वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः ३३ · ६६ श्लोकाःSarga 33 · 66 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · ३३ · १ ॥
अथ प्रतिसंआदिष्टो लक्ष्मणः परवीरहा । प्रविवेश गुहाम् रम्याम् किष्किंधाम् राम शासनात् ॥

atha pratisaṁādiṣṭo lakṣmaṇaḥ paravīrahā ।
praviveśa guhām ramyām kiṣkiṁdhām rāma śāsanāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · २ ॥
द्वारस्था हरयः तत्र महाकाया महाबलाः । बभूवुः लक्ष्मणम् दृष्ट्वा सर्वे प्रांजलयः स्थिताः ॥

dvārasthā harayaḥ tatra mahākāyā mahābalāḥ ।
babhūvuḥ lakṣmaṇam dṛṣṭvā sarve prāṁjalayaḥ sthitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ३ ॥
निःश्वसन्तम् तु तम् दृष्ट्वा क्रुद्धम् दशरथ आत्मजम् । बभूवुः हरयः त्रस्ता एनम् पर्यवारयन् ॥

niḥśvasantam tu tam dṛṣṭvā kruddham daśaratha ātmajam ।
babhūvuḥ harayaḥ trastā na ca enam paryavārayan ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ४ ॥
तम् रत्नमयीम् दिव्याम् श्रीमान् पुष्पित काननाम् । रम्याम् रत्न समाकीर्णाम् ददर्श महतीम् गुहाम् ॥

sa tam ratnamayīm divyām śrīmān puṣpita kānanām ।
ramyām ratna samākīrṇām dadarśa mahatīm guhām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ५ ॥
हर्म्य प्रासाद संबाधाम् नाना रत्नोपशोभिताम् । सर्व काम फलैः वृक्षैः पुष्पितैः उपशोभिताम् ॥

harmya prāsāda saṁbādhām nānā ratnopaśobhitām ।
sarva kāma phalaiḥ vṛkṣaiḥ puṣpitaiḥ upaśobhitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ६ ॥
देव गंधर्व पुत्रैः वानरैः काम रूपिभिः । दिव्य माल्य अम्बर धारैः शोभिताम् प्रिय दर्शनैः ॥

deva gaṁdharva putraiḥ ca vānaraiḥ kāma rūpibhiḥ ।
divya mālya ambara dhāraiḥ śobhitām priya darśanaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ७ ॥
चन्दन अगरु पद्मानाम् गन्धैः सुरभि गन्धिताम् । मैरेयाणाम् मधूनाम् सम्मोदित महा पथाम् ॥

candana agaru padmānām gandhaiḥ surabhi gandhitām ।
maireyāṇām madhūnām ca sammodita mahā pathām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ८ ॥
विंध्य मेरु गिरि प्रख्यैः प्रासादैः एक भूमिभिः । ददर्श गिरि नद्यः विमलाः तत्र राघवः ॥

viṁdhya meru giri prakhyaiḥ prāsādaiḥ na eka bhūmibhiḥ ।
dadarśa giri nadyaḥ ca vimalāḥ tatra rāghavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ९ ॥
अंगदस्य गृहम् रम्यम् मैन्दस्य द्विविदस्य च । गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च ॥

aṁgadasya gṛham ramyam maindasya dvividasya ca ।
gavayasya gavākṣasya gajasya śarabhasya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · १० ॥
विद्युन्मालेः संपातेः सूर्याक्षस्य हनूमतः । वीरबाहोः सुबाहोः नलस्य महात्मनः ॥

vidyunmāleḥ ca saṁpāteḥ sūryākṣasya hanūmataḥ ।
vīrabāhoḥ subāhoḥ ca nalasya ca mahātmanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ११ ॥
कुमुदस्य सुषेणस्य तार जाम्बवतोः तथा । दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटल सुनेत्रयोः ॥

kumudasya suṣeṇasya tāra jāmbavatoḥ tathā ।
dadhivaktrasya nīlasya supāṭala sunetrayoḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · १२ ॥
एतेषाम् कपि मुख्यानाम् राज मार्गे महात्मनाम् । ददर्श गृह मुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः ॥

eteṣām kapi mukhyānām rāja mārge mahātmanām ।
dadarśa gṛha mukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · १३ ॥
पाण्डुर अभ्र प्रकाशानि गन्ध माल्य युतानि च । प्रभूत धन धान्यानि स्त्री रत्नैः शोभितानि च ॥

pāṇḍura abhra prakāśāni gandha mālya yutāni ca ।
prabhūta dhana dhānyāni strī ratnaiḥ śobhitāni ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · १४ ॥
पाण्डुरेण तु शैलेन परिक्षिप्तम् दुरासदम् । वानरेन्द्र गृहम् रम्यम् महेन्द्र सदन उपमम् ॥

pāṇḍureṇa tu śailena parikṣiptam durāsadam ।
vānarendra gṛham ramyam mahendra sadana upamam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · १५ ॥
शुल्कैः प्रासाद शिखरैः कैलास शिखर उपमैः । सर्व काम फलैः वृक्षैः पुष्पितैः उपशोभितम् ॥

śulkaiḥ prāsāda śikharaiḥ kailāsa śikhara upamaiḥ ।
sarva kāma phalaiḥ vṛkṣaiḥ puṣpitaiḥ upaśobhitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · १६ ॥
महेन्द्र दत्तैः श्रीमद्भिः नील जीमूत संनिभैः । दिव्य पुष्प फलैः वृक्षैः शीत च्छायैः मनोरमैः ॥

mahendra dattaiḥ śrīmadbhiḥ nīla jīmūta saṁnibhaiḥ ।
divya puṣpa phalaiḥ vṛkṣaiḥ śīta cchāyaiḥ manoramaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · १७ ॥
हरिभिः संवृत द्वारम् बलिभिः शस्त्र पाणिभिः । दिव्य माल्य आवृतम् शुभ्रम् तप्त कांचन तोरणम् ॥

haribhiḥ saṁvṛta dvāram balibhiḥ śastra pāṇibhiḥ ।
divya mālya āvṛtam śubhram tapta kāṁcana toraṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · १८ ॥
सुग्रीवस्य गृहम् रम्यम् प्रविवेश महाबलः । अवार्यमाणः सौमित्रिः महाअभ्रम् इव भास्करः ॥

sugrīvasya gṛham ramyam praviveśa mahābalaḥ ।
avāryamāṇaḥ saumitriḥ mahāabhram iva bhāskaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · १९ ॥
सप्त कक्ष्या धर्मात्मा यान आसन समावृताः । प्रविश्य सुमहत् गुप्तम् ददर्श अंतःपुरम् महत् ॥

sa sapta kakṣyā dharmātmā yāna āsana samāvṛtāḥ ।
praviśya sumahat guptam dadarśa aṁtaḥpuram mahat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · २० ॥
हैम राजत पर्यन्कैः बहुभिः वर आसनैः । महा अर्ह आस्तरण उपेतैः तत्र तत्र समावृतम् ॥

haima rājata paryankaiḥ bahubhiḥ ca vara āsanaiḥ ।
mahā arha āstaraṇa upetaiḥ tatra tatra samāvṛtam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · २१ ॥
प्रविशन् एव सततम् शुश्राव मधुर स्वनम् । तंत्री गीत समाकीर्णम् सम ताल पदाक्षरम् ॥

praviśan eva satatam śuśrāva madhura svanam ।
taṁtrī gīta samākīrṇam sama tāla padākṣaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · २२ ॥
बह्वीः विविध आकारा रूप यौवन गर्विताः । स्त्रियः सुग्रीव भवने ददर्श महाबलः ॥

bahvīḥ ca vividha ākārā rūpa yauvana garvitāḥ ।
striyaḥ sugrīva bhavane dadarśa sa mahābalaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · २३ ॥
दृष्ट्वा अभिजन संपन्नाः तत्र माल्य कृत स्रजः । वर माल्य कृत व्यग्रा भूषण उत्तम भूषिताः ॥

dṛṣṭvā abhijana saṁpannāḥ tatra mālya kṛta srajaḥ ।
vara mālya kṛta vyagrā bhūṣaṇa uttama bhūṣitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · २४ ॥
अतृप्तान् अति व्यग्रान् अनुदात्त परिच्छदान् । सुग्रीव अनुचरान् अपि लक्षयामास लक्ष्मणः ॥

na atṛptān na ati ca vyagrān na anudātta paricchadān ।
sugrīva anucarān ca api lakṣayāmāsa lakṣmaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · २५ ॥
कूजितम् नूपुराणाम् कंचनीम् निःस्वनम् तथा । निशम्य ततः श्रीमान् सौमित्रिः लज्जितो अभवत् ॥

kūjitam nūpurāṇām ca kaṁcanīm niḥsvanam tathā ।
sa niśamya tataḥ śrīmān saumitriḥ lajjito abhavat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · २६ ॥
रोष वेग प्रकुपितः श्रुत्वा आभरण स्वनम् । चकार ज्या स्वनम् वीरो दिशः शब्देन पूरयन् ॥

roṣa vega prakupitaḥ śrutvā ca ābharaṇa svanam ।
cakāra jyā svanam vīro diśaḥ śabdena pūrayan ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · २७ ॥
चारित्रेण महाबाहुः अपकृष्टः लक्ष्मनः । तस्थौ एकांतम् आश्रित्य राम शोक समन्वितः ॥

cāritreṇa mahābāhuḥ apakṛṣṭaḥ sa lakṣmanaḥ ।
tasthau ekāṁtam āśritya rāma śoka samanvitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · २८ ॥
तेन चाप स्वनेन अथ सुग्रीवः प्लवगाधिपः । विज्ञाय आगमनम् त्रस्तः चचाल वर आसनात् ॥

tena cāpa svanena atha sugrīvaḥ plavagādhipaḥ ।
vijñāya āgamanam trastaḥ sa cacāla vara āsanāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · २९ ॥
अंगदेन यथा मह्यम् पुरस्तात् प्रतिवेदितम् । सुव्यक्तम् एष संप्रप्तः सौमित्रिः भ्रातृ वत्सलः ॥

aṁgadena yathā mahyam purastāt prativeditam ।
suvyaktam eṣa saṁpraptaḥ saumitriḥ bhrātṛ vatsalaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ३० ॥
अंगदेन समाख्यतो ज्या स्वनेन वानरः । बुबुधे लक्ष्मणम् प्राप्तम् मुखम् अस्य व्यशुष्यत ॥

aṁgadena samākhyato jyā svanena ca vānaraḥ ।
bubudhe lakṣmaṇam prāptam mukham ca asya vyaśuṣyata ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ३१ ॥
ततः ताराम् हरि श्रेष्ठः सुग्रीवः प्रिय दर्शनाम् । उवाच हितम् अव्यग्र त्रास संभ्रांत मानसः ॥

tataḥ tārām hari śreṣṭhaḥ sugrīvaḥ priya darśanām ।
uvāca hitam avyagra trāsa saṁbhrāṁta mānasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ३२ ॥
किम् नु रुट् कारणम् सुभ्रु प्रकृत्या मृदु मानसः । रोष इव संप्राप्तो येन अयम् राघवानुजः ॥

kim nu ruṭ kāraṇam subhru prakṛtyā mṛdu mānasaḥ ।
sa roṣa iva saṁprāpto yena ayam rāghavānujaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ३३ ॥
किम् पश्यसि कुमारस्य रोष स्थानम् अनिन्दिते । खलु अकारणे कोपम् आहरेत् नरपुंगवः ॥

kim paśyasi kumārasya roṣa sthānam anindite ।
na khalu akāraṇe kopam āharet narapuṁgavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ३४ ॥
यदि अस्य कृतम् अस्माभिः बुध्यसे किंचित् अप्रियम् । तत् बुध्या संप्रधार्य आशु क्षिप्रम् एव अभिधीयताम् ॥

yadi asya kṛtam asmābhiḥ budhyase kiṁcit apriyam ।
tat budhyā saṁpradhārya āśu kṣipram eva abhidhīyatām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ३५ ॥
अथवा स्वयम् एव एनम् द्रष्टुम् अर्हसि भामिनी । वचनैः स्वांत्व युक्तैः प्रसादयितुम् अर्हसि ॥

athavā svayam eva enam draṣṭum arhasi bhāminī ।
vacanaiḥ svāṁtva yuktaiḥ ca prasādayitum arhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ३६ ॥
त्वत् दर्शने विशुद्ध आत्मा कोपम् करिष्यति । हि स्त्रीषु महात्मानः क्वचित् कुर्वन्ति दारुणम् ॥

tvat darśane viśuddha ātmā na sa kopam kariṣyati ।
na hi strīṣu mahātmānaḥ kvacit kurvanti dāruṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ३७ ॥
त्वया स्वांत्वैः उपक्रांतम् प्रसन्न इन्द्रिय मानसम् । ततः कमलपत्राक्षम् द्रक्ष्याअमि अहम् अरिंदमम् ॥

tvayā svāṁtvaiḥ upakrāṁtam prasanna indriya mānasam ।
tataḥ kamalapatrākṣam drakṣyāami aham ariṁdamam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ३८ ॥
सा प्रस्खलंती मद विह्वल अक्षीप्रलंब कांची गुण हेम सूत्रा । सलक्षणा लक्ष्मण संनिधानम्जगाम तारा नमित अंग यष्टिः ॥

sā praskhalaṁtī mada vihvala akṣīpralaṁba kāṁcī guṇa hema sūtrā ।
salakṣaṇā lakṣmaṇa saṁnidhānamjagāma tārā namita aṁga yaṣṭiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ३९ ॥
ताम् समीक्ष्य एव हरि ईश पत्नीम्तस्थौ उदासीनतया महात्मा । अवाङ्मुखो आभूत् मनुजेन्द्र पुत्रःस्त्री सन्निकर्षात् विनिवृत्त कोपम् ॥

sa tām samīkṣya eva hari īśa patnīmtasthau udāsīnatayā mahātmā ।
avāṅmukho ābhūt manujendra putraḥstrī sannikarṣāt vinivṛtta kopam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ४० ॥
सा पान योगात् निवृत्त लज्जादृष्टि प्रसादात् नरेन्द्र सूनोः । उवाच तारा प्रणय प्रगल्भम्वाक्यम् महार्थम् परिसांत्व रूपम् ॥

sā pāna yogāt ca nivṛtta lajjādṛṣṭi prasādāt ca narendra sūnoḥ ।
uvāca tārā praṇaya pragalbhamvākyam mahārtham parisāṁtva rūpam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ४१ ॥
किम् कोप मूलम् मनुजेन्द्र पुत्रकः ते सन्तिष्ठति वाक् निदेशे । कः शुष्क वृक्षम् वनम् आपतन्तम्दवाग्निम् आसीदति निर्विशंकः ॥

kim kopa mūlam manujendra putrakaḥ te na santiṣṭhati vāk nideśe ।
kaḥ śuṣka vṛkṣam vanam āpatantamdavāgnim āsīdati nirviśaṁkaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ४२ ॥
तस्य वचनम् श्रुत्वा सांत्व पूर्वम् अशंकितः । भूयः प्रणय दृष्टार्थम् लक्ष्मणो वाक्यम् अब्रवीत् ॥

sa tasya vacanam śrutvā sāṁtva pūrvam aśaṁkitaḥ ।
bhūyaḥ praṇaya dṛṣṭārtham lakṣmaṇo vākyam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ४३ ॥
किम् अयम् काम वृत्तः ते लुप्त धर्मार्थ संग्रहः । भर्ता भर्तृ हिते युक्ते एवम् अवबुध्यसे ॥

kim ayam kāma vṛttaḥ te lupta dharmārtha saṁgrahaḥ ।
bhartā bhartṛ hite yukte na ca evam avabudhyase ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ४४ ॥
चिंतयति राज्यार्थम् सः अस्मान् शोक परायणान् । अमात्य परिषत् तारे कामम् एव उपसेवते ॥

na ciṁtayati rājyārtham saḥ asmān śoka parāyaṇān ।
sa amātya pariṣat tāre kāmam eva upasevate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ४५ ॥
मासान् चतुर कृत्वा प्रमाणम् प्लवगेश्वरः । व्यतीतान् तान् मद उदग्रो विहरन् अवबुध्यते ॥

sa māsān catura kṛtvā pramāṇam plavageśvaraḥ ।
vyatītān tān mada udagro viharan na avabudhyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ४६ ॥
हि धर्मार्थ सिद्ध्यर्थम् पानम् एवम् प्रशस्यते । पानात् अर्थस्य कामः धर्मः परिहीयते ॥

na hi dharmārtha siddhyartham pānam evam praśasyate ।
pānāt arthasya kāmaḥ ca dharmaḥ ca parihīyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ४७ ॥
धर्म लोपो महान् तावत् कृते हि अप्रति कुर्वतः । अर्थ लोपः मित्रस्य नाशे गुणवतो महान् ॥

dharma lopo mahān tāvat kṛte hi aprati kurvataḥ ।
artha lopaḥ ca mitrasya nāśe guṇavato mahān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ४८ ॥
मित्रम् हि अर्थ गुण श्रेष्ठम् सत्य धर्म परायणम् । तत् द्वयम् तु परित्यक्तम् तु धर्मे व्यवस्थितम् ॥

mitram hi artha guṇa śreṣṭham satya dharma parāyaṇam ।
tat dvayam tu parityaktam na tu dharme vyavasthitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ४९ ॥
तत् एवम् प्रस्तुते कार्ये कार्यम् अस्माभिः उत्तरम् । यत् कार्यम् कार्य तत्त्वज्ञे त्वम् उदाहर्तुम् अर्हसि ॥

tat evam prastute kārye kāryam asmābhiḥ uttaram ।
yat kāryam kārya tattvajñe tvam udāhartum arhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ५० ॥
सा तस्य धर्मार्थ समाधि युक्तम्निशम्य वाक्यम् मधुर स्वभावम् । तारा गतार्थे मनुजेन्द्र कार्येविश्वास युक्तम् तम् उवाच भूयः ॥

sā tasya dharmārtha samādhi yuktamniśamya vākyam madhura svabhāvam ।
tārā gatārthe manujendra kāryeviśvāsa yuktam tam uvāca bhūyaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ५१ ॥
कोप कालः क्षितिपाल पुत्रन अपि कोपः स्व जने विधेयः । त्वत् अर्थ कामस्य जनस्य तस्यप्रमादम् अपि अर्हसि वीर सोढुम् ॥

na kopa kālaḥ kṣitipāla putrana ca api kopaḥ sva jane vidheyaḥ ।
tvat artha kāmasya janasya tasyapramādam api arhasi vīra soḍhum ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ५२ ॥
कोपम् कथम् नाम गुण प्रकृष्टःकुमार कुर्यात् अपकृष्ट सत्त्वे । कः त्वत् विधः कोप वशम् हि गच्छेसत्त्व अवरुद्धः तपसः प्रसूतिः ॥

kopam katham nāma guṇa prakṛṣṭaḥkumāra kuryāt apakṛṣṭa sattve ।
kaḥ tvat vidhaḥ kopa vaśam hi gacchesattva avaruddhaḥ tapasaḥ prasūtiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ५३ ॥
जानामि कोपम् हरि वीर बन्धोःजानामि कार्यस्य काल संगम् । जानामि कार्यम् त्वयि यत् कृतम् नःतत् अपि जानामि यत् अत्र कार्यम् ॥

jānāmi kopam hari vīra bandhoḥjānāmi kāryasya ca kāla saṁgam ।
jānāmi kāryam tvayi yat kṛtam naḥtat ca api jānāmi yat atra kāryam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ५४ ॥
तत् अपि जानामि यथा अविषह्यम्बलम् नरश्रेष्ठ शरीरजस्य । जानामि यस्मिन् जने अवबद्धम्कामेन सुग्रीवम् अस्तकम् अद्य ॥

tat ca api jānāmi yathā aviṣahyambalam naraśreṣṭha śarīrajasya ।
jānāmi yasmin ca jane avabaddhamkāmena sugrīvam astakam adya ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ५५ ॥
काम तंत्रे तव बुद्धिः अस्तित्वम् वै यथा मन्यु वशम् प्रपन्नः । देश कालौ हि अर्थ धर्मौअवेक्षते काम रतिः मनुष्यः ॥

na kāma taṁtre tava buddhiḥ astitvam vai yathā manyu vaśam prapannaḥ ।
na deśa kālau hi na ca artha dharmauavekṣate kāma ratiḥ manuṣyaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ५६ ॥
तम् काम वृत्तम् मम सन्निकृष्टम्काम अभियोगात् विमुक्त लज्जम् । क्षमस्व तावत् पर वीर हन्तःतव भ्रातर्म वानर वंश नाथम् ॥

tam kāma vṛttam mama sannikṛṣṭamkāma abhiyogāt ca vimukta lajjam ।
kṣamasva tāvat para vīra hantaḥtava bhrātarma vānara vaṁśa nātham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ५७ ॥
महर्षयो धर्म तपोभिरामाःकामा अनुकामाः प्रति बद्ध मोहाः । अयम् प्रकृत्या चपलः कपिः तुकथम् सज्जेत सुखेषु राजा ॥

maharṣayo dharma tapobhirāmāḥkāmā anukāmāḥ prati baddha mohāḥ ।
ayam prakṛtyā capalaḥ kapiḥ tukatham na sajjeta sukheṣu rājā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ५८ ॥
इति एवम् उक्त्वा वचनम् महार्थम्सा वानरी लक्ष्मणम् अप्रमेयम् । पुनः खेदम् मद विह्वलाक्षीभर्तुर् हितम् वाक्यम् इदम् बभाषे ॥

iti evam uktvā vacanam mahārthamsā vānarī lakṣmaṇam aprameyam ।
punaḥ sa khedam mada vihvalākṣībhartur hitam vākyam idam babhāṣe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ५९ ॥
उद्योगः तु चिर आज्ञप्तः सुग्रीवेण नरोत्तम । काम्स्य अपि विधेयेन तव अर्थ प्रति साधने ॥

udyogaḥ tu cira ājñaptaḥ sugrīveṇa narottama ।
kāmsya api vidheyena tava artha prati sādhane ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ६० ॥
आगता हि महा वीर्या हरयः काम रूपिणः । कोटि शत सहस्राणि नाना नग निवासिनः ॥

āgatā hi mahā vīryā harayaḥ kāma rūpiṇaḥ ।
koṭi śata sahasrāṇi nānā naga nivāsinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ६१ ॥
तत् आगच्छ महाबाहो चारित्रम् रक्षितम् त्वया । अच्छलम् मित्र भावेन सताम् दरा अवलोकनम् ॥

tat āgaccha mahābāho cāritram rakṣitam tvayā ।
acchalam mitra bhāvena satām darā avalokanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ६२ ॥
ताराया अभ्यनुज्ञात त्वरया चा अपि चोदितः । प्रविवेश महाबाहुः अभ्यंतरम् अरिन्दमः ॥

tārāyā ca abhyanujñāta tvarayā cā api coditaḥ ।
praviveśa mahābāhuḥ abhyaṁtaram arindamaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ६३ ॥
ततः सुग्रीवम् आसीनम् कांचने परम आसने । महाअर्ह आस्तरणोपेते ददर्श आदित्य संनिभम् ॥

tataḥ sugrīvam āsīnam kāṁcane parama āsane ।
mahāarha āstaraṇopete dadarśa āditya saṁnibham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ६४ ॥
दिव्य आभरण चित्रांगम् दिव्य रूपम् यशस्विनम् । दिव्य माल्यांबर धरम् महेन्द्रम् इव दुर्जयम् ॥

divya ābharaṇa citrāṁgam divya rūpam yaśasvinam ।
divya mālyāṁbara dharam mahendram iva durjayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ६५ ॥
दिव्य आभरण माल्याभिः प्रमदाभिः समावृतम् । संरब्धतर रक्ताक्षो बभूव अंतक संनिभः ॥

divya ābharaṇa mālyābhiḥ pramadābhiḥ samāvṛtam ।
saṁrabdhatara raktākṣo babhūva aṁtaka saṁnibhaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३३ · ६६ ॥
रुमाम् तु वीरः परिरभ्य गाढम्वर आसनस्थो वर हेम वर्णः । ददर्श सौमित्रिम् अदीन सत्त्वम्विशाल नेत्रः विशाल नेत्रम् ॥

rumām tu vīraḥ parirabhya gāḍhamvara āsanastho vara hema varṇaḥ ।
dadarśa saumitrim adīna sattvamviśāla netraḥ sa viśāla netram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.