वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः २७ · ४८ श्लोकाःSarga 27 · 48 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · २७ · १ ॥
अभिषिक्ते तु सुग्रीवे प्रविष्टे वानरे गुहाम् । आजगाम सह भ्रात्रा रामः प्रस्रवणम् गिरिम् ॥

abhiṣikte tu sugrīve praviṣṭe vānare guhām ।
ājagāma saha bhrātrā rāmaḥ prasravaṇam girim ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · २ ॥
शार्दूल मृग संघुष्टम् सिंहैः भीम रवैः वृतम् । नाना गुल्म लता गूढम् बहु पादप संकुलम् ॥

śārdūla mṛga saṁghuṣṭam siṁhaiḥ bhīma ravaiḥ vṛtam ।
nānā gulma latā gūḍham bahu pādapa saṁkulam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ३ ॥
ऋक्ष वानर गोपुच्छैः मार्जारैः निषेवितम् । मेघ राशि निभम् शैलम् नित्यम् शुचिकरम् शिवम् ॥

ṛkṣa vānara gopucchaiḥ mārjāraiḥ ca niṣevitam ।
megha rāśi nibham śailam nityam śucikaram śivam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ४ ॥
तस्य शैलस्य शिखरे महतीम् आयताम् गुहाम् । प्रत्यगृह्णीत वासार्थम् रामः सौमित्रिणा सह ॥

tasya śailasya śikhare mahatīm āyatām guhām ।
pratyagṛhṇīta vāsārtham rāmaḥ saumitriṇā saha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ५ ॥
कृत्वा समयम् रामः सुग्रीवेण सह अनघ । काल युक्तम् महद् वाक्यम् उवाच रघुनन्दन ॥

kṛtvā ca samayam rāmaḥ sugrīveṇa saha anagha ।
kāla yuktam mahad vākyam uvāca raghunandana ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ६ ॥
विनीतम् भ्रातरम् भ्राता लक्ष्मणम् लक्ष्मि वर्धनम् । इयम् गिरि गुहा रम्या विशाला युक्त मारुता ॥

vinītam bhrātaram bhrātā lakṣmaṇam lakṣmi vardhanam ।
iyam giri guhā ramyā viśālā yukta mārutā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ७ ॥
अस्याम् वस्त्याम सौमित्रे वर्ष रात्रम् अरिंदम । गिरि शृंगम् इदम् रम्यम् उत्तमम् पार्थिवात्मज ॥

asyām vastyāma saumitre varṣa rātram ariṁdama ।
giri śṛṁgam idam ramyam uttamam pārthivātmaja ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ८ ॥
श्वेताभिः कृष्ण ताम्राभिः शिलाभिः उपशोभितम् । नाना धातु समाकीर्णम् नदी दर्दुर संयुतम् ॥

śvetābhiḥ kṛṣṇa tāmrābhiḥ śilābhiḥ upaśobhitam ।
nānā dhātu samākīrṇam nadī dardura saṁyutam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ९ ॥
विविधैः वृक्ष षण्डैः चारु चित्र लता युतम् । नाना विहग संघुष्टम् मयूर वर नादितम् ॥

vividhaiḥ vṛkṣa ṣaṇḍaiḥ ca cāru citra latā yutam ।
nānā vihaga saṁghuṣṭam mayūra vara nāditam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · १० ॥
मालती कुंद गुल्मैः सिंदुवारैः शिरीषकैः । कदंब अर्जुन सर्जैः पुष्पितैः उपशोभितम् ॥

mālatī kuṁda gulmaiḥ ca siṁduvāraiḥ śirīṣakaiḥ ।
kadaṁba arjuna sarjaiḥ ca puṣpitaiḥ upaśobhitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ११ ॥
इयम् नलिनि रम्या फुल्ल पंकज मण्डितैः । अति दूरे गुहाया नौ भविष्यति नृपात्मज ॥

iyam ca nalini ramyā phulla paṁkaja maṇḍitaiḥ ।
na ati dūre guhāyā nau bhaviṣyati nṛpātmaja ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · १२ ॥
प्राग् उदक् प्रवणे देशे गुहा साधु भविष्यति । पश्चात् एव उन्नता सौम्य निवाते अयम् भविष्यति ॥

prāg udak pravaṇe deśe guhā sādhu bhaviṣyati ।
paścāt ca eva unnatā saumya nivāte ayam bhaviṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · १३ ॥
गुहा द्वारे सौमित्रे शिला सम तला शिवा । कृष्णा एव आयता चैव भिन्न अंजन चय उपममा ॥

guhā dvāre ca saumitre śilā sama talā śivā ।
kṛṣṇā ca eva āyatā caiva bhinna aṁjana caya upamamā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · १४ ॥
गिरि शृंगम् इदम् तात पश्य उत्तरतः सुभम् । भिन्न अंजन चय आकारम् अंभोधरम् इव उदितम् ॥

giri śṛṁgam idam tāta paśya ca uttarataḥ subham ।
bhinna aṁjana caya ākāram aṁbhodharam iva uditam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · १५ ॥
दक्षिणस्याम् अपि दिश स्थितम् श्वेतम् इव अंबरम् । कैलास शिखर प्रख्यम् नाना धातु विराजितम् ॥

dakṣiṇasyām api diśa sthitam śvetam iva aṁbaram ।
kailāsa śikhara prakhyam nānā dhātu virājitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · १६ ॥
प्राचीन वाहिनीम् चैव नदीम् भृशम् अकर्दमम् । गुहायाः परतः पश्य त्रिकूटे जह्नवीम् इव ॥

prācīna vāhinīm caiva nadīm bhṛśam akardamam ।
guhāyāḥ parataḥ paśya trikūṭe jahnavīm iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · १७ ॥
चन्दनैः तिलकैः सालैः तमालैः अतिमुक्तकैः । पद्मकैः सरलैः चैव अशोकैः चैव शोभितम् ॥

candanaiḥ tilakaiḥ sālaiḥ tamālaiḥ atimuktakaiḥ ।
padmakaiḥ saralaiḥ caiva aśokaiḥ caiva śobhitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · १८ ॥
वानीरैः तिमिदैः चैव वकुलैः केतकैः अपि । हिन्तालैः तिनिशैः नीपैः वेतसैः कृतमालकैः ॥

vānīraiḥ timidaiḥ caiva vakulaiḥ ketakaiḥ api ।
hintālaiḥ tiniśaiḥ nīpaiḥ vetasaiḥ kṛtamālakaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · १९ ॥
तीरजैः शोभिता भाति नाना रूपैः ततः ततः । वसन आभरण उपेत प्रमद एव अभ्यलंकृता ॥

tīrajaiḥ śobhitā bhāti nānā rūpaiḥ tataḥ tataḥ ।
vasana ābharaṇa upeta pramada eva abhyalaṁkṛtā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · २० ॥
शतशः पक्षि सन्घैः नाना नाद विनादिता । एकैकम् अनुरक्तैः चक्रवाकैः अलंकृता ॥

śataśaḥ pakṣi sanghaiḥ ca nānā nāda vināditā ।
ekaikam anuraktaiḥ ca cakravākaiḥ alaṁkṛtā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · २१ ॥
पुलिनैः अति रम्यैः हंस सारस सेविता । प्रहसंती इव भाति एषा नारी रत्न विभूषिता ॥

pulinaiḥ ati ramyaiḥ ca haṁsa sārasa sevitā ।
prahasaṁtī iva bhāti eṣā nārī ratna vibhūṣitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · २२ ॥
क्वचित् नीलोत्पलैः च्छन्न भाति रक्तोत्पलैः क्वचित् । क्वचित् भाति शुक्लैः दिव्यैः कुमुद कुड्मलैः ॥

kvacit nīlotpalaiḥ cchanna bhāti raktotpalaiḥ kvacit ।
kvacit bhāti śuklaiḥ ca divyaiḥ kumuda kuḍmalaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · २३ ॥
पारिप्लव शतैः जुष्टा बर्हि क्रौन्च विनादिता । रमणिया नदी सौम्य मुनि संघ निषेविता ॥

pāriplava śataiḥ juṣṭā barhi kraunca vināditā ।
ramaṇiyā nadī saumya muni saṁgha niṣevitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · २४ ॥
पश्य चंदन वृक्षाणाम् पंक्ती सुरुचिरा इव । ककुभानम् दृश्यन्ते मनसा इव उदिताः समम् ॥

paśya caṁdana vṛkṣāṇām paṁktī surucirā iva ।
kakubhānam ca dṛśyante manasā iva uditāḥ samam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · २५ ॥
अहो सुरमणीयो अयम् देशः शत्रु निषूदन । दृढम् रंस्याव सौमित्रे साधु अत्र निवसावहे ॥

aho suramaṇīyo ayam deśaḥ śatru niṣūdana ।
dṛḍham raṁsyāva saumitre sādhu atra nivasāvahe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · २६ ॥
इतः अति दूरे सा किष्किंधा चित्र कानना । सुग्रीवस्य पुरी रम्या भविष्यति नृपात्मज ॥

itaḥ ca na ati dūre sā kiṣkiṁdhā citra kānanā ।
sugrīvasya purī ramyā bhaviṣyati nṛpātmaja ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · २७ ॥
गीत वादित्र निर्घोषः श्रूयते जयताम् वर । नदताम् वानराणाम् मृदंग आडंबरैः सह ॥

gīta vāditra nirghoṣaḥ śrūyate jayatām vara ।
nadatām vānarāṇām ca mṛdaṁga āḍaṁbaraiḥ saha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · २८ ॥
लब्ध्वा भार्याम् कपिवरः प्राप्य राज्यम् सुहृत् वृतः । ध्रुवम् नंदति सुग्रीवः संप्राप्य महतीम् श्रियम् ॥

labdhvā bhāryām kapivaraḥ prāpya rājyam suhṛt vṛtaḥ ।
dhruvam naṁdati sugrīvaḥ saṁprāpya mahatīm śriyam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · २९ ॥
इति उक्त्वा न्यवसत् तत्र राघवः सह लक्ष्मणः । बहु दृश्य दरी कुंजे तस्मिन् प्रस्रवणे गिरौ ॥

iti uktvā nyavasat tatra rāghavaḥ saha lakṣmaṇaḥ ।
bahu dṛśya darī kuṁje tasmin prasravaṇe girau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ३० ॥
सुसुखे हि बहु द्रव्ये तस्मिन् हि धरणी धरे । वसतः तस्य रामस्य रतिः अल्पा अपि अभवत् ॥

susukhe hi bahu dravye tasmin hi dharaṇī dhare ।
vasataḥ tasya rāmasya ratiḥ alpā api na abhavat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ३१ ॥
हृताम् हि भार्याम् स्मरतः प्राणेभ्यो अपि गरीयसीम् । उदय अभ्युदितम् दृष्ट्वा शशांकम् विशेषतः ॥

hṛtām hi bhāryām smarataḥ prāṇebhyo api garīyasīm ।
udaya abhyuditam dṛṣṭvā śaśāṁkam ca viśeṣataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ३२ ॥
आविवेश तम् निद्रा निशासु शयनम् गतम् । तत् समुत्थेन शोकेन बाष्प उपहत चेतसम् ॥

āviveśa na tam nidrā niśāsu śayanam gatam ।
tat samutthena śokena bāṣpa upahata cetasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ३३ ॥
तम् शोचमानम् काकुत्स्थम् नित्यम् शोक परायणम् । तुल्य दुःखो अब्रवीद् भ्राता लक्ष्मणो अनुनयम् वचः ॥

tam śocamānam kākutstham nityam śoka parāyaṇam ।
tulya duḥkho abravīd bhrātā lakṣmaṇo anunayam vacaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ३४ ॥
अलम् वीर व्यथाम् गत्वा त्वम् शोचितुम् अर्हसि । शोचतो हि अवसीदन्ति सर्व अर्था विदितम् हि ते ॥

alam vīra vyathām gatvā na tvam śocitum arhasi ।
śocato hi avasīdanti sarva arthā viditam hi te ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ३५ ॥
भवान् क्रिया परो लोके भवान् देव परायणः । आस्तिको धर्म शीलः व्यवसायी राघव ॥

bhavān kriyā paro loke bhavān deva parāyaṇaḥ ।
āstiko dharma śīlaḥ ca vyavasāyī ca rāghava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ३६ ॥
हि अव्यवसितः शत्रुम् राक्षसम् तम् विशेषतः । समर्थः त्वम् रणे हन्तुम् विक्रमैः जिह्म कारिणम् ॥

na hi avyavasitaḥ śatrum rākṣasam tam viśeṣataḥ ।
samarthaḥ tvam raṇe hantum vikramaiḥ jihma kāriṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ३७ ॥
समुन्मूलय शोकम् त्वम् व्यवसायम् स्थिरी कुरु । ततः सपरिवारम् तम् राक्षसम् हन्तुम् अर्हसि ॥

samunmūlaya śokam tvam vyavasāyam sthirī kuru ।
tataḥ saparivāram tam rākṣasam hantum arhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ३८ ॥
पृथिवीम् अपि काकुत्स्थ ससागर वन अचलाम् । परिवर्तयितुम् शक्तः किम् पुनः तम् हि रावणम् ॥

pṛthivīm api kākutstha sasāgara vana acalām ।
parivartayitum śaktaḥ kim punaḥ tam hi rāvaṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ३९ ॥
शरत् कालम् प्रतीक्षस्व प्रावृट् कालो अयम् आगतः । ततः राष्ट्रम् गणाम् रावणम् तम् वधिष्यसि ॥

śarat kālam pratīkṣasva prāvṛṭ kālo ayam āgataḥ ।
tataḥ sa rāṣṭram sa gaṇām rāvaṇam tam vadhiṣyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ४० ॥
अहम् तु खलु ते वीर्यम् प्रसुप्तम् प्रतिबोधये । दीप्तैः आहुतिभिः काले भस्म चन्नम् इव अनलम् ॥

aham tu khalu te vīryam prasuptam pratibodhaye ।
dīptaiḥ āhutibhiḥ kāle bhasma cannam iva analam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ४१ ॥
लक्ष्मणस्य हि तद् वाक्यम् प्रतिपूज्य हितम् शुभम् । राघवः सुहृदम् स्निग्धम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥

lakṣmaṇasya hi tad vākyam pratipūjya hitam śubham ।
rāghavaḥ suhṛdam snigdham idam vacanam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ४२ ॥
वाच्यम् यद् अनुरक्तेन स्निग्धेन हितेन च । सत्य विक्रम युक्तेन तद् उक्तम् लक्ष्मण त्वया ॥

vācyam yad anuraktena snigdhena ca hitena ca ।
satya vikrama yuktena tad uktam lakṣmaṇa tvayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ४३ ॥
एष शोकः परित्यक्तः सर्व कार्य अवसादकः । विक्रमेषु अप्रतिहतम् तेजः प्रोत्साहयामि अहम् ॥

eṣa śokaḥ parityaktaḥ sarva kārya avasādakaḥ ।
vikrameṣu apratihatam tejaḥ protsāhayāmi aham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ४४ ॥
शरत् कालम् प्रतीक्षिष्ये स्थितो अस्मि वचने तव । सुग्रीवस्य नदीनाम् प्रसादम् अनुपालयन् ॥

śarat kālam pratīkṣiṣye sthito asmi vacane tava ।
sugrīvasya nadīnām ca prasādam anupālayan ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ४५ ॥
उपकारेण विरः तु प्रतिकारेण युज्यते । अकृतज्ञो अप्रतिकृतो हन्ति सत्ववताम् मनः ॥

upakāreṇa viraḥ tu pratikāreṇa yujyate ।
akṛtajño apratikṛto hanti satvavatām manaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ४६ ॥
तत् एव युक्तम् प्रणिधाय लक्ष्मणःकृत अंजलि तत् प्रतिपूजय भाषितम् । उवाच रामम् स्वभिराम दर्शनम्प्रदर्शयन् दर्शनम् आत्मनः शुभम् ॥

tat eva yuktam praṇidhāya lakṣmaṇaḥkṛta aṁjali tat pratipūjaya bhāṣitam ।
uvāca rāmam svabhirāma darśanampradarśayan darśanam ātmanaḥ śubham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ४७ ॥
यथोक्तम् एतत् तव सर्वम् ईप्सितम्नरेन्द्र कर्ता चिरात् तु वानर । शरत् प्रतीक्षः क्षमताम् इमम् भवान्जल प्रपातम् रिपु निग्रहे धृतः ॥

yathoktam etat tava sarvam īpsitamnarendra kartā na cirāt tu vānara ।
śarat pratīkṣaḥ kṣamatām imam bhavānjala prapātam ripu nigrahe dhṛtaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २७ · ४८ ॥
नियम्य कोपम् प्रतिपाल्यताम् शरत्क्षमस्व मासाम् चतुरो मया सह । वस अचले अस्मिन् मृग राज सेवितेसंवर्तयन् शत्रु वधे समर्थः ॥

niyamya kopam pratipālyatām śaratkṣamasva māsām caturo mayā saha ।
vasa acale asmin mṛga rāja sevitesaṁvartayan śatru vadhe samarthaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.