वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः २९ · ३३ श्लोकाःSarga 29 · 33 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · २९ · १ ॥
समीक्ष्य विमलम् व्योम गत विद्युत् बलाहकम् । सारसा आकुल संघुष्टम् रम्य ज्योत्स्ना अनुलेपनम् ॥

samīkṣya vimalam vyoma gata vidyut balāhakam ।
sārasā ākula saṁghuṣṭam ramya jyotsnā anulepanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · २ ॥
समृद्ध अर्थम् सुग्रीवम् मन्द धर्मार्थ संग्रहम् । अत्यर्थम् असताम् मार्गम् एकांत गत मानसम् ॥

samṛddha artham ca sugrīvam manda dharmārtha saṁgraham ।
atyartham ca asatām mārgam ekāṁta gata mānasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ३ ॥
निवृत्त कार्यम् सिद्धार्थम् प्रमद अभिरतम् सदा । प्राप्तवन्तम् अभिप्रेतान् सर्वान् एव मनोरथान् ॥

nivṛtta kāryam siddhārtham pramada abhiratam sadā ।
prāptavantam abhipretān sarvān eva manorathān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ४ ॥
स्वाम् पात्नीम् अभिप्रेताम् ताराम् अपि समीप्सिताम् । विहरंतम् अहो रात्रम् कृतार्थम् विगत ज्वरम् ॥

svām ca pātnīm abhipretām tārām ca api samīpsitām ।
viharaṁtam aho rātram kṛtārtham vigata jvaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ५ ॥
क्रीडन्तम् इव देवेशम् गन्धर्व अप्सरसाम् गणैः । मंत्रिषु न्यस्त कार्यम् मंत्रिणाम् अनवेक्षकम् ॥

krīḍantam iva deveśam gandharva apsarasām gaṇaiḥ ।
maṁtriṣu nyasta kāryam ca maṁtriṇām anavekṣakam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ६ ॥
उच्छिन्न राज्य संदेहम् काम वृत्तम् इव स्थितम् । निश्चित अर्थो अर्थ तत्त्वज्ञः काल धर्म विशेष वित् ॥

ucchinna rājya saṁdeham kāma vṛttam iva sthitam ।
niścita artho artha tattvajñaḥ kāla dharma viśeṣa vit ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ७ ॥
प्रसाद्य वाक्यैः मधुरैः हेतुमद्भिः मनो रमैः । वाक्यवित् वाक्य तत्त्वज्ञम् हरीशम् मारुतात्मजः ॥

prasādya vākyaiḥ madhuraiḥ hetumadbhiḥ mano ramaiḥ ।
vākyavit vākya tattvajñam harīśam mārutātmajaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ८ ॥
हितम् तथ्यम् पथ्यम् साम धर्म अर्थ नीतिमत् । प्रणय प्रीति संयुक्तम् विश्वास कृत निश्चयम् ॥

hitam tathyam ca pathyam ca sāma dharma artha nītimat ।
praṇaya prīti saṁyuktam viśvāsa kṛta niścayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ९ ॥
हरीश्वरम् उपागम्य हनुमान् वाक्यम् अब्रवीत् । राज्यम् प्राप्तम् यशः चैव कौली श्रीः अभिवर्थिता ॥

harīśvaram upāgamya hanumān vākyam abravīt ।
rājyam prāptam yaśaḥ caiva kaulī śrīḥ abhivarthitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · १० ॥
मित्राणाम् संग्रहः शेषः तत् भवान् कर्तुम् अर्हति । यो हि मित्रेषु कालज्ञः सततम् साधु वर्तते ॥

mitrāṇām saṁgrahaḥ śeṣaḥ tat bhavān kartum arhati ।
yo hi mitreṣu kālajñaḥ satatam sādhu vartate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ११ ॥
तस्य राज्यम् कीर्तिः प्रतापः अपि वर्धते । यस्य कोशः दण्डः मित्राणि आत्मा भूमिप । समानि एतानि सर्वाणि राज्यम् महत् अश्नुते ॥

tasya rājyam ca kīrtiḥ ca pratāpaḥ ca api vardhate ।
yasya kośaḥ ca daṇḍaḥ ca mitrāṇi ātmā ca bhūmipa ।
samāni etāni sarvāṇi sa rājyam mahat aśnute ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · १२ ॥
तत् भवान् वृत्त संपन्नः स्थितः पथि निरत्यये । मित्रार्थम् अभिनीतार्थम् यथावत् कर्तुम् अर्हति ॥

tat bhavān vṛtta saṁpannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye ।
mitrārtham abhinītārtham yathāvat kartum arhati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · १३ ॥
संत्यज्य सर्व कर्माणि मित्रार्थम् यो वर्तते । संभ्रमात् हि कृत उत्साहः सः अनर्थेन अवरुध्यते ॥

saṁtyajya sarva karmāṇi mitrārtham yo na vartate ।
saṁbhramāt hi kṛta utsāhaḥ saḥ anarthena avarudhyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · १४ ॥
यो हि काल व्यतीतेषु मित्र कार्येषु वर्तते । कृत्वा महतो अपि अर्थान् मित्रार्थेन युज्यते ॥

yo hi kāla vyatīteṣu mitra kāryeṣu vartate ।
sa kṛtvā mahato api arthān na mitrārthena yujyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · १५ ॥
तत् इदम् मित्रकार्यम् नः काल अतीतम् अरिंदम । क्रियताम् राघवस्य एतत् वैदेह्याः परिमार्गणम् ॥

tat idam mitrakāryam naḥ kāla atītam ariṁdama ।
kriyatām rāghavasya etat vaidehyāḥ parimārgaṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · १६ ॥
कालम् अतीतम् ते निवेदयति कालवित् । त्वरमाणो अपि प्राज्ञः तव राजन् वशानुगः ॥

na ca kālam atītam te nivedayati kālavit ।
tvaramāṇo api sa prājñaḥ tava rājan vaśānugaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · १७ ॥
कुलस्य हेतुः स्फीतस्य दीर्घ बन्धुः राघवः । अप्रमेय प्रभावः स्वयम् अप्रतिमो गुणैः ॥

kulasya hetuḥ sphītasya dīrgha bandhuḥ ca rāghavaḥ ।
aprameya prabhāvaḥ ca svayam ca apratimo guṇaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · १८ ॥
तस्य त्वम् कुरु वै कार्यम् पूर्वम् तेन कृतम् तव । हरीश्वर हरि श्रेष्ठान् आज्ञापयितुम् अर्हसि ॥

tasya tvam kuru vai kāryam pūrvam tena kṛtam tava ।
harīśvara hari śreṣṭhān ājñāpayitum arhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · १९ ॥
हि तावत् भवेत् कालो व्यतीतः चोदनात् ऋते । चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत् काल व्यतिक्रमः ॥

na hi tāvat bhavet kālo vyatītaḥ codanāt ṛte ।
coditasya hi kāryasya bhavet kāla vyatikramaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · २० ॥
अकर्तुर् अपि कार्यस्य भवान् कर्ता हरीश्वर । किम् पुनः प्रतिकर्तुः ते राज्येन वधेन च ॥

akartur api kāryasya bhavān kartā harīśvara ।
kim punaḥ pratikartuḥ te rājyena ca vadhena ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · २१ ॥
शक्तिमान् अतिविक्रान्तो वानर ऋष्क गण ईश्वर । कर्तुम् दाशरथेः प्रीतिम् आज्ञायाम् किम् नु सज्जसे ॥

śaktimān ativikrānto vānara ṛṣka gaṇa īśvara ।
kartum dāśaratheḥ prītim ājñāyām kim nu sajjase ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · २२ ॥
कामम् खलु शरैः शक्तः सुर असुर महा उरगान् । वशे दाशरथिः कर्तुम् त्वत् प्रतिज्ञाम् अवेक्षते ॥

kāmam khalu śaraiḥ śaktaḥ sura asura mahā uragān ।
vaśe dāśarathiḥ kartum tvat pratijñām avekṣate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · २३ ॥
प्राण त्याग अविशंकेन कृतम् तेन महत् प्रियम् । तस्य मार्गाम वैदेहीम् पृथिव्याम् अपि अंबरे ॥

prāṇa tyāga aviśaṁkena kṛtam tena mahat priyam ।
tasya mārgāma vaidehīm pṛthivyām api ca aṁbare ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · २४ ॥
देवा गंधर्वा असुरा मरुत् गणाः । यक्षा भयम् तस्य कुर्युः किम् इव राक्षसाः ॥

na devā na ca gaṁdharvā na asurā na marut gaṇāḥ ।
na ca yakṣā bhayam tasya kuryuḥ kim iva rākṣasāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · २५ ॥
तत् एवम् शक्ति युक्तस्य पूर्वम् प्रिय कृतः तथा । रामस्य अर्हसि पिंगेश कर्तुम् सर्व आत्मना प्रियम् ॥

tat evam śakti yuktasya pūrvam priya kṛtaḥ tathā ।
rāmasya arhasi piṁgeśa kartum sarva ātmanā priyam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · २६ ॥
अधस्तात् अवनौ अप्सु गतिः उपरि अम्बरे । कस्यचित् सज्जते अस्माकम् कपीश्वर तव आज्ञया ॥

na adhastāt avanau na apsu gatiḥ na upari ca ambare ।
kasyacit sajjate asmākam kapīśvara tava ājñayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · २७ ॥
तत् आज्ञापय कः किम् ते कुतो वा अपि व्यवस्यतु । हरयो हि अप्रधृष्याः ते सन्ति कोटि अग्रतो अनघ ॥

tat ājñāpaya kaḥ kim te kuto vā api vyavasyatu ।
harayo hi apradhṛṣyāḥ te santi koṭi agrato anagha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · २८ ॥
तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा काले साधु निरूपितम् । सुग्रीवः सत्त्व संपन्नः चकार मतिम् उत्तमाम् ॥

tasya tad vacanam śrutvā kāle sādhu nirūpitam ।
sugrīvaḥ sattva saṁpannaḥ cakāra matim uttamām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · २९ ॥
संदिदेश अति मति मान् नीलम् नित्य कृत उद्यमम् । दिक्षु सर्वासु सर्वेषाम् सैन्यानाम् उपसंग्रहे ॥

saṁdideśa ati mati mān nīlam nitya kṛta udyamam ।
dikṣu sarvāsu sarveṣām sainyānām upasaṁgrahe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ३० ॥
यथा सेना समग्रा मे यूथपालाः सर्वशः । समागच्छन्ति असंगेन सेनाग्राणि तथा कुरु ॥

yathā senā samagrā me yūthapālāḥ ca sarvaśaḥ ।
samāgacchanti asaṁgena senāgrāṇi tathā kuru ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ३१ ॥
ये तु अंतपालाः प्लवगाः शीघ्रगा व्यवसायिनः । समानयंतु ते शीघ्रम् त्वरिताः शासनात् मम । स्वयम् अनंतरम् सैन्यम् भवान् एव अनुपश्यतु ॥

ye tu aṁtapālāḥ plavagāḥ śīghragā vyavasāyinaḥ ।
samānayaṁtu te śīghram tvaritāḥ śāsanāt mama ।
svayam ca anaṁtaram sainyam bhavān eva anupaśyatu ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ३२ ॥
त्रि पंच रात्रात् ऊर्ध्वम् यः प्राप्नुयात् इह वानरः । तस्य प्राण अन्तिको दण्डो अत्र कार्या विचारणा ॥

tri paṁca rātrāt ūrdhvam yaḥ prāpnuyāt iha vānaraḥ ।
tasya prāṇa antiko daṇḍo na atra kāryā vicāraṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २९ · ३३ ॥
हरीन् वृद्धान् उपयातु अंगदोभवान् मम आज्ञाम् अधिकृत्य निश्चितम् । इति व्यवस्थाम् हरि पुंगव ईश्वरोविधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान् ॥

harīn ca vṛddhān upayātu sa aṁgadobhavān mama ājñām adhikṛtya niścitam ।
iti vyavasthām hari puṁgava īśvarovidhāya veśma praviveśa vīryavān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.