वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः ३ · ३९ श्लोकाःSarga 3 · 39 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · ३ · १ ॥
वचो विज्ञाय हनुमान् सुग्रीवस्य महात्मनः । पर्वतात् ऋष्यमूकात् तु पुप्लुवे यत्र राघवौ ॥

vaco vijñāya hanumān sugrīvasya mahātmanaḥ ।
parvatāt ṛṣyamūkāt tu pupluve yatra rāghavau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · २ ॥
कपि रूपम् परित्यज्य हनुमान् मारुतात्मजः । भिक्षु रूपम् ततो भेजे शठबुद्धितया कपिः ॥

kapi rūpam parityajya hanumān mārutātmajaḥ ।
bhikṣu rūpam tato bheje śaṭhabuddhitayā kapiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ३ ॥
ततः हनुमान् वाचा श्लक्ष्णया सुमनोज्ञया । विनीतवत् उपागम्य राघवौ प्रणिपत्य च ॥

tataḥ ca hanumān vācā ślakṣṇayā sumanojñayā ।
vinītavat upāgamya rāghavau praṇipatya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ४ ॥
अबभाषे तौ वीरौ यथावत् प्रशशंस च । संपूज्य विधिवद् वीरौ हनुमान् वानरोत्तमः ॥

ababhāṣe ca tau vīrau yathāvat praśaśaṁsa ca ।
saṁpūjya vidhivad vīrau hanumān vānarottamaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ५ ॥
उवाच कामतो वाक्यम् मृदु सत्य पराक्रमौ । राजर्षि देव प्रतिमौ तापसौ संशित व्रतौ ॥

uvāca kāmato vākyam mṛdu satya parākramau ।
rājarṣi deva pratimau tāpasau saṁśita vratau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ६ ॥
देशम् कथम् इमम् प्राप्तौ भवन्तौ वर वर्णिनौ । त्रासयन्तौ मृग गणान् अन्याम् वन चारिणः ॥

deśam katham imam prāptau bhavantau vara varṇinau ।
trāsayantau mṛga gaṇān anyām ca vana cāriṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ७ ॥
पम्पा तीर रुहान् वृक्षान् वीक्षमाणौ समंततः । इमाम् नदीम् शुभ जलाम् शोभयन्तौ तरस्विनौ ॥

pampā tīra ruhān vṛkṣān vīkṣamāṇau samaṁtataḥ ।
imām nadīm śubha jalām śobhayantau tarasvinau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ८ ॥
धैर्यवन्तौ सुवर्णाभौ कौ युवाम् चीर वाससौ । निःश्वसन्तौ वर भुजौ पीडयन्तौ इमाः प्रजाः ॥

dhairyavantau suvarṇābhau kau yuvām cīra vāsasau ।
niḥśvasantau vara bhujau pīḍayantau imāḥ prajāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ९ ॥
सिंह विप्रेक्षितौ वीरौ महाबल पराक्रमौ । शक्र चाप निभे चापे गृहीत्वा शत्रु नाशनौ ॥

siṁha viprekṣitau vīrau mahābala parākramau ।
śakra cāpa nibhe cāpe gṛhītvā śatru nāśanau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · १० ॥
श्रीमन्तौ रूप संपन्नौ वृषभ श्रेष्ठ विक्रमौ । हस्ति हस्त उपम भुजौ द्युतिमन्तौ नरर्षभौ ॥

śrīmantau rūpa saṁpannau vṛṣabha śreṣṭha vikramau ।
hasti hasta upama bhujau dyutimantau nararṣabhau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ११ ॥
प्रभया पर्वत इन्द्रः असौ युवयोः अवभासितः । राज्य अर्हौ अमर प्रख्यौ कथम् देशम् इह आगतौ ॥

prabhayā parvata indraḥ asau yuvayoḥ avabhāsitaḥ ।
rājya arhau amara prakhyau katham deśam iha āgatau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · १२ ॥
पद्म पत्र ईक्षणौ वीरौ जटा मण्डल धारिणौ । अन्योन्य सदृशौ वीरौ देव लोकात् इह आगतौ ॥

padma patra īkṣaṇau vīrau jaṭā maṇḍala dhāriṇau ।
anyonya sadṛśau vīrau deva lokāt iha āgatau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · १३ ॥
यदृच्छयेव संप्राप्तौ चन्द्र सूर्यौ वसुंधराम् । विशाल वक्षसौ वीरौ मानुषौ देव रूपिणौ ॥

yadṛcchayeva saṁprāptau candra sūryau vasuṁdharām ।
viśāla vakṣasau vīrau mānuṣau deva rūpiṇau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · १४ ॥
सिंह स्कन्धौ महा उत्साहौ समदौ इव गोवृषौ । आयताः सुवृत्ताः बाहवः परिघोपमाः ॥

siṁha skandhau mahā utsāhau samadau iva govṛṣau ।
āyatāḥ ca suvṛttāḥ ca bāhavaḥ parighopamāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · १५ ॥
सर्व भूषण भूषार्हाः किम् अर्थम् विभूषिताः । उभौ योग्यौ अहम् मन्ये रक्षितुम् पृथिवीम् इमाम् ॥

sarva bhūṣaṇa bhūṣārhāḥ kim artham na vibhūṣitāḥ ।
ubhau yogyau aham manye rakṣitum pṛthivīm imām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · १६ ॥
सागर वनाम् कृत्स्नाम् विन्ध्य मेरु विभूषिताम् । इमे धनुषी चित्रे श्लक्ष्णे चित्र अनुलेपने ॥

sa sāgara vanām kṛtsnām vindhya meru vibhūṣitām ।
ime ca dhanuṣī citre ślakṣṇe citra anulepane ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · १७ ॥
प्रकाशेते यथा इन्द्रस्य वज्रे हेम विभूषिते । संपूर्णाः शितैः बाणैः तूणाः शुभ दर्शनाः ॥

prakāśete yathā indrasya vajre hema vibhūṣite ।
saṁpūrṇāḥ ca śitaiḥ bāṇaiḥ tūṇāḥ ca śubha darśanāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · १८ ॥
जीवित अन्तकरैः घोरैः ज्वलद्भिः इव पन्नगैः । महा प्रमाणौ विपुलौ तप्त हाटक भूषणौ ॥

jīvita antakaraiḥ ghoraiḥ jvaladbhiḥ iva pannagaiḥ ।
mahā pramāṇau vipulau tapta hāṭaka bhūṣaṇau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · १९ ॥
खड्गौ एतौ विराजेते निर्मुक्त भुजगौ इव । एवम् माम् परिभाषन्तम् कस्माद् वै अभि भाषतः ॥

khaḍgau etau virājete nirmukta bhujagau iva ।
evam mām paribhāṣantam kasmād vai na abhi bhāṣataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · २० ॥
सुग्रीवो नाम धर्मात्मा कश्चित् वानर पुंगवः । वीरो विनिकृतो भ्रात्रा जगत् भ्रमति दुःखितः ॥

sugrīvo nāma dharmātmā kaścit vānara puṁgavaḥ ।
vīro vinikṛto bhrātrā jagat bhramati duḥkhitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · २१ ॥
प्राप्तः अहम् प्रेषितः तेन सुग्रीवेण महात्मना । राज्ञा वानर मुख्यानाम् हनुमान् नाम वानरः ॥

prāptaḥ aham preṣitaḥ tena sugrīveṇa mahātmanā ।
rājñā vānara mukhyānām hanumān nāma vānaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · २२ ॥
युवाभ्याम् हि धर्मात्मा सुग्रीवः सख्यम् इच्छति । तस्य माम् सचिवम् वित्तम् वानरम् पवनात्मजम् ॥

yuvābhyām sa hi dharmātmā sugrīvaḥ sakhyam icchati ।
tasya mām sacivam vittam vānaram pavanātmajam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · २३ ॥
भिक्षु रूप प्रति च्छन्नम् सुग्रीव प्रिय कारणात् । ऋश्यमूकात् इह प्राप्तम् कामगम् कामचारिणम् ॥

bhikṣu rūpa prati cchannam sugrīva priya kāraṇāt ।
ṛśyamūkāt iha prāptam kāmagam kāmacāriṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · २४ ॥
एवम् उक्त्वा तु हनुमाम् तौ वीरौ राम लक्ष्मणौ । वाक्यज्ञो वाक्य कुशलः पुनः उवाच किंचन ॥

evam uktvā tu hanumām tau vīrau rāma lakṣmaṇau ।
vākyajño vākya kuśalaḥ punaḥ na uvāca kiṁcana ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · २५ ॥
एतत् श्रुत्वा वचः तस्य रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् । प्रहृष्ट वदनः श्रीमान् भ्रातरम् पार्श्वतः स्थितम् ॥

etat śrutvā vacaḥ tasya rāmo lakṣmaṇam abravīt ।
prahṛṣṭa vadanaḥ śrīmān bhrātaram pārśvataḥ sthitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · २६ ॥
सचिवो अयम् कपीन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः । तम् एव काङ्क्षमाणस्य मम अन्तिकम् इह आगतः ॥

sacivo ayam kapīndrasya sugrīvasya mahātmanaḥ ।
tam eva kāṅkṣamāṇasya mama antikam iha āgataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · २७ ॥
तम् अभ्यभाष सौमित्रे सुग्रीव सचिवम् कपिम् । वाक्यज्ञम् मधुरैः वाक्यैः स्नेह युक्तम् अरिन्दम ॥

tam abhyabhāṣa saumitre sugrīva sacivam kapim ।
vākyajñam madhuraiḥ vākyaiḥ sneha yuktam arindama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · २८ ॥
अन् ऋग्वेद विनीतस्य अ\-\-यजुर्वेद धारिणः । अ\-\-साम वेद विदुषः शक्यम् एवम् विभाषितुम् ॥

na an ṛgveda vinītasya na a\-\-yajurveda dhāriṇaḥ ।
na a\-\-sāma veda viduṣaḥ śakyam evam vibhāṣitum ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · २९ ॥
नूनम् व्यकरणम् कृत्स्नम् अनेन बहुधा श्रुतम् । बहु व्याहरता अनेन किंचित् अप शब्दितम् ॥

nūnam vyakaraṇam kṛtsnam anena bahudhā śrutam ।
bahu vyāharatā anena na kiṁcit apa śabditam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ३० ॥
मुखे नेत्रयोः अपि ललाटे भ्रुवोः तथा । अन्येषु अपि सर्वेषु दोषः संविदितः क्वचित् ॥

na mukhe netrayoḥ ca api lalāṭe ca bhruvoḥ tathā ।
anyeṣu api ca sarveṣu doṣaḥ saṁviditaḥ kvacit ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ३१ ॥
अविस्तरम् असंदिग्धम् अविलम्बितम् अव्यथम् । उरःस्थम् कण्ठगम् वाक्यम् वर्तते मध्यमे स्वरम् ॥

avistaram asaṁdigdham avilambitam avyatham ।
uraḥstham kaṇṭhagam vākyam vartate madhyame svaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ३२ ॥
संस्कार क्रम संपन्नाम् अद्भुताम् अविलम्बिताम् । उच्चारयति कल्याणीम् वाचम् हृदय हर्षिणीम् ॥

saṁskāra krama saṁpannām adbhutām avilambitām ।
uccārayati kalyāṇīm vācam hṛdaya harṣiṇīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ३३ ॥
अनया चित्रया वाचा त्रिस्थान व्यंजनस्थयाः । कस्य आराध्यते चित्तम् उद्यत् असे अरेः अपि ॥

anayā citrayā vācā tristhāna vyaṁjanasthayāḥ ।
kasya na ārādhyate cittam udyat ase areḥ api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ३४ ॥
एवम् विधो यस्य दूतो भवेत् पार्थिवस्य तु । सिद्ध्यन्ति हि कथम् तस्य कार्याणाम् गतयोऽनघ ॥

evam vidho yasya dūto na bhavet pārthivasya tu ।
siddhyanti hi katham tasya kāryāṇām gatayo'nagha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ३५ ॥
एवम् गुण गणैर् युक्ता यस्य स्युः कार्य साधकाः । तस्य सिद्ध्यन्ति सर्वेऽर्था दूत वाक्य प्रचोदिताः ॥

evam guṇa gaṇair yuktā yasya syuḥ kārya sādhakāḥ ।
tasya siddhyanti sarve'rthā dūta vākya pracoditāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ३६ ॥
एवम् उक्तः तु सोउमित्रिः सुग्रीव सचिवम् कपिम् । अभ्यभाषत वाक्यज्ञो वाक्यज्ञम् पवनात्मजम् ॥

evam uktaḥ tu soumitriḥ sugrīva sacivam kapim ।
abhyabhāṣata vākyajño vākyajñam pavanātmajam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ३७ ॥
विदिता नौ गुणा विद्वन् सुग्रीवस्य महात्मनः । तम् एव अवाम् मार्गावः सुग्रीवम् प्लवगेश्वरम् ॥

viditā nau guṇā vidvan sugrīvasya mahātmanaḥ ।
tam eva ca avām mārgāvaḥ sugrīvam plavageśvaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ३८ ॥
यथा ब्रवीषि हनुमान् सुग्रीव वचनाद् इह । तत् तथा हि करिष्यावो वचनात् तव सत्तम ॥

yathā bravīṣi hanumān sugrīva vacanād iha ।
tat tathā hi kariṣyāvo vacanāt tava sattama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ३ · ३९ ॥
तत् तस्य वाक्यम् निपुणम् निशम्यप्रहृष्ट रूपः पवनात्मजः कपिः । मनः समाधाय जय उपपत्तौसख्यम् तदा कर्तुम् इयेष ताभ्याम् ॥

tat tasya vākyam nipuṇam niśamyaprahṛṣṭa rūpaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ ।
manaḥ samādhāya jaya upapattausakhyam tadā kartum iyeṣa tābhyām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.