वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः २३ · ३० श्लोकाःSarga 23 · 30 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · २३ · १ ॥
ततः समुपजिघ्रंती कपि राजस्य तत् मुखम् । पतिम् लोकश्रुता तारा मृतम् वचनम् अब्रवीत् ॥

tataḥ samupajighraṁtī kapi rājasya tat mukham ।
patim lokaśrutā tārā mṛtam vacanam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · २ ॥
शेषे त्वम् विषमे दुःखम् अकृत्वा वचनम् मम । उपल उपचिते वीर सुदुःखे वसुधा तले ॥

śeṣe tvam viṣame duḥkham akṛtvā vacanam mama ।
upala upacite vīra suduḥkhe vasudhā tale ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · ३ ॥
मत्तः प्रियतरा नूनम् वानरेन्द्र मही तव । शेषे हि ताम् परिष्वज्य माम् प्रतिभाषसे ॥

mattaḥ priyatarā nūnam vānarendra mahī tava ।
śeṣe hi tām pariṣvajya mām ca na pratibhāṣase ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · ४ ॥
सुग्रीवस्य वशम् प्राप्तो विधिः एष भवत्य अहो । सुग्रीव एव विक्रांतो वीर साहसिक प्रिय ॥

sugrīvasya vaśam prāpto vidhiḥ eṣa bhavatya aho ।
sugrīva eva vikrāṁto vīra sāhasika priya ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · ५ ॥
ऋक्ष वानर मुख्याः त्वाम् बलिनम् पर्युपासते । तेषाम् विलपितम् कृच्छ्रम् अंगदस्य शोचतः ॥

ṛkṣa vānara mukhyāḥ tvām balinam paryupāsate ।
teṣām vilapitam kṛcchram aṁgadasya ca śocataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · ६ ॥
मम इमा गिरः श्रुत्वा किम् त्वम् प्रतिबुध्यसे । इदम् तत् वीर शयनम् तत्र शेषे हतो युधि ॥

mama ca imā giraḥ śrutvā kim tvam na pratibudhyase ।
idam tat vīra śayanam tatra śeṣe hato yudhi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · ७ ॥
शायिता निहता यत्र त्वया एव रिपवः पुरा । विशुद्ध सत्त्व अभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय ॥

śāyitā nihatā yatra tvayā eva ripavaḥ purā ।
viśuddha sattva abhijana priyayuddha mama priya ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · ८ ॥
माम् अनाथाम् विहाय एकाम् गतः त्वम् असि मानद । शूराय प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता ॥

mām anāthām vihāya ekām gataḥ tvam asi mānada ।
śūrāya na pradātavyā kanyā khalu vipaścitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · ९ ॥
शूर भार्याम् हताम् पश्य सद्यो माम् विधवाम् कृताम् । अवभग्नः मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः ॥

śūra bhāryām hatām paśya sadyo mām vidhavām kṛtām ।
avabhagnaḥ ca me māno bhagnā me śāśvatī gatiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · १० ॥
अगाधे निमग्ना अस्मि विपुले शोक सागरे । अश्म सारमयम् नूनम् इदम् मे हृदयम् दृढम् ॥

agādhe ca nimagnā asmi vipule śoka sāgare ।
aśma sāramayam nūnam idam me hṛdayam dṛḍham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · ११ ॥
भर्तारम् निहतम् दृष्ट्वा यत् अद्य शतधा गतम् । सुहृत् चैव हि भर्ता प्रकृत्या मम प्रियः ॥

bhartāram nihatam dṛṣṭvā yat na adya śatadhā gatam ।
suhṛt caiva hi bhartā ca prakṛtyā ca mama priyaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · १२ ॥
प्रहारे पराक्रान्तः शूरः पंचत्वम् आगतः । पति हीना तु या नारी कामम् भवतु पुत्रिणी ॥

prahāre ca parākrāntaḥ śūraḥ paṁcatvam āgataḥ ।
pati hīnā tu yā nārī kāmam bhavatu putriṇī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · १३ ॥
धन धान्य समृद्धा अपि विधवा इति उच्यते जनैः । स्व गात्र प्रभवे वीर शेषे रुधिर मण्डले ॥

dhana dhānya samṛddhā api vidhavā iti ucyate janaiḥ ।
sva gātra prabhave vīra śeṣe rudhira maṇḍale ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · १४ ॥
कृमि राग परिस्तोमे स्वकीये शयने यथा । रेणु शोणित संवीतम् गात्रम् तव समंततः ॥

kṛmi rāga paristome svakīye śayane yathā ।
reṇu śoṇita saṁvītam gātram tava samaṁtataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · १५ ॥
परिरब्धुम् शक्नोमि भुजाभ्याम् प्लवगर्षभ । कृत कृत्यो अद्य सुग्रीवो वैरे अस्मिन् अतिदारुणे ॥

parirabdhum na śaknomi bhujābhyām plavagarṣabha ।
kṛta kṛtyo adya sugrīvo vaire asmin atidāruṇe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · १६ ॥
यस्य राम विमुक्तेन हृतम् एक इषुणा भयम् । शरेण हृदि लग्नेन गात्र संस्पर्शने तव ॥

yasya rāma vimuktena hṛtam eka iṣuṇā bhayam ।
śareṇa hṛdi lagnena gātra saṁsparśane tava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · १७ ॥
वार्यामि त्वाम् निरीक्षन्ती त्वयि पंचत्वम् आगते । उद्बबर्ह शरम् नीलः तस्य गात्र गतम् तदा ॥

vāryāmi tvām nirīkṣantī tvayi paṁcatvam āgate ।
udbabarha śaram nīlaḥ tasya gātra gatam tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · १८ ॥
गिरि गह्वर संलीनम् दीप्तम् आशी विषम् यथा । तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्य बभौ द्युतिः ॥

giri gahvara saṁlīnam dīptam āśī viṣam yathā ।
tasya niṣkṛṣyamāṇasya bāṇasya ca babhau dyutiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · १९ ॥
अस्त मस्तक संरुद्धो रश्मिः दिनकरात् इव । पेतुः क्षतज धाराः तु व्रणेभ्यः तस्य सर्वशः ॥

asta mastaka saṁruddho raśmiḥ dinakarāt iva ।
petuḥ kṣataja dhārāḥ tu vraṇebhyaḥ tasya sarvaśaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · २० ॥
ताम्र गैरिक संपृक्ता धारा इव धरा धरात् । अवकीर्णम् विमार्जन्ती भर्तारम् रण रेणुना ॥

tāmra gairika saṁpṛktā dhārā iva dharā dharāt ।
avakīrṇam vimārjantī bhartāram raṇa reṇunā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · २१ ॥
अस्रैः नयनजैः शूरम् सिषेच अस्त्र समाहतम् । रुधिरोक्षित सर्वान्गम् दृष्ट्वा विनिहतम् पतिम् ॥

asraiḥ nayanajaiḥ śūram siṣeca astra samāhatam ।
rudhirokṣita sarvāngam dṛṣṭvā vinihatam patim ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · २२ ॥
उवाच तारा पिंगाक्षम् पुत्रम् अंगदम् अंगना । अवस्थाम् पश्चिमाम् पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम् ॥

uvāca tārā piṁgākṣam putram aṁgadam aṁganā ।
avasthām paścimām paśya pituḥ putra sudāruṇām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · २३ ॥
संप्रसक्तस्य वैरस्य गतो अन्तः पाप कर्मणा । बाल सूर्योज्ज्वल तनुम् प्रयातम् यम सादनम् ॥

saṁprasaktasya vairasya gato antaḥ pāpa karmaṇā ।
bāla sūryojjvala tanum prayātam yama sādanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · २४ ॥
अभिवादय राजानम् पितरम् पुत्र मानदम् । एवम् उक्तः समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः ॥

abhivādaya rājānam pitaram putra mānadam ।
evam uktaḥ samutthāya jagrāha caraṇau pituḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · २५ ॥
भुजाभ्याम् पीन वृताभ्याम् अंगदो अहम् इति ब्रुवन् । अभिवादयमानम् त्वाम् अंगदम् त्वम् यथा पुरा ॥

bhujābhyām pīna vṛtābhyām aṁgado aham iti bruvan ।
abhivādayamānam tvām aṁgadam tvam yathā purā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · २६ ॥
दीर्घ आयुर् भव पुत्र इति किम् अर्थम् अभिभाषसे । अहम् पुत्र सहाया त्वाम् उपासे गत चेतनम् । सिंहेन पातितम् सद्यो गौः वत्सा इव गो वृषम् ॥

dīrgha āyur bhava putra iti kim artham na abhibhāṣase ।
aham putra sahāyā tvām upāse gata cetanam ।
siṁhena pātitam sadyo gauḥ sa vatsā iva go vṛṣam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · २७ ॥
इष्ट्वा संग्राम यज्ञेन राम प्रहरण अंभसा । अस्मिन् अवभृथे स्नातः कथम् पत्न्या मया विना ॥

iṣṭvā saṁgrāma yajñena rāma praharaṇa aṁbhasā ।
asmin avabhṛthe snātaḥ katham patnyā mayā vinā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · २८ ॥
या दत्ता देव राजेन तव तुष्टेन संयुगे । शात कौम्भीम् प्रियाम् मालाम् ताम् ते पश्यामि इह किम् ॥

yā dattā deva rājena tava tuṣṭena saṁyuge ।
śāta kaumbhīm priyām mālām tām te paśyāmi na iha kim ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · २९ ॥
राज्यश्रीः जहाति त्वाम् गत असुम् अपि मानद । सूर्यस्य आवर्तमानस्य शैल राजम् इव प्रभा ॥

rājyaśrīḥ na jahāti tvām gata asum api mānada ।
sūryasya āvartamānasya śaila rājam iva prabhā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · २३ · ३० ॥
मे वचः पथ्यम् इदम् त्वया कृतम्न अस्मि शक्ता हि निवारणे तव । हता सपुत्रा अस्मि हतेन संयुगेसह त्वया श्रीः विजहाति माम् अपि ॥

na me vacaḥ pathyam idam tvayā kṛtamna ca asmi śaktā hi nivāraṇe tava ।
hatā saputrā asmi hatena saṁyugesaha tvayā śrīḥ vijahāti mām api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.