वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः ४० · ७१ श्लोकाःSarga 40 · 71 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · ४० · १ ॥
अथ राजा समृद्ध अर्थः सुग्रीवः प्लवगेश्वरः । उवाच नरशार्दूलम् रामम् परबलार्दनम् ॥

atha rājā samṛddha arthaḥ sugrīvaḥ plavageśvaraḥ ।
uvāca naraśārdūlam rāmam parabalārdanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · २ ॥
आगता विनिविष्टाः बलिनः कामरूपिणः । वानरेन्द्रा महेन्द्र आभा ये मत् विषय वासिनः ॥

āgatā viniviṣṭāḥ ca balinaḥ kāmarūpiṇaḥ ।
vānarendrā mahendra ābhā ye mat viṣaya vāsinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ३ ॥
इमे बहु विक्रान्तैः बलिभिः भीम विक्रमैः । आगता वानरा घोरा दैत्य दानव संनिभाः ॥

ta ime bahu vikrāntaiḥ balibhiḥ bhīma vikramaiḥ ।
āgatā vānarā ghorā daitya dānava saṁnibhāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ४ ॥
ख्यात कर्म अपदानाः बलवन्तो जित क्लमाः । पराक्रमेषु विख्याता व्यवसायेषु उत्तमाः ॥

khyāta karma apadānāḥ ca balavanto jita klamāḥ ।
parākrameṣu vikhyātā vyavasāyeṣu ca uttamāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ५ ॥
पृथिवि अंबु चरा राम नाना नग निवासिनः । कोटि ओघाः इमे प्राप्ता वानराः तव किंकराः ॥

pṛthivi aṁbu carā rāma nānā naga nivāsinaḥ ।
koṭi oghāḥ ca ime prāptā vānarāḥ tava kiṁkarāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ६ ॥
निदेश वर्तिनः सर्वे सर्वे गुरु हिते स्थिताः । अभिप्रेतम् अनुष्ठातुम् तव शक्ष्यन्ति अरिंदम ॥

nideśa vartinaḥ sarve sarve guru hite sthitāḥ ।
abhipretam anuṣṭhātum tava śakṣyanti ariṁdama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ७ ॥
इमे बहु साहस्रैः अनेकैः बहु विक्रमैः । आगता वानरा घोरा दैत्य दानव संनिभाः ॥

ta ime bahu sāhasraiḥ anekaiḥ bahu vikramaiḥ ।
āgatā vānarā ghorā daitya dānava saṁnibhāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ८ ॥
यत् मन्यसे नरव्याघ्र प्राप्त कालम् तत् उच्यताम् । तत् सैन्यम् त्वत् वशे युक्तम् आज्ञापयितुम् अर्हसि ॥

yat manyase naravyāghra prāpta kālam tat ucyatām ।
tat sainyam tvat vaśe yuktam ājñāpayitum arhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ९ ॥
कामम् एषाम् इदम् कार्यम् विदितम् मम तत्त्वतः । तथा अपि तु यथा युक्तम् आज्ञापयितुम् अर्हसि ॥

kāmam eṣām idam kāryam viditam mama tattvataḥ ।
tathā api tu yathā yuktam ājñāpayitum arhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · १० ॥
तथा ब्रुवाणम् सुग्रीवम् रामो दशरथात्मजः । बाहुभ्याम् संपरिष्वज्य इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥

tathā bruvāṇam sugrīvam rāmo daśarathātmajaḥ ।
bāhubhyām saṁpariṣvajya idam vacanam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ११ ॥
ज्ञायताम् सौम्य वैदेही यदि जीवति वा वा । देशो महाप्राज्ञ यस्मिन् वसति रावणः ॥

jñāyatām saumya vaidehī yadi jīvati vā na vā ।
sa ca deśo mahāprājña yasmin vasati rāvaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · १२ ॥
अधिगम्य तु वैदेहीम् निलयम् रावणस्य च । प्राप्त कालम् विधास्यामि तस्मिन् काले सह त्वया ॥

adhigamya tu vaidehīm nilayam rāvaṇasya ca ।
prāpta kālam vidhāsyāmi tasmin kāle saha tvayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · १३ ॥
अहम् अस्मिन् प्रभुः कार्ये वानरेन्द्र लक्ष्मणः । त्वम् अस्य हेतुः कार्यस्य प्रभुः प्लवगेश्वर ॥

na aham asmin prabhuḥ kārye vānarendra na lakṣmaṇaḥ ।
tvam asya hetuḥ kāryasya prabhuḥ ca plavageśvara ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · १४ ॥
त्वम् एव आज्ञापय विभो मम कार्य विनिश्चयम् । त्वम् हि जानासि यत् कार्यम् मम वीर संशयः ॥

tvam eva ājñāpaya vibho mama kārya viniścayam ।
tvam hi jānāsi yat kāryam mama vīra na saṁśayaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · १५ ॥
सुहृद् द्वितीयो विक्रान्तः प्राज्ञः काल विशेष वित् । भवान् अस्मत् हिते युक्तः सुहृद् आप्तो अर्थवित्तमः ॥

suhṛd dvitīyo vikrāntaḥ prājñaḥ kāla viśeṣa vit ।
bhavān asmat hite yuktaḥ suhṛd āpto arthavittamaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · १६ ॥
एवम् उक्तः तु सुग्रीवो विनतम् नाम यूथपम् । अब्रवीत् राम सांनिध्ये लक्ष्मणस्य धीमतः ॥

evam uktaḥ tu sugrīvo vinatam nāma yūthapam ।
abravīt rāma sāṁnidhye lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · १७ ॥
शैलाभम् मेघ निर्घोषम् ऊर्जितम् प्लवगेश्वरम् । सोम सूर्य निभैः सार्धम् वानरैः वानरोत्तम ॥

śailābham megha nirghoṣam ūrjitam plavageśvaram ।
soma sūrya nibhaiḥ sārdham vānaraiḥ vānarottama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · १८ ॥
देश काल नयैः युक्तः विज्ञः कार्य विनिश्चये । वृतः शत सहस्रेण वानराणाम् तरस्विनाम् ॥

deśa kāla nayaiḥ yuktaḥ vijñaḥ kārya viniścaye ।
vṛtaḥ śata sahasreṇa vānarāṇām tarasvinām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · १९ ॥
अधिगच्छ दिशम् पूर्वाम् शैल वन काननाम् । तत्र सीताम् वैदेहीम् निलयम् रावणस्य च ॥

adhigaccha diśam pūrvām sa śaila vana kānanām ।
tatra sītām ca vaidehīm nilayam rāvaṇasya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · २० ॥
मार्गध्वम् गिरि दुर्गेषु वनेषु नदीषु च । नदीम् भागीरथीम् रम्याम् सरयूम् कौशिकीम् तथा ॥

mārgadhvam giri durgeṣu vaneṣu ca nadīṣu ca ।
nadīm bhāgīrathīm ramyām sarayūm kauśikīm tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · २१ ॥
कालिंदीम् यमुनाम् रम्याम् यामुनम् महागिरिम् । सरस्वतीम् सिंधुम् शोणम् मणि निभ उदकम् ॥

kāliṁdīm yamunām ramyām yāmunam ca mahāgirim ।
sarasvatīm ca siṁdhum ca śoṇam maṇi nibha udakam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · २२ ॥
महीम् कालमहीम् चैव शैल कानन शोभिताम् । ब्रह्ममालान् विदेहान् मालवान् काशि कोसलान् ॥

mahīm kālamahīm caiva śaila kānana śobhitām ।
brahmamālān videhān ca mālavān kāśi kosalān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · २३ ॥
मागधाम् महाग्रामान् पुण्ड्रान् अंगाम् तथैव च । भूमिम् कोशकाराणाम् भूमिम् रजत आकराम् ॥

māgadhām ca mahāgrāmān puṇḍrān aṁgām tathaiva ca ।
bhūmim ca kośakārāṇām bhūmim ca rajata ākarām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · २४ ॥
सर्वम् तत् विचेतव्यम् मार्गयद्भिः ततः ततः । रामस्य दयिताम् भार्याम् सीताम् दशरथः स्नुषाम् ॥

sarvam ca tat vicetavyam mārgayadbhiḥ tataḥ tataḥ ।
rāmasya dayitām bhāryām sītām daśarathaḥ snuṣām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · २५ ॥
समुद्रम् अवगाढान् पर्वतान् पत्तनानि च । मंदरस्य ये कोटिम् संश्रिताः केचित् आलयाः ॥

samudram avagāḍhān ca parvatān pattanāni ca ।
maṁdarasya ca ye koṭim saṁśritāḥ kecit ālayāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · २६ ॥
कर्ण प्रावरणाः चैव तथा अपि ओष्ठ कर्णकाः । घोर लोह मुखाः चैव जवनाः एक पादकाः ॥

karṇa prāvaraṇāḥ caiva tathā ca api oṣṭha karṇakāḥ ।
ghora loha mukhāḥ caiva javanāḥ ca eka pādakāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · २७ ॥
अक्षया बलवंतः तथैव पुरुष आदकाः । किराताः तीक्ष्ण चूडाः हेमाभाः प्रिय दर्शनाः ॥

akṣayā balavaṁtaḥ ca tathaiva puruṣa ādakāḥ ।
kirātāḥ tīkṣṇa cūḍāḥ ca hemābhāḥ priya darśanāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · २८ ॥
आम मीन अशनाः चापि किराता द्वीप वासिनः । अंतर् जल चरा घोरा नरव्याघ्रा इति स्मृताः ॥

āma mīna aśanāḥ cāpi kirātā dvīpa vāsinaḥ ।
aṁtar jala carā ghorā naravyāghrā iti smṛtāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · २९ ॥
एतेषाम् आश्रयाः सर्वे विचेयाः कानन ओकसः । गिरिभिर् ये गम्यन्ते प्लवनेन प्लवेन च ॥

eteṣām āśrayāḥ sarve viceyāḥ kānana okasaḥ ।
giribhir ye ca gamyante plavanena plavena ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ३० ॥
यत्नवन्तो यव द्वीपम् सप्त राज्य उपशोभितम् । सुवर्ण रूप्यकम् द्वीपम् सुवर्ण आकर मण्डितम् ॥

yatnavanto yava dvīpam sapta rājya upaśobhitam ।
suvarṇa rūpyakam dvīpam suvarṇa ākara maṇḍitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ३१ ॥
यव द्वीपम् अतिक्रम्य शिशिरो नाम पर्वतः । दिवम् स्पृशति शृन्गेण देव दानव सेवितः ॥

yava dvīpam atikramya śiśiro nāma parvataḥ ।
divam spṛśati śṛngeṇa deva dānava sevitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ३२ ॥
एतेषाम् गिरि दुर्गेषु प्रपातेषु वनेषु च । मार्गध्वम् सहिताः सर्वे राम पत्नीम् यशस्विनीम् ॥

eteṣām giri durgeṣu prapāteṣu vaneṣu ca ।
mārgadhvam sahitāḥ sarve rāma patnīm yaśasvinīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ३३ ॥
ततो रक्त जलम् प्राप्य शोण आख्यम् शीघ्र वाहिनीम् । गत्वा पारम् समुद्रस्य सिद्ध चारण सेवितम् ॥

tato rakta jalam prāpya śoṇa ākhyam śīghra vāhinīm ।
gatvā pāram samudrasya siddha cāraṇa sevitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ३४ ॥
तस्य तीर्थेषु रम्येषु विचित्रेषु वनेषु च । रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यः ततः ततः ॥

tasya tīrtheṣu ramyeṣu vicitreṣu vaneṣu ca ।
rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyaḥ tataḥ tataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ३५ ॥
पर्वत प्रभवा नद्यः सुभीम बहु निष्कुटाः । मार्गितव्या दरीमन्तः पर्वताः वनानि च ॥

parvata prabhavā nadyaḥ subhīma bahu niṣkuṭāḥ ।
mārgitavyā darīmantaḥ parvatāḥ ca vanāni ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ३६ ॥
ततः समुद्र द्वीपान् सुभीमान् द्रष्टुम् अर्हथ । ऊर्मिमंतम् महारौद्रम् क्रोशंतम् अनिल उद्धितम् ॥

tataḥ samudra dvīpān ca subhīmān draṣṭum arhatha ।
ūrmimaṁtam mahāraudram krośaṁtam anila uddhitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ३७ ॥
तत्र असुरा महाकायाः छायाम् गृह्णन्ति नित्यशः । ब्रह्मणा समनुज्ञाता दीर्घ कालम् बुभुक्षिताः ॥

tatra asurā mahākāyāḥ chāyām gṛhṇanti nityaśaḥ ।
brahmaṇā samanujñātā dīrgha kālam bubhukṣitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ३८ ॥
तम् काल मेघ प्रतिमम् महोरग निषेवितम् । अभिगम्य महानादम् तीर्थेन एव महोदधिम् ॥

tam kāla megha pratimam mahoraga niṣevitam ।
abhigamya mahānādam tīrthena eva mahodadhim ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ३९ ॥
ततो रक्तजलम् भीमम् लोहितम् नाम सागरम् । गत्वा प्रेक्ष्यथ ताम् चैव बृहतीम् कूटशाल्मलीम् ॥

tato raktajalam bhīmam lohitam nāma sāgaram ।
gatvā prekṣyatha tām caiva bṛhatīm kūṭaśālmalīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ४० ॥
गृहम् वैनतेयस्य नाना रत्न विभूषितम् । तत्र कैलास संकाशम् विहितम् विश्वकर्मणा ॥

gṛham ca vainateyasya nānā ratna vibhūṣitam ।
tatra kailāsa saṁkāśam vihitam viśvakarmaṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ४१ ॥
तत्र शैल निभा भीमा मन्देहा नाम राक्षसाः । शैल शृंगेषु लंबन्ते नाना रूपा भयावहाः ॥

tatra śaila nibhā bhīmā mandehā nāma rākṣasāḥ ।
śaila śṛṁgeṣu laṁbante nānā rūpā bhayāvahāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ४२ ॥
ते पतन्ति जले नित्यम् सूर्यस्य उदयनम् प्रति । अभितप्ताः सूर्येण लंबन्ते स्म पुनः पुनः ॥

te patanti jale nityam sūryasya udayanam prati ।
abhitaptāḥ ca sūryeṇa laṁbante sma punaḥ punaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ४३ ॥
निहता ब्रह्म तेजोभिः अहनि अहनि राक्षसाः । ततः पाण्डुर मेघाभम् क्षीरौदम् नाम सागरम् ॥

nihatā brahma tejobhiḥ ahani ahani rākṣasāḥ ।
tataḥ pāṇḍura meghābham kṣīraudam nāma sāgaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ४४ ॥
गत्वा द्रक्ष्यथ दुर्धर्षा मुक्ता हारम् इव ऊर्मिभिः । तस्य मध्ये महा श्वेतो ऋषभो नाम पर्वतः ॥

gatvā drakṣyatha durdharṣā muktā hāram iva ūrmibhiḥ ।
tasya madhye mahā śveto ṛṣabho nāma parvataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ४५ ॥
दिव्य गन्धैः कुसुमितै आचितैः नगैः वृतः । सरः राजतैः पद्मैः ज्वलितैः हेम केसरैः ॥

divya gandhaiḥ kusumitai ācitaiḥ ca nagaiḥ vṛtaḥ ।
saraḥ ca rājataiḥ padmaiḥ jvalitaiḥ hema kesaraiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ४६ ॥
नाम्ना सुदर्शनम् नाम राजहंसैः समाकुलम् । विबुधाः चारणा यक्षाः किन्नराः अप्सरो गणाः ॥

nāmnā sudarśanam nāma rājahaṁsaiḥ samākulam ।
vibudhāḥ cāraṇā yakṣāḥ kinnarāḥ sa apsaro gaṇāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ४७ ॥
हृष्टाः समधिगच्छन्ति नलिनीम् ताम् रिरंसवः । क्षीरोदम् समतिक्रम्य ततो द्रक्ष्यथ वानराः ॥

hṛṣṭāḥ samadhigacchanti nalinīm tām riraṁsavaḥ ।
kṣīrodam samatikramya tato drakṣyatha vānarāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ४८ ॥
जलोदम् सागरम् शीघ्रम् सर्व भूत भयावहम् । तत्र तत् कोपजम् तेजः कृतम् हयमुखम् महत् ॥

jalodam sāgaram śīghram sarva bhūta bhayāvaham ।
tatra tat kopajam tejaḥ kṛtam hayamukham mahat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ४९ ॥
अस्य आहुः तन् महावेगम् ओदनम् चराचरम् । तत्र विक्रोशताम् नादो भूतानाम् सागर ओकसाम् । श्रूयते असमर्थानाम् दृष्ट्वा तत् वडवा मुखम् ॥

asya āhuḥ tan mahāvegam odanam sa carācaram ।
tatra vikrośatām nādo bhūtānām sāgara okasām ।
śrūyate ca asamarthānām dṛṣṭvā tat vaḍavā mukham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ५० ॥
स्वादु उदस्य उत्तरे देशे योजनानि त्रयोदश । जातरूप शिलो नाम सुमहान् कनक प्रभः ॥

svādu udasya uttare deśe yojanāni trayodaśa ।
jātarūpa śilo nāma sumahān kanaka prabhaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ५१ ॥
तत्र चन्द्र प्रतीकाशम् पन्नगम् धरणी धरम् । पद्म पत्र विशालाक्षम् ततो द्रक्ष्यध वानराः ॥

tatra candra pratīkāśam pannagam dharaṇī dharam ।
padma patra viśālākṣam tato drakṣyadha vānarāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ५२ ॥
आसीनम् पर्वतस्य अग्रे सर्व भूत नमस्कृतम् । सहस्र शिरसम् देवम् अनंतम् नील वाससम् ॥

āsīnam parvatasya agre sarva bhūta namaskṛtam ।
sahasra śirasam devam anaṁtam nīla vāsasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ५३ ॥
त्रिशिराः कांचनः केतुः तालः तस्य महात्मनः । स्थापितः पर्वतस्य अग्रे विराजति वेदिकः ॥

triśirāḥ kāṁcanaḥ ketuḥ tālaḥ tasya mahātmanaḥ ।
sthāpitaḥ parvatasya agre virājati sa vedikaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ५४ ॥
पूर्वस्याम् दिशि निर्माणम् कृतम् तत् त्रिदशेश्वरैः । ततः परम् हेममयः श्रीमान् उदय पर्वतः ॥

pūrvasyām diśi nirmāṇam kṛtam tat tridaśeśvaraiḥ ।
tataḥ param hemamayaḥ śrīmān udaya parvataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ५५ ॥
तस्य कोटिः दिवम् स्पृष्ट्वा शत योजनम् आयता । जातरूपमयी दिव्या विराजति वेदिका ॥

tasya koṭiḥ divam spṛṣṭvā śata yojanam āyatā ।
jātarūpamayī divyā virājati sa vedikā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ५६ ॥
सालैः तालैः तमालैः कर्णिकारैः पुष्पितैः । जातरूपमयैः दिव्यैः शोभते सूर्य सन्निभैः ॥

sālaiḥ tālaiḥ tamālaiḥ ca karṇikāraiḥ ca puṣpitaiḥ ।
jātarūpamayaiḥ divyaiḥ śobhate sūrya sannibhaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ५७ ॥
तत्र योजन विस्तारम् उच्छ्रितम् दश योजनम् । शृंगम् सौमनसम् नाम जातरूपमयम् ध्रुवम् ॥

tatra yojana vistāram ucchritam daśa yojanam ।
śṛṁgam saumanasam nāma jātarūpamayam dhruvam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ५८ ॥
तत्र पूर्वम् पदम् कृत्वा पुरा विष्णुः त्रिविक्रमे । द्वितीयम् शिखरम् मेरोः चकार पुरुषोत्तमः ॥

tatra pūrvam padam kṛtvā purā viṣṇuḥ trivikrame ।
dvitīyam śikharam meroḥ cakāra puruṣottamaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ५९ ॥
उत्तरेण परिक्रम्य जंबू द्वीपम् दिवाकरः । दृश्यो भवति भूयिष्ठम् शिखरम् तन् महोच्छ्रयम् ॥

uttareṇa parikramya jaṁbū dvīpam divākaraḥ ।
dṛśyo bhavati bhūyiṣṭham śikharam tan mahocchrayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ६० ॥
तत्र वैखानसा नाम वालखिल्या महर्षयः । प्रकाशमाना दृश्यन्ते सूर्य वर्णाः तपस्विनः ॥

tatra vaikhānasā nāma vālakhilyā maharṣayaḥ ।
prakāśamānā dṛśyante sūrya varṇāḥ tapasvinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ६१ ॥
अयम् सुदर्शनो द्वीपः पुरो यस्य प्रकाशते । तस्मिन् तेजः चक्षुः सर्व प्राणभृताम् अपि ॥

ayam sudarśano dvīpaḥ puro yasya prakāśate ।
tasmin tejaḥ ca cakṣuḥ ca sarva prāṇabhṛtām api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ६२ ॥
शैलस्य तस्य पृष्ठेषु कंदरेषु वनेषु च । रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यः ततः ततः ॥

śailasya tasya pṛṣṭheṣu kaṁdareṣu vaneṣu ca ।
rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyaḥ tataḥ tataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ६३ ॥
कांचनस्य शैलस्य सूर्यस्य महात्मनः । आविष्टा तेजसा संध्या पूर्वा रक्ता प्रकाशते ॥

kāṁcanasya ca śailasya sūryasya ca mahātmanaḥ ।
āviṣṭā tejasā saṁdhyā pūrvā raktā prakāśate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ६४ ॥
पूर्वम् एतत् कृतम् द्वारम् पृथिव्या भुवनस्य च । सूर्यस्य उदयनम् चैव पूर्वा हि एषा दिक् उच्यते ॥

pūrvam etat kṛtam dvāram pṛthivyā bhuvanasya ca ।
sūryasya udayanam caiva pūrvā hi eṣā dik ucyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ६५ ॥
तस्य शलस्य पृष्ठेषु निर्झरेषु गुहासु च । रावणः सह वैदेह्या मार्गतव्या ततः ततः ॥

tasya śalasya pṛṣṭheṣu nirjhareṣu guhāsu ca ।
rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgatavyā tataḥ tataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ६६ ॥
ततः परम् अगम्या स्यात् दिक् पूर्वा त्रिदश आवृता । रहिता चन्द्र सूर्याभ्याम् अदृश्या तिमिर आवृता ॥

tataḥ param agamyā syāt dik pūrvā tridaśa āvṛtā ।
rahitā candra sūryābhyām adṛśyā timira āvṛtā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ६७ ॥
शैलेषु तेषु सर्वेषु कंदरेषु वनेषु च । ये उक्ता मयोद्देशा विचेया तेषु जानकी ॥

śaileṣu teṣu sarveṣu kaṁdareṣu vaneṣu ca ।
ye ca na uktā mayoddeśā viceyā teṣu jānakī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ६८ ॥
एतावत् वानरैः शक्यम् गन्तुम् वानर पुंगवाः । अभास्करम् अमर्यादम् जानीमः ततः परम् ॥

etāvat vānaraiḥ śakyam gantum vānara puṁgavāḥ ।
abhāskaram amaryādam na jānīmaḥ tataḥ param ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ६९ ॥
अभिगम्य तु वैदेहीम् निलयम् रावणस्य च । मासे पूर्णे निवर्तध्वम् उदयम् प्राप्य पर्वतम् ॥

abhigamya tu vaidehīm nilayam rāvaṇasya ca ।
māse pūrṇe nivartadhvam udayam prāpya parvatam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ७० ॥
ऊर्ध्वम् मासात् वस्तव्यम् वसन् वध्यो भवेन् मम । सिद्ध अर्थाः संनिवर्तध्वम् अधिगम्य मैथिलीम् ॥

ūrdhvam māsāt na vastavyam vasan vadhyo bhaven mama ।
siddha arthāḥ saṁnivartadhvam adhigamya ca maithilīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ४० · ७१ ॥
महेन्द्र कांताम् वन षण्ड मण्डिताम्दिशम् चरित्वा निपुणेन वानराः । अवाप्य सीताम् रघु वंशज प्रियाम्ततो निवृत्ताः सुखिनो भविष्यथ ॥

mahendra kāṁtām vana ṣaṇḍa maṇḍitāmdiśam caritvā nipuṇena vānarāḥ ।
avāpya sītām raghu vaṁśaja priyāmtato nivṛttāḥ sukhino bhaviṣyatha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.