वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः ४८ · २४ श्लोकाःSarga 48 · 24 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · ४८ · १ ॥
सह तार अंगदाभ्याम् तु सहसा हनुमान् कपिः । सुग्रीवेण यथा उद्दिष्टम् तम् देशम् उपचक्रमे ॥

saha tāra aṁgadābhyām tu sahasā hanumān kapiḥ ।
sugrīveṇa yathā uddiṣṭam tam deśam upacakrame ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · २ ॥
तु दूरम् उपागम्य सर्वैः तैः कपि सत्तमैः । ततो विचित्य विन्ध्यस्य गुहाः गहनानि च ॥

sa tu dūram upāgamya sarvaiḥ taiḥ kapi sattamaiḥ ।
tato vicitya vindhyasya guhāḥ ca gahanāni ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · ३ ॥
पर्वताग्र नदी दुर्गान् सरांसि विपुल द्रुमान् । वृक्ष खण्डान् विविधान् पर्वतान् वन पादपान् ॥

parvatāgra nadī durgān sarāṁsi vipula drumān ।
vṛkṣa khaṇḍān ca vividhān parvatān vana pādapān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · ४ ॥
अन्वेषमाणाः ते सर्वे वानराः सर्वतो दिशम् । सीताम् ददृशुर् वीरा मैथिलीम् जनक आत्मजाम् ॥

anveṣamāṇāḥ te sarve vānarāḥ sarvato diśam ।
na sītām dadṛśur vīrā maithilīm janaka ātmajām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · ५ ॥
ते भक्षयन्तो मूलानि फलानि विविधानि अपि । अन्वेषमाणा दुर्धर्षा न्यवसन् तत्र तत्र ह ॥

te bhakṣayanto mūlāni phalāni vividhāni api ।
anveṣamāṇā durdharṣā nyavasan tatra tatra ha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · ६ ॥
तु देशो दुर्अन्वेषो गुहा गहनवान् महान् । निर्जलम् निर्जनम् शून्यम् गहनम् घोर दर्शनम् ॥

sa tu deśo duranveṣo guhā gahanavān mahān ।
nirjalam nirjanam śūnyam gahanam ghora darśanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · ७ ॥
ता दृशानि अन्या अपि अरण्यानि विचित्य भृइश पीडिताः । देशः दुर्अन्वेष्यो गुहा गहनवान् महान् ॥

tā dṛśāni anyā api araṇyāni vicitya bhṛiśa pīḍitāḥ ।
sa deśaḥ ca duranveṣyo guhā gahanavān mahān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · ८ ॥
त्यक्त्वा तु तम् ततः देशम् सर्वे वै हरि यूथपाः । देशम् अन्यम् दुराधर्षम् विविशुः अकुतो भयाः ॥

tyaktvā tu tam tataḥ deśam sarve vai hari yūthapāḥ ।
deśam anyam durādharṣam viviśuḥ ca akuto bhayāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · ९ ॥
यत्र वन्ध्य फला वृक्षा विपुष्पाः पर्ण वर्जिताः । निस्तोयाः सरितो यत्र मूलम् यत्र सुदुर्लभम् ॥

yatra vandhya phalā vṛkṣā vipuṣpāḥ parṇa varjitāḥ ।
nistoyāḥ sarito yatra mūlam yatra sudurlabham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · १० ॥
सन्ति महिषा यत्र मृगा हस्तिनः । शार्दूलाः पक्षिणो वा अपि ये अन्ये वन गोचराः ॥

na santi mahiṣā yatra na mṛgā na ca hastinaḥ ।
śārdūlāḥ pakṣiṇo vā api ye ca anye vana gocarāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · ११ ॥
अत्र वृक्षा ओषध्यो वल्ल्यो अपि वीरुधः । स्निग्ध पत्राः स्थले यत्र पद्मिन्यः फुल्ल पंकजाः ॥

na ca atra vṛkṣā na oṣadhyo na vallyo na api vīrudhaḥ ।
snigdha patrāḥ sthale yatra padminyaḥ phulla paṁkajāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · १२ ॥
प्रेक्षणीयाः सुगन्धाः भ्रमरैः वर्जिताः । कण्डुर् नाम महाभागः सत्य वादी तपो धनः ॥

prekṣaṇīyāḥ sugandhāḥ ca bhramaraiḥ ca varjitāḥ ।
kaṇḍur nāma mahābhāgaḥ satya vādī tapo dhanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · १३ ॥
महर्षिः परम अमर्षी नियमैः दुष्प्रधर्षणः । तस्य तस्मिन् वने पुत्रो बालको दश वार्षिकः ॥

maharṣiḥ parama amarṣī niyamaiḥ duṣpradharṣaṇaḥ ।
tasya tasmin vane putro bālako daśa vārṣikaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · १४ ॥
प्रणष्टो जीवित अन्ताय क्रुद्धः तेन महामुनिः । तेन धर्माअत्मना शप्तम् कृत्स्नम् तत्र महद् वनम् ॥

praṇaṣṭo jīvita antāya kruddhaḥ tena mahāmuniḥ ।
tena dharmāatmanā śaptam kṛtsnam tatra mahad vanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · १५ ॥
अशरण्यम् दुराधर्षम् मृग पक्षि विवर्जितम् । तस्य ते कानन अन्तान् तु गिरीणाम् कन्दराणि च ॥

aśaraṇyam durādharṣam mṛga pakṣi vivarjitam ।
tasya te kānana antān tu girīṇām kandarāṇi ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · १६ ॥
प्रभवाणि नदीनाम् विचिन्वन्ति समाहिताः । तत्र अपि महात्मानो अपश्यन् जनक आत्मजाम् ॥

prabhavāṇi nadīnām ca vicinvanti samāhitāḥ ।
tatra ca api mahātmāno na apaśyan janaka ātmajām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · १७ ॥
हर्तारम् रावणम् वा अपि सुग्रीव प्रिय कारिणः । ते प्रविश्य तु तम् भीमम् लता गुल्म समावृतम् ॥

hartāram rāvaṇam vā api sugrīva priya kāriṇaḥ ।
te praviśya tu tam bhīmam latā gulma samāvṛtam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · १८ ॥
ददृशुः भीम कर्माणम् असुरम् सुर निर्भयम् । तम् दृष्ट्वा वनरा घोरम् स्थितम् शैलम् इव असुरम् ॥

dadṛśuḥ bhīma karmāṇam asuram sura nirbhayam ।
tam dṛṣṭvā vanarā ghoram sthitam śailam iva asuram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · १९ ॥
गाढम् परिहिताः सर्वे दृष्ट्वा तम् पर्वत उपमम् । सो अपि तान् वानरान् सर्वान् नष्टाः स्थ इति अब्रवीत् बली ॥

gāḍham parihitāḥ sarve dṛṣṭvā tam parvata upamam ।
so api tān vānarān sarvān naṣṭāḥ stha iti abravīt balī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · २० ॥
अभ्यधावत सम्क्रुद्धो मुष्टिम् उद्यम्य संगतम् । तम् आपतन्तम् सहसा वालि पुत्रो अंगदः तदा ॥

abhyadhāvata samkruddho muṣṭim udyamya saṁgatam ।
tam āpatantam sahasā vāli putro aṁgadaḥ tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · २१ ॥
रावणो अयम् इति ज्ञात्वा तलेन अभिजघान ह । वालि पुत्र अभिहतो वक्त्रात् शोणितम् उद्वमन् ॥

rāvaṇo ayam iti jñātvā talena abhijaghāna ha ।
sa vāli putra abhihato vaktrāt śoṇitam udvaman ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · २२ ॥
असुरो न्यपतत् भूमौ पर्यस्त इव पर्वतः । ते तु तस्मिन् निर् उच्छ्वासे वानरा जित काशिनः ॥

asuro nyapatat bhūmau paryasta iva parvataḥ ।
te tu tasmin nir ucchvāse vānarā jita kāśinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · २३ ॥
व्यचिन्वन् प्रायशः तत्र सर्वम् तत् गिरि गह्वरम् । विचितम् तु ततः सर्वम् सर्वे ते कानन ओकसः ॥

vyacinvan prāyaśaḥ tatra sarvam tat giri gahvaram ।
vicitam tu tataḥ sarvam sarve te kānana okasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४८ · २४ ॥
अन्यत् एव अपरम् घोरम् विविशुर् गिरि गह्वरम् । ते विचित्य पुनः खिन्ना विनिष्पत्य समागताः । एकांते वृक्ष मूले तु निषेदुर् दीन मानसाः ॥

anyat eva aparam ghoram viviśur giri gahvaram ।
te vicitya punaḥ khinnā viniṣpatya samāgatāḥ ।
ekāṁte vṛkṣa mūle tu niṣedur dīna mānasāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.