वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः ५२ · ३२ श्लोकाःSarga 52 · 32 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · ५२ · १ ॥
अथ तान् अब्रवीत् सर्वान् विश्रांतान् हरि यूथपान् । इदम् वचनम् एकाग्रा तापसी धर्म चारिणी ॥

atha tān abravīt sarvān viśrāṁtān hari yūthapān ।
idam vacanam ekāgrā tāpasī dharma cāriṇī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · २ ॥
वानरा यदि वः खेदः प्रनष्टः फल भक्षणात् । यदि एतत् मया श्राव्यम् श्रोतुम् इच्छामि कथताम् ॥

vānarā yadi vaḥ khedaḥ pranaṣṭaḥ phala bhakṣaṇāt ।
yadi ca etat mayā śrāvyam śrotum icchāmi kathatām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · ३ ॥
तस्याः तत् वचनम् श्रुत्वा हनुमान् मारुत आत्मजः । आर्जवेन यथा तत्त्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे ॥

tasyāḥ tat vacanam śrutvā hanumān māruta ātmajaḥ ।
ārjavena yathā tattvam ākhyātum upacakrame ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · ४ ॥
राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्र वरुण उपमः । रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डका वनम् ॥

rājā sarvasya lokasya mahendra varuṇa upamaḥ ।
rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakā vanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · ५ ॥
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या अपि भार्यया । तस्य भार्या जनस्थानात् रावणेन हृता बलात् ॥

lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā ca api bhāryayā ।
tasya bhāryā janasthānāt rāvaṇena hṛtā balāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · ६ ॥
वीरः तस्य सखा राज्ञः सुग्रीवो नाम वानरः । राजा वानर मुख्यानाम् येन प्रस्थापिता वयम् ॥

vīraḥ tasya sakhā rājñaḥ sugrīvo nāma vānaraḥ ।
rājā vānara mukhyānām yena prasthāpitā vayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · ७ ॥
अगस्त्य चरिताम् आशाम् दक्षिणाम् यम रक्षिताम् । सहैभिर्वानरैमुख्यैरङ्गदप्रमुखैर्वयम् - यद्वा -सह एभिः वानरैः मुख्यैः अंगद प्रमुखैः वयम् ॥

agastya caritām āśām dakṣiṇām yama rakṣitām ।
sahaibhirvānaraimukhyairaṅgadapramukhairvayam - yadvā -saha ebhiḥ vānaraiḥ mukhyaiḥ aṁgada pramukhaiḥ vayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · ८ ॥
रावणम् सहिताः सर्वे राक्षसम् काम रूपिणम् । सीतया सह वैदेह्या मार्गध्वम् इति चोदिताः ॥

rāvaṇam sahitāḥ sarve rākṣasam kāma rūpiṇam ।
sītayā saha vaidehyā mārgadhvam iti coditāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · ९ ॥
विचित्य तु वयम् सर्वे समग्रम् - समुद्रम् - दक्षिणाम् दिशम् । वयम् बुभुक्षिताः सर्वे वृक्ष मूलम् उपाश्रिताः ॥

vicitya tu vayam sarve samagram - samudram - dakṣiṇām diśam ।
vayam bubhukṣitāḥ sarve vṛkṣa mūlam upāśritāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · १० ॥
विवर्ण वदनाः सर्वे सर्वे ध्यान परायणाः । अधिगच्छामहे पारम् मग्नाः चिन्ता महाअर्णवे ॥

vivarṇa vadanāḥ sarve sarve dhyāna parāyaṇāḥ ।
na adhigacchāmahe pāram magnāḥ cintā mahāarṇave ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · ११ ॥
चारयन्तः ततः चक्षुः दृष्टवन्तो महद् बिलम् । लता पादप संछन्नम् तिमिरेण समावृतम् ॥

cārayantaḥ tataḥ cakṣuḥ dṛṣṭavanto mahad bilam ।
latā pādapa saṁchannam timireṇa samāvṛtam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · १२ ॥
अस्मात् हंसा जल क्लिन्नाः पक्षैः सलिल रेणुभिः । कुरराः सारसाः चैव निष्पतन्ति पतत्रिणः ॥

asmāt haṁsā jala klinnāḥ pakṣaiḥ salila reṇubhiḥ ।
kurarāḥ sārasāḥ caiva niṣpatanti patatriṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · १३ ॥
साधु अत्र प्रविशाम इति मया तु उक्ताः प्लवंगमाः । तेषाम् अपि हि सर्वेषाम् अनुमानम् उपागतम् ॥

sādhu atra praviśāma iti mayā tu uktāḥ plavaṁgamāḥ ।
teṣām api hi sarveṣām anumānam upāgatam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · १४ ॥
अस्मिन् निपतिताः सर्वे अपि अथ कार्य त्वरान्विताः । ततो गाढम् निपतिता गृह्य हस्तौ परस्परम् ॥

asmin nipatitāḥ sarve api atha kārya tvarānvitāḥ ।
tato gāḍham nipatitā gṛhya hastau parasparam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · १५ ॥
इदम् प्रविष्टाः सहसा बिलम् तिमिर संवृतम् । एतत् नः कार्यम् एतेन कृत्येन वयम् आगताः ॥

idam praviṣṭāḥ sahasā bilam timira saṁvṛtam ।
etat naḥ kāryam etena kṛtyena vayam āgatāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · १६ ॥
त्वाम् एव उपगताः सर्वे परिद्यूना बुभुक्षिताः । आतिथ्य धर्म दत्तानि मूलानि फलानि च ॥

tvām ca eva upagatāḥ sarve paridyūnā bubhukṣitāḥ ।
ātithya dharma dattāni mūlāni ca phalāni ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · १७ ॥
अस्माभिः उपभुक्तानि बुभुक्षा परिपीडितैः । यत् त्वया रक्षिताः सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया ॥

asmābhiḥ upabhuktāni bubhukṣā paripīḍitaiḥ ।
yat tvayā rakṣitāḥ sarve mriyamāṇā bubhukṣayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · १८ ॥
ब्रूहि प्रत्युपकार अर्थम् किम् ते कुर्वन्तु वानराः । एवम् उक्ता तु सर्वज्ञा वानरैः तैः स्वयंप्रभा ॥

brūhi pratyupakāra artham kim te kurvantu vānarāḥ ।
evam uktā tu sarvajñā vānaraiḥ taiḥ svayaṁprabhā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · १९ ॥
प्रत्युवाच ततः सर्वान् इदम् वानर यूथपान् । सर्वेषाम् परितुष्टा अस्मि वानराणाम् तरस्विनाम् ॥

pratyuvāca tataḥ sarvān idam vānara yūthapān ।
sarveṣām parituṣṭā asmi vānarāṇām tarasvinām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · २० ॥
चरंत्या मम धर्मेण कार्यम् इह केनचित् । एवम् उक्तः शुभम् वाक्यम् तापस्या धर्म संहितम् ॥

caraṁtyā mama dharmeṇa na kāryam iha kenacit ।
evam uktaḥ śubham vākyam tāpasyā dharma saṁhitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · २१ ॥
उवाच हनुमान् वाक्यम् ताम् अनिन्दित लोचनाम् । शरणम् त्वाम् प्रपन्नाः स्मः सर्वे वै धर्मचारिणिम् ॥

uvāca hanumān vākyam tām anindita locanām ।
śaraṇam tvām prapannāḥ smaḥ sarve vai dharmacāriṇim ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · २२ ॥
यः कृतः समयो अस्माकम् सुग्रीवेण महात्मना । तु कालो व्यतिक्रान्तो बिले परिवर्तताम् ॥

yaḥ kṛtaḥ samayo asmākam sugrīveṇa mahātmanā ।
sa tu kālo vyatikrānto bile ca parivartatām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · २३ ॥
सा त्वम् अस्मात् बिलात् अस्मान् उत्तारयितुम् अर्हसि । तस्मात् सुग्रीव वचनात् अतिक्रान्तान् गत आयुषः ॥

sā tvam asmāt bilāt asmān uttārayitum arhasi ।
tasmāt sugrīva vacanāt atikrāntān gata āyuṣaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · २४ ॥
त्रातुम् अर्हसि नः सर्वान् सुग्रीव भय शन्कितान् । महत् कार्यम् अस्माभिः कर्तव्यम् धर्मचारिणि ॥

trātum arhasi naḥ sarvān sugrīva bhaya śankitān ।
mahat ca kāryam asmābhiḥ kartavyam dharmacāriṇi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · २५ ॥
तत् अपि कृतम् कार्यम् अस्माभिः इह वासिभिः । एवम् उक्ता हनुमता तापसी वाक्यम् अब्रवीत् ॥

tat ca api na kṛtam kāryam asmābhiḥ iha vāsibhiḥ ।
evam uktā hanumatā tāpasī vākyam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · २६ ॥
जीवता दुष्करम् मन्ये प्रविष्टेन निवर्तितुम् । तपसः सुप्रभावेन नियम उपार्जितेन च ॥

jīvatā duṣkaram manye praviṣṭena nivartitum ।
tapasaḥ suprabhāvena niyama upārjitena ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · २७ ॥
सर्वान् एव बिलात् अस्मात् तारयिष्यामि वानरान् । निमीलयत चक्षून्षि सर्वे वानर पुंगवाः ॥

sarvān eva bilāt asmāt tārayiṣyāmi vānarān ।
nimīlayata cakṣūnṣi sarve vānara puṁgavāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · २८ ॥
हि निष्क्रमितुम् शक्यम् अनिमीलित लोचनैः । ततो निमीलिताः सर्वे सुकुमार अंगुलैः करैः ॥

na hi niṣkramitum śakyam animīlita locanaiḥ ।
tato nimīlitāḥ sarve sukumāra aṁgulaiḥ karaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · २९ ॥
सहसा पिदधुः दृष्टिम् हृष्टा गमन कान्क्षिणः । वानराः तु महात्मानो हस्त रुद्ध मुखाः तदा ॥

sahasā pidadhuḥ dṛṣṭim hṛṣṭā gamana kānkṣiṇaḥ ।
vānarāḥ tu mahātmāno hasta ruddha mukhāḥ tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · ३० ॥
निमेष अन्तर मात्रेण बिलात् उत्तारिताः तथा । उवाच सर्वान् तान् तत्र तापसी धर्म चारिणी ॥

nimeṣa antara mātreṇa bilāt uttāritāḥ tathā ।
uvāca sarvān tān tatra tāpasī dharma cāriṇī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · ३१ ॥
निःसृतान् विषमात् तस्मात् समाश्वास्य इदम् अब्रवीत् । एष विन्ध्यो गिरिः श्रीमान् नाना द्रुम लता आयुतः ॥

niḥsṛtān viṣamāt tasmāt samāśvāsya idam abravīt ।
eṣa vindhyo giriḥ śrīmān nānā druma latā āyutaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५२ · ३२ ॥
एष प्रसवणः शैलः सागरो अयम् महा उदधिः । स्वस्ति वो अस्तु गमिष्यामि भवनम् वानरर्षभाः । इति उक्त्वा तत् बिलम् श्रीमत् प्रविवेश स्वयम्प्रभा ॥

eṣa prasavaṇaḥ śailaḥ sāgaro ayam mahā udadhiḥ ।
svasti vo astu gamiṣyāmi bhavanam vānararṣabhāḥ ।
iti uktvā tat bilam śrīmat praviveśa svayamprabhā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.