वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः ६१ · १७ श्लोकाःSarga 61 · 17 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · ६१ · १ ॥
ततः तत् दारुणम् कर्म दुष्करम् साहसात् कृतम् । आचचक्षे मुनेः सर्वम् सूर्य अनुगमनम् तथा ॥

tataḥ tat dāruṇam karma duṣkaram sāhasāt kṛtam ।
ācacakṣe muneḥ sarvam sūrya anugamanam tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · २ ॥
भगवन् व्रण युक्तत्वात् लज्जया अकुल इन्द्रियः । परिश्रान्तो शक्नोमि वचनम् परिभाषितुम् ॥

bhagavan vraṇa yuktatvāt lajjayā ca akula indriyaḥ ।
pariśrānto na śaknomi vacanam paribhāṣitum ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · ३ ॥
अहम् चैव जटायुः संघर्षात् दर्प मोहितौ । आकाशम् पतितौ दूरात् जिज्ञासन्तौ पराक्रमम् ॥

aham caiva jaṭāyuḥ ca saṁgharṣāt darpa mohitau ।
ākāśam patitau dūrāt jijñāsantau parākramam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · ४ ॥
कैलास शिखरे बद्ध्वा मुनीनाम् अग्रतः पणम् । रविः स्यात् अनुयातव्यो यावत् अस्तम् महागिरिम् ॥

kailāsa śikhare baddhvā munīnām agrataḥ paṇam ।
raviḥ syāt anuyātavyo yāvat astam mahāgirim ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · ५ ॥
अपि आवाम् युगपत् प्राप्तौ अपश्याव मही तले । रथ चक्र प्रमाणानि नगराणि पृथक् पृथक् ॥

api āvām yugapat prāptau apaśyāva mahī tale ।
ratha cakra pramāṇāni nagarāṇi pṛthak pṛthak ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · ६ ॥
क्वचित् वादित्र घोषः क्वचित् भूषण निःस्वनः । गायन्तीः स्म अंगना बह्वीः पश्यावो रक्त वाससः ॥

kvacit vāditra ghoṣaḥ ca kvacit bhūṣaṇa niḥsvanaḥ ।
gāyantīḥ sma aṁganā bahvīḥ paśyāvo rakta vāsasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · ७ ॥
तूर्णम् उत्पत्य आकाशम् आदित्य पथम् आस्थितौ । आवाम् आलोकयावः तत् वनम् शाद्वल संस्थितम् ॥

tūrṇam utpatya ca ākāśam āditya patham āsthitau ।
āvām ālokayāvaḥ tat vanam śādvala saṁsthitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · ८ ॥
उपलैः इव संछन्ना दृश्यते भूः शिल उच्चयैः । आपगाभिः संवीता सूत्रैः इव वसुंधरा ॥

upalaiḥ iva saṁchannā dṛśyate bhūḥ śila uccayaiḥ ।
āpagābhiḥ ca saṁvītā sūtraiḥ iva vasuṁdharā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · ९ ॥
हिमवान् चैव विन्ध्यः मेरुः सुमहान् गिरिः । भू तले संप्रकाशन्ते नागा इव जल आशये ॥

himavān caiva vindhyaḥ ca meruḥ ca sumahān giriḥ ।
bhū tale saṁprakāśante nāgā iva jala āśaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · १० ॥
तीव्रः स्वेदः खेदः भयम् आसीत् तदा अवयोः । समाविशत मोहः ततो मूर्च्छा दारुणा ॥

tīvraḥ svedaḥ ca khedaḥ ca bhayam ca āsīt tadā avayoḥ ।
samāviśata mohaḥ ca tato mūrcchā ca dāruṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · ११ ॥
दिक् ज्ञायते याम्या आग्नेयी वारुणी । युग अन्ते नियतो लोको हतो दग्ध इव अग्निना ॥

na ca dik jñāyate yāmyā na āgneyī na ca vāruṇī ।
yuga ante niyato loko hato dagdha iva agninā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · १२ ॥
मनः मे हतम् भूयः चक्षुः प्राप्य तु संश्रयम् । यत्नेन महता हि अस्मिन् मनः संधाय चक्षुषी ॥

manaḥ ca me hatam bhūyaḥ cakṣuḥ prāpya tu saṁśrayam ।
yatnena mahatā hi asmin manaḥ saṁdhāya cakṣuṣī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · १३ ॥
यत्नेन महता भूयो भास्करः प्रतिलोकितः । तुल्यः पृथ्वी प्रमाणेन भास्करः प्रतिभाति नौ ॥

yatnena mahatā bhūyo bhāskaraḥ pratilokitaḥ ।
tulyaḥ pṛthvī pramāṇena bhāskaraḥ pratibhāti nau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · १४ ॥
जटायुः माम् अनापृच्छ्य निपपात महीम् ततः । तम् दृष्ट्वा तूर्णम् आकाशात् आत्मानम् मुक्तवान् अहम् ॥

jaṭāyuḥ mām anāpṛcchya nipapāta mahīm tataḥ ।
tam dṛṣṭvā tūrṇam ākāśāt ātmānam muktavān aham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · १५ ॥
पक्षभ्याम् मया गुप्तो जटायुः प्रदह्यत । प्रमादात् तत्र निर्दग्धः पतन् वायु पथात् अहम् ॥

pakṣabhyām ca mayā gupto jaṭāyuḥ na pradahyata ।
pramādāt tatra nirdagdhaḥ patan vāyu pathāt aham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · १६ ॥
आशन्के तम् निपतितम् जनस्थाने जटायुषम् । अहम् तु पतितो विन्ध्ये दग्ध पक्षो जडी कृतः ॥

āśanke tam nipatitam janasthāne jaṭāyuṣam ।
aham tu patito vindhye dagdha pakṣo jaḍī kṛtaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ६१ · १७ ॥
राज्यात् हीनो भ्रात्रा पक्षाभ्याम् विक्रमेण च । सर्वथा मर्तुम् एव इच्छन् पतिष्ये शिखरात् गिरेः ॥

rājyāt hīno bhrātrā ca pakṣābhyām vikrameṇa ca ।
sarvathā martum eva icchan patiṣye śikharāt gireḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.