वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः ८ · ४६ श्लोकाःSarga 8 · 46 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · ८ · १ ॥
परितुष्टः तु सुग्रीवः तेन वाक्येन हर्षितः । लक्ष्मणस्य अग्रजम् शूरम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥

parituṣṭaḥ tu sugrīvaḥ tena vākyena harṣitaḥ ।
lakṣmaṇasya agrajam śūram idam vacanam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · २ ॥
सर्वथा अहम् अनुग्राह्यो देवतानाम् संशयः । उपपन्नः गुण उपेतः सखा यस्य भवान् मम ॥

sarvathā aham anugrāhyo devatānām na saṁśayaḥ ।
upapannaḥ guṇa upetaḥ sakhā yasya bhavān mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ३ ॥
शक्यम् खलु भवेत् राम सहायेन त्वया अनघ । सुर राज्यम् अपि प्राप्तुम् स्व राज्यम् किमुत प्रभो ॥

śakyam khalu bhavet rāma sahāyena tvayā anagha ।
sura rājyam api prāptum sva rājyam kimuta prabho ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ४ ॥
सोऽहम् सभाज्यो बन्धूनाम् सुहृदाम् चैव राघव । यस्य अग्नि साक्षिकम् मित्रम् लब्धम् राघव वंशजम् ॥

so'ham sabhājyo bandhūnām suhṛdām caiva rāghava ।
yasya agni sākṣikam mitram labdham rāghava vaṁśajam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ५ ॥
अहम् अपि अनुरूपः ते वयस्यो ज्ञास्यसे शनैः । तु वक्तुम् समर्थोऽहम् त्वयि आत्मगतान् गुणान् ॥

aham api anurūpaḥ te vayasyo jñāsyase śanaiḥ ।
na tu vaktum samartho'ham tvayi ātmagatān guṇān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ६ ॥
महात्मनाम् तु भूयिष्ठम् त्वत् विधानाम् कृत आत्मनाम् । निश्चला भवति प्रीतिः धैर्यम् आत्मवताम् वर ॥

mahātmanām tu bhūyiṣṭham tvat vidhānām kṛta ātmanām ।
niścalā bhavati prītiḥ dhairyam ātmavatām vara ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ७ ॥
रजतम् वा सुवर्णम् वा शुभानि आभरणानि च । अविभक्तानि साधूनाम् अवगच्छन्ति साधवः ॥

rajatam vā suvarṇam vā śubhāni ābharaṇāni ca ।
avibhaktāni sādhūnām avagacchanti sādhavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ८ ॥
आढ्यो वा अपि दरिद्रो वा दुःखितः सुखितोऽपि वा । निर्दोषः सदोषः वयस्यः परमा गतिः ॥

āḍhyo vā api daridro vā duḥkhitaḥ sukhito'pi vā ।
nirdoṣaḥ ca sadoṣaḥ ca vayasyaḥ paramā gatiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ९ ॥
धन त्यागः सुख त्यागो देश त्यागोऽपि वा अनघः । वयस्यार्थे प्रवर्तन्ते स्नेहम् दृष्ट्वा तथा विधम् ॥

dhana tyāgaḥ sukha tyāgo deśa tyāgo'pi vā anaghaḥ ।
vayasyārthe pravartante sneham dṛṣṭvā tathā vidham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · १० ॥
तत् तथा इति अब्रवीत् रामः सुग्रीवम् प्रिय दर्शनम् । लक्ष्मणस्य अग्रतः लक्ष्म्या वासवस्य इव धीमतः ॥

tat tathā iti abravīt rāmaḥ sugrīvam priya darśanam ।
lakṣmaṇasya agrataḥ lakṣmyā vāsavasya iva dhīmataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ११ ॥
ततो रामम् स्थितम् दृष्ट्वा लक्ष्मणम् महाबलम् । सुग्रीवः सर्वतः चक्षुः वने लोलम् अपातयत् ॥

tato rāmam sthitam dṛṣṭvā lakṣmaṇam ca mahābalam ।
sugrīvaḥ sarvataḥ cakṣuḥ vane lolam apātayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · १२ ॥
ददर्श ततः सालम् अविदूरे हरीश्वरः । सुपुष्पम् ईषत् पत्र आढ्यम् भ्रमरैः उपशोभितम् ॥

sa dadarśa tataḥ sālam avidūre harīśvaraḥ ।
supuṣpam īṣat patra āḍhyam bhramaraiḥ upaśobhitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · १३ ॥
तस्य एकाम् पर्ण बहुलाम् शाखाम् भंक्त्वा सुशोभिताम् । रामस्य आस्तीर्य सुग्रीवो निषसाद राघवः ॥

tasya ekām parṇa bahulām śākhām bhaṁktvā suśobhitām ।
rāmasya āstīrya sugrīvo niṣasāda sa rāghavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · १४ ॥
तौ आसीनौ ततः दृष्ट्वा हनूमान् अपि लक्ष्मणम् । साल शाखाम् समुत्पाट्य विनीतम् उपवेशयत् ॥

tau āsīnau tataḥ dṛṣṭvā hanūmān api lakṣmaṇam ।
sāla śākhām samutpāṭya vinītam upaveśayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · १५ ॥
सुख उपविष्टम् रामम् तु प्रसन्नम् उदधिम् यथा । साल पुष्पाव संकीर्णे तस्मिन् गिरिवर उत्तमे ॥

sukha upaviṣṭam rāmam tu prasannam udadhim yathā ।
sāla puṣpāva saṁkīrṇe tasmin girivara uttame ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · १६ ॥
ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः श्लक्ष्णया शुभया गिरा । उवाच प्रणयाद् रामम् हर्ष व्याकुलित अक्षरम् ॥

tataḥ prahṛṣṭaḥ sugrīvaḥ ślakṣṇayā śubhayā girā ।
uvāca praṇayād rāmam harṣa vyākulita akṣaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · १७ ॥
अहम् विनिकृतो भ्रात्रा चरामि एष भयार्दितः । ऋष्यमूकम् गिरि वरम् हृत भार्यः सुदुःखितः ॥

aham vinikṛto bhrātrā carāmi eṣa bhayārditaḥ ।
ṛṣyamūkam giri varam hṛta bhāryaḥ suduḥkhitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · १८ ॥
सोऽहम् त्रस्तः भये मग्नः वने संब्रान्त चेतनः । वालिना निकृतः भ्रात्रा कृत वैरः राघव ॥

so'ham trastaḥ bhaye magnaḥ vane saṁbrānta cetanaḥ ।
vālinā nikṛtaḥ bhrātrā kṛta vairaḥ ca rāghava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · १९ ॥
वालिनः मे भय आर्तस्य सर्वलोक अभयंकर । मम अपि त्वम् अनाथस्य प्रसादम् कर्तुम् अर्हसि ॥

vālinaḥ me bhaya ārtasya sarvaloka abhayaṁkara ।
mama api tvam anāthasya prasādam kartum arhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · २० ॥
एवम् उक्तः तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्म वत्सलः । प्रत्युवाच काकुत्स्थः सुग्रीवम् प्रहसन् इव ॥

evam uktaḥ tu tejasvī dharmajño dharma vatsalaḥ ।
pratyuvāca sa kākutsthaḥ sugrīvam prahasan iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · २१ ॥
उपकार फलम् मित्रम् अपकारो अरि लक्षणम् । अद्य एव तम् वधिष्यामि तव भार्या अपहारिणम् ॥

upakāra phalam mitram apakāro ari lakṣaṇam ।
adya eva tam vadhiṣyāmi tava bhāryā apahāriṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · २२ ॥
इमे हि मे महाभाग पत्रिणः तिग्म तेजसः । कार्तिकेय वन उद्भूताः शरा हेम विभूषिताः ॥

ime hi me mahābhāga patriṇaḥ tigma tejasaḥ ।
kārtikeya vana udbhūtāḥ śarā hema vibhūṣitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · २३ ॥
कन्क पत्र परिच्छन्ना महेन्द्र अशनि सन्निभाः । सुपर्वाणः सुतीक्ष्ण अग्रा सरोषा भुजगा इव ॥

kanka patra paricchannā mahendra aśani sannibhāḥ ।
suparvāṇaḥ sutīkṣṇa agrā saroṣā bhujagā iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · २४ ॥
वालि सज्ञम् अमित्रम् ते भ्रातरम् कृत किल्बिषम् । शरैः विनिहतम् पश्य विकीर्णम् इव पर्वतम् ॥

vāli sajñam amitram te bhrātaram kṛta kilbiṣam ।
śaraiḥ vinihatam paśya vikīrṇam iva parvatam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · २५ ॥
राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनी पतिः । प्रहर्षम् अतुलम् लेभे साधु साध्विति अब्रवीत् ॥

rāghavasya vacaḥ śrutvā sugrīvo vāhinī patiḥ ।
praharṣam atulam lebhe sādhu sādhviti ca abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · २६ ॥
राम शोक अभिभूतो अहम् शोक आर्तानाम् भवान् गतिः । वयस्य इति कृत्वा हि त्वयि अहम् परिदेवये ॥

rāma śoka abhibhūto aham śoka ārtānām bhavān gatiḥ ।
vayasya iti kṛtvā hi tvayi aham paridevaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · २७ ॥
त्वम् हि पाणि प्रदानेन वयस्यो मे अग्नि साक्षिकम् । कृतः प्राणैः बहुमतः सत्येन शपामि अहम् ॥

tvam hi pāṇi pradānena vayasyo me agni sākṣikam ।
kṛtaḥ prāṇaiḥ bahumataḥ satyena ca śapāmi aham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · २८ ॥
वयस्य इति कृत्वा विस्रब्धः प्रवदामि अहम् । दुःखम् अन्तर्गतम् तन् मे मनो हरति नित्यशः ॥

vayasya iti kṛtvā ca visrabdhaḥ pravadāmi aham ।
duḥkham antargatam tan me mano harati nityaśaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · २९ ॥
एतावत् उक्त्वा वचनम् बाष्प दूषित लोचनः । बाष्प दूषितया वाचा उच्चैः श्क्नोति भाषितुम् ॥

etāvat uktvā vacanam bāṣpa dūṣita locanaḥ ।
bāṣpa dūṣitayā vācā na uccaiḥ śknoti bhāṣitum ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ३० ॥
बाष्प वेगम् तु सहसा नदी वेगम् इव आगतम् । धारयामास धैर्येण सुग्रीवः राम संनिधौ ॥

bāṣpa vegam tu sahasā nadī vegam iva āgatam ।
dhārayāmāsa dhairyeṇa sugrīvaḥ rāma saṁnidhau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ३१ ॥
निगृह्य तु तम् बाष्पम् प्रमृज्य नयने शुभे । विनिःश्वस्य तेजस्वी राघवम् पुनरूचिवान् ॥

sa nigṛhya tu tam bāṣpam pramṛjya nayane śubhe ।
viniḥśvasya ca tejasvī rāghavam punarūcivān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ३२ ॥
पुरा अहम् वलिना राम राज्यात् स्वात् अवरोपितः । परुषाणि संश्राव्य निर्धूतो अस्मि बलीयसा ॥

purā aham valinā rāma rājyāt svāt avaropitaḥ ।
paruṣāṇi ca saṁśrāvya nirdhūto asmi balīyasā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ३३ ॥
हृता भार्या मे तेन प्राणेभ्यो अपि गरीयसी । सुहृदः मदीया ये संयता बन्धनेषु ते ॥

hṛtā bhāryā ca me tena prāṇebhyo api garīyasī ।
suhṛdaḥ ca madīyā ye saṁyatā bandhaneṣu te ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ३४ ॥
यत्नवान् दुष्टात्मा मद् विनाशाय राघव । बहुशः तत् प्रयुक्ताः वानरा निहता मया ॥

yatnavān ca sa duṣṭātmā mad vināśāya rāghava ।
bahuśaḥ tat prayuktāḥ ca vānarā nihatā mayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ३५ ॥
शंकया एतया अहम् दृष्ट्वा त्वाम् अपि राघव । उपसर्पामि अहम् भीतो भये सर्वे हि बिभ्यति ॥

śaṁkayā etayā aham ca dṛṣṭvā tvām api rāghava ।
na upasarpāmi aham bhīto bhaye sarve hi bibhyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ३६ ॥
केवलम् हि सहाया मे हनुमत् प्रमुखास्त्विमे । अतः अहम् धारयामि अद्य प्राणान् कृच्छ्र गतः अपि सन् ॥

kevalam hi sahāyā me hanumat pramukhāstvime ।
ataḥ aham dhārayāmi adya prāṇān kṛcchra gataḥ api san ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ३७ ॥
एते हि कपयः स्निग्धा माम् रक्षन्ति समन्ततः । सह गच्छन्ति गन्तव्ये नित्यम् तिष्ठन्ति स्थिते ॥

ete hi kapayaḥ snigdhā mām rakṣanti samantataḥ ।
saha gacchanti gantavye nityam tiṣṭhanti ca sthite ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ३८ ॥
संक्षेपः ते एष मे राम किम् उक्त्वा विस्तरम् हि ते । मे ज्येष्ठो रिपुः भ्राता वाली विश्रुत पौरुषः ॥

saṁkṣepaḥ te eṣa me rāma kim uktvā vistaram hi te ।
sa me jyeṣṭho ripuḥ bhrātā vālī viśruta pauruṣaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ३९ ॥
तद् विनाशे अपि मे दुःखम् प्रमृष्टम् स्यात् अनन्तरम् । सुखम् मे जीवितम् चैव तद् विनाश निबन्धनम् ॥

tad vināśe api me duḥkham pramṛṣṭam syāt anantaram ।
sukham me jīvitam caiva tad vināśa nibandhanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ४० ॥
एष मे राम शोकान्तः शोक आर्तेन निवेदितः । दुःखितः सुखितः वा अपि सख्युः नित्यम् सखा गतिः ॥

eṣa me rāma śokāntaḥ śoka ārtena niveditaḥ ।
duḥkhitaḥ sukhitaḥ vā api sakhyuḥ nityam sakhā gatiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ४१ ॥
श्रुत्वा एतत् वचः रामः सुग्रीवम् इदम् अब्रवीत् । किम् निमित्तम् अभूत् वैरम् श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥

śrutvā etat ca vacaḥ rāmaḥ sugrīvam idam abravīt ।
kim nimittam abhūt vairam śrotum icchāmi tattvataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ४२ ॥
सुखम् हि कारणम् श्रुत्वा वैरस्य तव वानर । आनन्तर्यद् विधास्यामि संप्रधार्य बलाबलम् ॥

sukham hi kāraṇam śrutvā vairasya tava vānara ।
ānantaryad vidhāsyāmi saṁpradhārya balābalam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ४३ ॥
बलवान् हि मम अमर्षः श्रुत्वा त्वाम् अवमानितम् । वर्धते हृदय उत्कम्पी प्रावृड् वेग इव अंभसः ॥

balavān hi mama amarṣaḥ śrutvā tvām avamānitam ।
vardhate hṛdaya utkampī prāvṛḍ vega iva aṁbhasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ४४ ॥
हृष्टः कथय विस्रब्धो यावत् आरोप्यते धनुः । सृष्टः हि मया बाणो निरस्तः रिपुः तव ॥

hṛṣṭaḥ kathaya visrabdho yāvat āropyate dhanuḥ ।
sṛṣṭaḥ ca hi mayā bāṇo nirastaḥ ca ripuḥ tava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ४५ ॥
एवम् उक्तः तु सुग्रीवः काकुत्स्थेन महात्मना । प्रहर्षम् अतुलम् लेभे चतुर्भिः सह वानरैः ॥

evam uktaḥ tu sugrīvaḥ kākutsthena mahātmanā ।
praharṣam atulam lebhe caturbhiḥ saha vānaraiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ८ · ४६ ॥
ततः प्रहृ^इष्ट वदनः सुग्रीवः लक्ष्मणाग्रजे । वैरस्य कारणम् तत्त्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे ॥

tataḥ prahṛ^iṣṭa vadanaḥ sugrīvaḥ lakṣmaṇāgraje ।
vairasya kāraṇam tattvam ākhyātum upacakrame ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.