वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः ३२ · २२ श्लोकाःSarga 32 · 22 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · ३२ · १ ॥
अंगदस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवः सचिवैः सह । लक्ष्मणम् कुपितम् श्रुत्वा मुमोच आसनम् आत्मवान् ॥

aṁgadasya vacaḥ śrutvā sugrīvaḥ sacivaiḥ saha ।
lakṣmaṇam kupitam śrutvā mumoca āsanam ātmavān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · २ ॥
तान् अब्रवीत् वाक्यम् निश्चित्य गुरु लाघवम् । मंत्रज्ञान् मंत्र कुशलो मंत्रेषु परिनिष्ठितः ॥

sa ca tān abravīt vākyam niścitya guru lāghavam ।
maṁtrajñān maṁtra kuśalo maṁtreṣu pariniṣṭhitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · ३ ॥
मे दुर् व्याहृतम् किंचित् अपि मे दुर् अनुष्ठितम् । लक्ष्मणो राघव भ्राता क्रुद्धः किम् इति चिंतये ॥

na me dur vyāhṛtam kiṁcit na api me dur anuṣṭhitam ।
lakṣmaṇo rāghava bhrātā kruddhaḥ kim iti ciṁtaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · ४ ॥
असुहृद्भिः मम अमित्रैः नित्यम् अन्तर दर्शिभिः । मम दोषान् असंभूतान् श्रावितो राघवानुजः ॥

asuhṛdbhiḥ mama amitraiḥ nityam antara darśibhiḥ ।
mama doṣān asaṁbhūtān śrāvito rāghavānujaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · ५ ॥
अत्र तावत् यथा बुद्धि सर्वैः एव यथा विधि । भावस्य निश्चयः तावत् विज्ञेयो निपुणम् शनैः ॥

atra tāvat yathā buddhi sarvaiḥ eva yathā vidhi ।
bhāvasya niścayaḥ tāvat vijñeyo nipuṇam śanaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · ६ ॥
खलु अस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान् अपि राघवात् । मित्रम् तु अस्थान कुपितम् जनयति एव संभ्रमम् ॥

na khalu asti mama trāso lakṣmaṇān na api rāghavāt ।
mitram tu asthāna kupitam janayati eva saṁbhramam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · ७ ॥
सर्वथा सुकरम् मित्रम् दुष्करम् प्रतिपालनम् । अनित्यत्वात् तु चित्तानाम् प्रीतिः अल्पे अपि भिद्यते ॥

sarvathā sukaram mitram duṣkaram pratipālanam ।
anityatvāt tu cittānām prītiḥ alpe api bhidyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · ८ ॥
अतो निमित्तम् त्रस्तो अहम् रामेण तु महात्मना । यन् मम उपकृतम् शक्यम् प्रतिकर्तुम् तन् मया ॥

ato nimittam trasto aham rāmeṇa tu mahātmanā ।
yan mama upakṛtam śakyam pratikartum na tan mayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · ९ ॥
सुग्रीवेण एवम् उक्ते तु हनुमान् हरि पुंगवः । उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानर मंत्रिणाम् ॥

sugrīveṇa evam ukte tu hanumān hari puṁgavaḥ ।
uvāca svena tarkeṇa madhye vānara maṁtriṇām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · १० ॥
सर्वथा एतद् आश्चर्यम् यत् त्वम् हरिगणेश्वर । विस्मरसि सुस्निग्धम् उपकारम् कृतम् शुभम् ॥

sarvathā na etad āścaryam yat tvam harigaṇeśvara ।
na vismarasi susnigdham upakāram kṛtam śubham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · ११ ॥
राघवेण तु वीरेण भयम् उत्सृज्य दूरतः । त्वत् प्रिय अर्थम् हतो वाली शक्र तुल्य पराक्रमः ॥

rāghaveṇa tu vīreṇa bhayam utsṛjya dūrataḥ ।
tvat priya artham hato vālī śakra tulya parākramaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · १२ ॥
सर्वथा प्रणयात् क्रुद्धो राघवो अत्र संशयः । भ्रातरम् संप्रहितवान् लक्ष्मणम् लक्ष्मि वर्धनम् ॥

sarvathā praṇayāt kruddho rāghavo na atra saṁśayaḥ ।
bhrātaram saṁprahitavān lakṣmaṇam lakṣmi vardhanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · १३ ॥
त्वम् प्रमत्तो जानीषे कालम् कलविदाम् वर । फुल्ल सप्त च्छद श्यामा प्रवृत्ता तु शरत् शिवा ॥

tvam pramatto na jānīṣe kālam kalavidām vara ।
phulla sapta cchada śyāmā pravṛttā tu śarat śivā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · १४ ॥
निर्मल ग्रह नक्षत्रा द्यौः प्रनष्ट बलाहका । प्रसन्नाः दिशः सर्वाः सरितः सरांसि च ॥

nirmala graha nakṣatrā dyauḥ pranaṣṭa balāhakā ।
prasannāḥ ca diśaḥ sarvāḥ saritaḥ ca sarāṁsi ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · १५ ॥
प्राप्तम् उद्योग कालम् तु अवैषि हरिपुंगव । त्वम् प्रमत्त इति व्यक्तम् लक्ष्मणो अयम् इह आगतः ॥

prāptam udyoga kālam tu na avaiṣi haripuṁgava ।
tvam pramatta iti vyaktam lakṣmaṇo ayam iha āgataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · १६ ॥
आर्तस्य हृत दारस्य परुषम् पुरुष अन्तरात् । वचनम् मर्षणीयम् ते राघवस्य महात्मनः ॥

ārtasya hṛta dārasya paruṣam puruṣa antarāt ।
vacanam marṣaṇīyam te rāghavasya mahātmanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · १७ ॥
कृत अपराधस्य हि ते अन्यत् पश्यामि अहम् क्षमम् । अंतरेण अंजलिम् बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात् ॥

kṛta aparādhasya hi te na anyat paśyāmi aham kṣamam ।
aṁtareṇa aṁjalim baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · १८ ॥
नियुक्तैः मंत्रिभिः वाच्यो अवश्यम् पार्थिवो हितम् । इत एव भयम् त्यक्त्वा ब्रवीमि अवधृतम् वचः ॥

niyuktaiḥ maṁtribhiḥ vācyo avaśyam pārthivo hitam ।
ita eva bhayam tyaktvā bravīmi avadhṛtam vacaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · १९ ॥
अभिक्रुद्धः समर्थो हि चापम् उद्यम्य राघवः । देव असुर गंधर्वम् वशे स्थापयितुम् जगत् ॥

abhikruddhaḥ samartho hi cāpam udyamya rāghavaḥ ।
sa deva asura gaṁdharvam vaśe sthāpayitum jagat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · २० ॥
क्षमः कोपयितुम् यः प्रसाद्य पुनर् भवेत् । पूर्व उपकारम् स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः ॥

na sa kṣamaḥ kopayitum yaḥ prasādya punar bhavet ।
pūrva upakāram smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · २१ ॥
तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वम् पुत्रः सुहृत् जनः । राजन् तिष्ठ स्व समये भर्तुः भार्या इव तत् वशे ॥

tasya mūrdhnā praṇamya tvam sa putraḥ sa suhṛt janaḥ ।
rājan tiṣṭha sva samaye bhartuḥ bhāryā iva tat vaśe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३२ · २२ ॥
राम रामानुज शासनम् त्वयाकपीन्द्र युक्तम् मनसा अपि अपोहितुम् । मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषम् बलम्स राघवस्य अस्य सुरेन्द्र वर्चसः ॥

na rāma rāmānuja śāsanam tvayākapīndra yuktam manasā api apohitum ।
mano hi te jñāsyati mānuṣam balamsa rāghavasya asya surendra varcasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.