वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः ४१ · ४९ श्लोकाःSarga 41 · 49 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · ४१ · १ ॥
ततः प्रस्थाप्य सुग्रीवः तन् महत् वानरम् बलम् । दक्षिणाम् प्रेषयामास वानरान् अभिलक्षितान् ॥

tataḥ prasthāpya sugrīvaḥ tan mahat vānaram balam ।
dakṣiṇām preṣayāmāsa vānarān abhilakṣitān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · २ ॥
नीलम् अग्नि सुतम् चैव हनूमन्तम् वानरम् । पितामह सुतम् चैव जांबवंतम् महोजसम् ॥

nīlam agni sutam caiva hanūmantam ca vānaram ।
pitāmaha sutam caiva jāṁbavaṁtam mahojasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ३ ॥
सुहोत्रम् शरारिम् शरगुल्मम् तथा एव च । गजम् गवाक्षम् गवयम् सुषेणम् वृषभम् तथा ॥

suhotram ca śarārim ca śaragulmam tathā eva ca ।
gajam gavākṣam gavayam suṣeṇam vṛṣabham tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ४ ॥
मैन्दम् द्विविदम् चैव सुषेणम् गन्धमादनम् । उल्कामुखम् अनंगम् हुतशन सुतौ उभौ ॥

maindam ca dvividam caiva suṣeṇam gandhamādanam ।
ulkāmukham anaṁgam ca hutaśana sutau ubhau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ५ ॥
अंगद प्रमुखान् वीरान् वीरः कपि गण ईश्वरः । वेग विक्रम संपन्नान् संदिदेश विशेषवित् ॥

aṁgada pramukhān vīrān vīraḥ kapi gaṇa īśvaraḥ ।
vega vikrama saṁpannān saṁdideśa viśeṣavit ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ६ ॥
तेषाम् अग्रेसरम् चैव बृहद् बलम् अथ अंगदम् । विधाय हरि वीराणाम् आदिशद् दक्षिणाम् दिशम् ॥

teṣām agresaram caiva bṛhad balam atha aṁgadam ।
vidhāya hari vīrāṇām ādiśad dakṣiṇām diśam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ७ ॥
ये केचन समुद्देशाः तस्याम् दिशि सुदुर्गमाः । कपीइशः कपि मुख्यानाम् तेषाम् समुदाहरत् ॥

ye kecana samuddeśāḥ tasyām diśi sudurgamāḥ ।
kapīiśaḥ kapi mukhyānām sa teṣām samudāharat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ८ ॥
सहस्र शिरसम् विंध्यम् नाना द्रुम लता आयुतम् । नर्मदाम् नदीम् रम्याम् महोरग निषेविताम् ॥

sahasra śirasam viṁdhyam nānā druma latā āyutam ।
narmadām ca nadīm ramyām mahoraga niṣevitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ९ ॥
ततो गोदावरीम् रम्याम् कृष्णावेणीम् महानदीम् । वरदाम् महाभागाम् महोरग निषेविताम् । मेखलान् उत्कलाम् चैव दशार्ण नगराणि अपि ॥

tato godāvarīm ramyām kṛṣṇāveṇīm mahānadīm ।
varadām ca mahābhāgām mahoraga niṣevitām ।
mekhalān utkalām caiva daśārṇa nagarāṇi api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · १० ॥
अब्रवंतीम् अवंतीम् सर्वम् एव अनुपश्यत । विदर्भान् ऋष्टिकान् चैव रम्यान् माहिषकान् अपि ॥

abravaṁtīm avaṁtīm ca sarvam eva anupaśyata ।
vidarbhān ṛṣṭikān caiva ramyān māhiṣakān api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ११ ॥
तथा वन्गान् कलिन्गाम् कौशिकान् समंततः । अन्वीक्ष्य दण्डक अरण्यम् पर्वत नदी गुहम् ॥

tathā vangān kalingām ca kauśikān ca samaṁtataḥ ।
anvīkṣya daṇḍaka araṇyam sa parvata nadī guham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · १२ ॥
नदीम् गोदावरीम् चैव सर्वम् एव अनुपश्यत । तथैव आन्ध्रान् पुण्ड्रान् चोलान् पाण्ड्यान् केरलान् ॥

nadīm godāvarīm caiva sarvam eva anupaśyata ।
tathaiva āndhrān ca puṇḍrān ca colān pāṇḍyān keralān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · १३ ॥
अयोमुखः गंतव्यः पर्वतो धातु मण्डितः । विचित्र शिखरः श्रीमान् चित्र पुष्पित काननः ॥

ayomukhaḥ ca gaṁtavyaḥ parvato dhātu maṇḍitaḥ ।
vicitra śikharaḥ śrīmān citra puṣpita kānanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · १४ ॥
सुचंदन वनोद्देशो मार्गितव्यो महागिरिः । ततः ताम् आपगाम् दिव्याम् प्रसन्न सलिलाशयान् ॥

sucaṁdana vanoddeśo mārgitavyo mahāgiriḥ ।
tataḥ tām āpagām divyām prasanna salilāśayān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · १५ ॥
तत्र द्रक्ष्यथ कावेरीम् विहृताम् अप्सरो गणैः । तस्य आसीनम् नगस्य अग्रे मलयस्य महोजसम् ॥

tatra drakṣyatha kāverīm vihṛtām apsaro gaṇaiḥ ।
tasya āsīnam nagasya agre malayasya mahojasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · १६ ॥
द्रक्ष्यथ आदित्य संकाशम् अगस्त्यम् ऋषि सत्तमम् । ततः तेन अभ्यनुज्ञाताः प्रसन्नेन महात्मना ॥

drakṣyatha āditya saṁkāśam agastyam ṛṣi sattamam ।
tataḥ tena abhyanujñātāḥ prasannena mahātmanā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · १७ ॥
ताम्रपर्णीम् ग्राह जुष्टाम् तरिष्यथ महानदीम् । सा चन्दन वनैः चित्रैः प्रच्छन्ना द्वीप वारिणी ॥

tāmraparṇīm grāha juṣṭām tariṣyatha mahānadīm ।
sā candana vanaiḥ citraiḥ pracchannā dvīpa vāriṇī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · १८ ॥
कान्ता इव युवती कान्तम् समुद्रम् अवगाहते । ततो हेममयम् दिव्यम् मुक्ता मणि विभूषितम् ॥

kāntā iva yuvatī kāntam samudram avagāhate ।
tato hemamayam divyam muktā maṇi vibhūṣitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · १९ ॥
युक्तम् कवाटम् पाण्ड्यानाम् गता द्रक्ष्यथ वानराः । ततः समुद्रम् आसाद्य संप्रधार्य अर्थ निश्चयम् ॥

yuktam kavāṭam pāṇḍyānām gatā drakṣyatha vānarāḥ ।
tataḥ samudram āsādya saṁpradhārya artha niścayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · २० ॥
अगस्त्येन अन्तरे तत्र सागरे विनिवेशितः । चित्र सानु नगः श्रीमान् महेन्द्रः पर्वतोत्तमः ॥

agastyena antare tatra sāgare viniveśitaḥ ।
citra sānu nagaḥ śrīmān mahendraḥ parvatottamaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · २१ ॥
जात रूपमयः श्रीमान् अवगाढो महार्णवम् । नाना विधैः नगैः फुल्लैः लताभिः उपशोभितम् ॥

jāta rūpamayaḥ śrīmān avagāḍho mahārṇavam ।
nānā vidhaiḥ nagaiḥ phullaiḥ latābhiḥ ca upaśobhitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · २२ ॥
देव ऋषि यक्ष प्रवरैः अप्सरोभिः सेवितम् । सिद्ध चारण संघैः प्रकीर्णम् सुमनोहरम् ॥

deva ṛṣi yakṣa pravaraiḥ apsarobhiḥ ca sevitam ।
siddha cāraṇa saṁghaiḥ ca prakīrṇam sumanoharam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · २३ ॥
तम् उपैति सहस्राक्षः सदा पर्वसु पर्वसु । द्वीपः तस्य अपरे पारे शत योजन विसृतः ॥

tam upaiti sahasrākṣaḥ sadā parvasu parvasu ।
dvīpaḥ tasya apare pāre śata yojana visṛtaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · २४ ॥
अगम्यो मानुषैः दीप्तः तम् मार्गध्वम् समंततः । तत्र सर्व आत्मना सीता मार्गितव्या विशेषतः ॥

agamyo mānuṣaiḥ dīptaḥ tam mārgadhvam samaṁtataḥ ।
tatra sarva ātmanā sītā mārgitavyā viśeṣataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · २५ ॥
हि देशः तु वध्यस्य रावणस्य दुरात्मनः । राक्षस अधिपतेः वासः सहस्राक्ष समद्युतेः ॥

sa hi deśaḥ tu vadhyasya rāvaṇasya durātmanaḥ ।
rākṣasa adhipateḥ vāsaḥ sahasrākṣa samadyuteḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · २६ ॥
दक्षिणस्य समुद्रस्य मध्ये तस्य तु राक्षसी । अंगारक इति विख्याता चायाम् आक्षिप्य भोजिनी ॥

dakṣiṇasya samudrasya madhye tasya tu rākṣasī ।
aṁgāraka iti vikhyātā cāyām ākṣipya bhojinī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · २७ ॥
एवम् निःसंशयान् कृत्वा संशयान् नष्ट संशयाः । मृगयध्वम् नरेन्द्रस्य पत्नीम् अमित ओजसः ॥

evam niḥsaṁśayān kṛtvā saṁśayān naṣṭa saṁśayāḥ ।
mṛgayadhvam narendrasya patnīm amita ojasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · २८ ॥
तम् अतिक्रम्य लक्ष्मीवान् समुद्रे शत योजने । गिरिः पुष्पितको नाम सिद्ध चारण सेवितः ॥

tam atikramya lakṣmīvān samudre śata yojane ।
giriḥ puṣpitako nāma siddha cāraṇa sevitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · २९ ॥
चन्द्र सूर्य अंशु संकाशः सागर अंबु समाश्रयः । भ्राजते विपुलैः शृन्गैः अम्बरम् विलिखन् इव ॥

candra sūrya aṁśu saṁkāśaḥ sāgara aṁbu samāśrayaḥ ।
bhrājate vipulaiḥ śṛngaiḥ ambaram vilikhan iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ३० ॥
तस्य एकम् कांचनम् शृंगम् सेवते यम् दिवाकरः । श्वेतम् राजतम् एकम् सेवते यम् निशाकरः । तम् कृतघ्नाः पश्यन्ति नृशंसा नास्तिकाः ॥

tasya ekam kāṁcanam śṛṁgam sevate yam divākaraḥ ।
śvetam rājatam ekam ca sevate yam niśākaraḥ ।
na tam kṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṁsā na nāstikāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ३१ ॥
प्रणम्य शिरसा शैलम् तम् विमार्गथ वानराः । तम् अतिक्रम्य दुर्धर्षम् सूर्यवान् नाम पर्वतः ॥

praṇamya śirasā śailam tam vimārgatha vānarāḥ ।
tam atikramya durdharṣam sūryavān nāma parvataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ३२ ॥
अध्वना दुर्विगाहेन योजनानि चतुर्दश । ततः तम् अपि अतिक्रम्य वैद्युतो नाम पर्वतः ॥

adhvanā durvigāhena yojanāni caturdaśa ।
tataḥ tam api atikramya vaidyuto nāma parvataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ३३ ॥
सर्व काम फलैः वृक्षैः सर्व काल मनोहरैः । तत्र भुक्त्वा वर अर्हाणि मूलानि फलानि च ॥

sarva kāma phalaiḥ vṛkṣaiḥ sarva kāla manoharaiḥ ।
tatra bhuktvā vara arhāṇi mūlāni ca phalāni ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ३४ ॥
मधूनि पीत्वा जुष्टानि परम् गच्छत वानराः । तत्र नेत्र मनः कांतः कुंजरो नाम पर्वतः ॥

madhūni pītvā juṣṭāni param gacchata vānarāḥ ।
tatra netra manaḥ kāṁtaḥ kuṁjaro nāma parvataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ३५ ॥
अगस्त्य भवनम् यत्र निर्मितम् विश्वकर्मणा । तत्र योजन विस्तारम् उच्छ्रितम् दश योजनम् ॥

agastya bhavanam yatra nirmitam viśvakarmaṇā ।
tatra yojana vistāram ucchritam daśa yojanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ३६ ॥
शरणम् कांचनम् दिव्यम् नाना रत्न विभूषितम् । तत्र भोगवती नाम सर्पाणाम् आलयः पुरी ॥

śaraṇam kāṁcanam divyam nānā ratna vibhūṣitam ।
tatra bhogavatī nāma sarpāṇām ālayaḥ purī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ३७ ॥
विशाल रथ्या दुर्धर्षा सर्वतः परिरक्षिता । रक्षिता पन्नगैः घोरैः तीष्क्ण दम्ष्ट्रैः महा विषैः ॥

viśāla rathyā durdharṣā sarvataḥ parirakṣitā ।
rakṣitā pannagaiḥ ghoraiḥ tīṣkṇa damṣṭraiḥ mahā viṣaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ३८ ॥
सर्प राजो महाघोरो यस्याम् वसति वासुकिः । निर्याय मार्गितव्या सा भोगवती पुरी ॥

sarpa rājo mahāghoro yasyām vasati vāsukiḥ ।
niryāya mārgitavyā ca sā ca bhogavatī purī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ३९ ॥
तत्र अंतरोद्देशा ये केचन समावृताः । तम् देशम् अतिक्रम्य महान् ऋषभ संस्थितिः ॥

tatra ca aṁtaroddeśā ye kecana samāvṛtāḥ ।
tam ca deśam atikramya mahān ṛṣabha saṁsthitiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ४० ॥
सर्व रत्नमयः श्रीमान् ऋषभो नाम पर्वतः । गोशीर्षकम् पद्मकम् हरिश्यामम् चन्दनम् ॥

sarva ratnamayaḥ śrīmān ṛṣabho nāma parvataḥ ।
gośīrṣakam padmakam ca hariśyāmam ca candanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ४१ ॥
दिव्यम् उत्पद्यते यत्र तत् चैव अग्नि सम प्रभम् । तु तत् चन्दनम् दृष्ट्वा स्प्रष्टव्यम् कदाचन ॥

divyam utpadyate yatra tat caiva agni sama prabham ।
na tu tat candanam dṛṣṭvā spraṣṭavyam ca kadācana ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ४२ ॥
रोहिता नाम गंधर्वा घोरम् रक्षन्ति तद् वनम् । तत्र गंधर्व पतयः पंच सूर्य सम प्रभाः ॥

rohitā nāma gaṁdharvā ghoram rakṣanti tad vanam ।
tatra gaṁdharva patayaḥ paṁca sūrya sama prabhāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ४३ ॥
शैलूषो ग्रामणीः शिक्षः शुको बभ्रुः तथैव च । रवि सोम अग्नि वपुषा निवासः पुण्य कर्मणाम् ॥

śailūṣo grāmaṇīḥ śikṣaḥ śuko babhruḥ tathaiva ca ।
ravi soma agni vapuṣā nivāsaḥ puṇya karmaṇām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ४४ ॥
अन्ते पृथिव्या दुर्धर्षाः ततः स्वर्ग जितः स्थिताः । ततः परम् वः सेव्यः पितृ लोकः सुदारुणः ॥

ante pṛthivyā durdharṣāḥ tataḥ svarga jitaḥ sthitāḥ ।
tataḥ param na vaḥ sevyaḥ pitṛ lokaḥ sudāruṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ४५ ॥
राजधानी यमस्य एषा कष्टेन तमसा आवृता । एतावत् एव युष्माभिः वीरा वानर पुंगवाः । शक्यम् विचेतुम् गन्तुम् वा अतो गतिमताम् गतिः ॥

rājadhānī yamasya eṣā kaṣṭena tamasā āvṛtā ।
etāvat eva yuṣmābhiḥ vīrā vānara puṁgavāḥ ।
śakyam vicetum gantum vā na ato gatimatām gatiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ४६ ॥
सर्वम् एतत् समालोक्य यत् अन्यत् अपि दृश्यते । गतिम् विदित्वा वैदेह्याः संनिवर्तितम् अर्हथ ॥

sarvam etat samālokya yat ca anyat api dṛśyate ।
gatim viditvā vaidehyāḥ saṁnivartitam arhatha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ४७ ॥
यः मासान् निवृत्तो अग्रे दृष्टा सीत इति वक्ष्यति । मत् तुल्य विभवो भोगैः सुखम् विहरिष्यति ॥

yaḥ ca māsān nivṛtto agre dṛṣṭā sīta iti vakṣyati ।
mat tulya vibhavo bhogaiḥ sukham sa vihariṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ४८ ॥
ततः प्रियतरो अस्ति मम प्राणात् विशेषतः । कृत अपराधो बहुशो मम बन्धुः भविष्यति ॥

tataḥ priyataro na asti mama prāṇāt viśeṣataḥ ।
kṛta aparādho bahuśo mama bandhuḥ bhaviṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४१ · ४९ ॥
अमित बल पराक्रमा भवन्तोविपुल गुणेषु कुलेषु प्रसूताः । मनुज पति सुताम् यथा लभध्वम्तत् अधिगुणम् पुरुषार्थम् आरभध्वम् ॥

amita bala parākramā bhavantovipula guṇeṣu kuleṣu ca prasūtāḥ ।
manuja pati sutām yathā labhadhvamtat adhiguṇam puruṣārtham ārabhadhvam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.