvāparasaṅkhyāte tapo vaiśyānsamāviśat ।
tribhyo yugebhyastrīnvarṇānkramādvai tapa āviśat ।
7.74.25 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · २६ ॥
त्रिभ्यो युगेभ्यस्त्रीन्वर्णान्धर्मश्च परिनिष्ठितः । शुद्धो लभते धर्मं युगतस्तु नरर्षभ । हीनवर्णो नृपश्रेष्ठ तप्यते सुमहत्तपः । ७.७४.२६ ॥ ॥

tribhyo yugebhyastrīnvarṇāndharmaśca pariniṣṭhitaḥ ।
na śuddho labhate dharmaṁ yugatastu nararṣabha ।
hīnavarṇo nṛpaśreṣṭha tapyate sumahattapaḥ ।
7.74.26 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · २७ ॥
भविष्यच्छूद्रयोन्यां वै तपश्चर्या कलौ युगे । अधर्मः परमो राजन्द्वापरे शूद्रजन्मनः । ७.७४.२७ ॥ ॥

bhaviṣyacchūdrayonyāṁ vai tapaścaryā kalau yuge ।
adharmaḥ paramo rājandvāpare śūdrajanmanaḥ ।
7.74.27 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · २८ ॥
वै विषयपर्यन्ते तव राजन्महातपाः । अद्य तप्यति दुर्बुद्धिस्तेन बालवधो ह्ययम् । ७.७४.२८ ॥ ॥

sa vai viṣayaparyante tava rājanmahātapāḥ ।
adya tapyati durbuddhistena bālavadho hyayam ।
7.74.28 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · २९ ॥
यो ह्यधर्ममकार्यं वा विषये पार्थिवस्य तु । करोति चाश्रीमूलं तत्पुरे वा दुर्मतिर्नरः । क्षिप्रं नरकं याति राजा संशयः । ७.७४.२९ ॥ ॥

yo hyadharmamakāryaṁ vā viṣaye pārthivasya tu ।
karoti cāśrīmūlaṁ tatpure vā durmatirnaraḥ ।
kṣipraṁ ca narakaṁ yāti sa ca rājā na saṁśayaḥ ।
7.74.29 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ३० ॥
अधीतस्य तप्तस्य कर्मणः सुकृतस्य च । षष्ठं भजति भागं तु प्रजा धर्मेण पालयन् । ७.७४.३० ॥ ॥

adhītasya ca taptasya karmaṇaḥ sukṛtasya ca ।
ṣaṣṭhaṁ bhajati bhāgaṁ tu prajā dharmeṇa pālayan ।
7.74.30 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ३१ ॥
षङ्भागस्य भोक्ता ऽसौ रक्षते प्रजाः कथम् । ७.७४.३१ ॥ ॥

ṣaṅbhāgasya na bhoktā 'sau rakṣate na prajāḥ katham ।
7.74.31 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ३२ ॥
त्वं पुरुषशार्दूल मार्गस्व विषयं स्वकम् । दुष्कृतं यत्र पश्येथास्तत्र यत्नं समाचर । ७.७४.३२ ॥ ॥

sa tvaṁ puruṣaśārdūla mārgasva viṣayaṁ svakam ।
duṣkṛtaṁ yatra paśyethāstatra yatnaṁ samācara ।
7.74.32 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ७ · ७४ · ३३ ॥
एवं चेद्धर्मवृद्धिश्च नृणां चायुर्विवर्धनम् । भविष्यति नरश्रेष्ठ बालस्यास्य जीवितम् । ७.७४.३३ ॥

evaṁ ceddharmavṛddhiśca nṛṇāṁ cāyurvivardhanam ।
bhaviṣyati naraśreṣṭha bālasyāsya ca jīvitam ।
7.74.33 ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.