किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

sa vānara mahārājaḥ śayānaḥ śara pīḍitaḥ ।
pratyukto hetumad vākyaiḥ na uttaram pratyapadyata ॥

aśmabhiḥ paribhinna aṁgaḥ pādapair āhato bhṛśam ।
rāma bāṇena ca ākrānto jīvita aṁte mumoha saḥ ॥

tam bhāryā bāṇa mokṣeṇa rāma dattena saṁyuge ।
hatam plavaga śārdūlam tārā śuśrāva vālinam ॥

sā saputra apriyam śrutvā vadham bhartuḥ sudāruṇam ।
niṣpapāta bhṛśam tasmāt udvignā giri kaṁdarāt ॥

ye te aṁgada parīvārā vānarā hi mahābalāḥ ।
te sakārmukam ālokya rāmam trastāḥ pradudruvuḥ ॥

sā dadarśa tataḥ trastān harīn āpatato drutam ।
yūthād iva paribhraṣṭān mṛgān nihata yūthapān ॥

tān uvāca samāsādya duḥkhitān duḥkhitā satī ।
rāma vitrāsitān sarvān anubaddhān iva iṣubhiḥ ॥

vānarā rāja siṁhasya yasya yūyam puraḥ sarāḥ ।
tam vihāya suvitrastāḥ kasmād dravata durgatāḥ ॥

rājya hetoḥ sa cet bhrātā bhrātrā kṝreṇa pātitaḥ ।
rāmeṇa prasṛtaiḥ dūrāt mārgaṇaiḥ dūra pātibhiḥ ॥

kapi patnyā vacaḥ śrutvā kapayaḥ kāma rūpiṇaḥ ।
prāpta kālam aviśliṣṭam ūcur vacanam aṁganām ॥

jīvaputre nivartasva putram rakṣasva ca andagam ।
aṁtako rāma rūpeṇa hatvā nayati vālinam ॥

kṣiptān vṛkṣān samāvidhya vipulāḥ ca śilāḥ tathā ।
vālī vajra samair bāṇair vajreṇa iva nipātitaḥ ॥

abhibhūtam idam sarvam vidrutam vānaram balam ।
asmin plavaga śārdūle hate śakra sama prabhe ॥

rakṣyatām nagaram śūrair aṁgadaḥ ca abhiṣicyatām ।
padastham vālinaḥ putram bhajiṣyanti plavaṁgamāḥ ॥

athavā arucitam sthānam iha te rucirānane ।
āviśanti hi durgāṇi kṣipram adya eva vānarāḥ ॥

abhāryāḥ saha bhāryāḥ ca santi atra vana cāriṇaḥ ।
lubdhebhyo vipralabdheyaḥ tebhyo naḥ sumahad bhayam ॥

alpāṁtara gatānām tu śrutvā vacanam aṁganā ।
ātmanaḥ pratirūpam sā babhāṣe cāru hāsinī ॥

putreṇa mama kim kāryam kim rājyena kim ātmanā ।
kapi simhe mahā bhāge tasmin bhartari naśyati ॥

pāda mūlam gamiṣyāmi tasya eva aham mahātmanaḥ ।
yo asau rāma prayuktena śareṇa vinipātitaḥ ॥

evam uktvā pradudrāva rudatī śoka mūrcchitā ।
śiraḥ ca uraḥ ca bāhubhyām duḥkhena samabhighnatī ॥

sā vrajantī dadarśa atha patim nipatitam bhuvi ।
hantāram dānava indrāṇām samareṣu anivartinām ॥

kṣeptāram parvata indrāṇām vajrāṇām iva vāsavam ।
mahāvāta samāviṣṭam mahāmegha augha niḥsvanam ॥

śakratulya parākrāṁtam vṛṣṭvā iva uparatam ghanam ।
nardantam nardatām bhīmam śūram śūreṇa pātitam ।
śārdūlena āmiṣasya arthe mṛga rājam iva āhatam ॥

arcitam sarva lokasya sapatākam savedikam ।
nāga hetoḥ suparṇena caityam unmathitam yathā ॥

avaṣṭabhya avatiṣṭhaṁtam dadarśa dhanur ūrjitam ।
rāmam rāmānujam caiva bhartuḥ caiva tathā anujam ॥

tān atītya samāsādya bhartāram nihatam raṇe ।
samīkṣya vyathitā bhūmau saṁbhrāṁtā nipapāta ha ॥

suptā iva punar utthāya ārya putra iti vādinī ।
ruroda sā patim dṛṣṭvā samvītam mṛtyu dāmabhiḥ ॥

tām avekṣya tu sugrīvaḥ krośantīm kurarīm iva ।
viṣādam agamat kaṣṭam dṛṣṭvā ca aṁgadam āgatam ॥