वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः ११ · ८६ श्लोकाःSarga 11 · 86 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · ११ · १ ॥
रामस्य वचनम् श्रुत्वा हर्ष पौरुष वर्धनम् । सुग्रीवः पूजयाम् चक्रे राघवम् प्रशशंस च ॥

rāmasya vacanam śrutvā harṣa pauruṣa vardhanam ।
sugrīvaḥ pūjayām cakre rāghavam praśaśaṁsa ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · २ ॥
असंशयम् प्रज्वलितैः तीक्ष्णैर् मर्म अतिगैः शरैः । त्वम् दहेः कुपितो लोकान् युगान्त इव भास्करः ॥

asaṁśayam prajvalitaiḥ tīkṣṇair marma atigaiḥ śaraiḥ ।
tvam daheḥ kupito lokān yugānta iva bhāskaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ३ ॥
वालिनः पौरुषम् यत् तद् यत् वीर्यम् धृतिः या । तन् मम एक मनाः श्रुत्वा विधत्स्व यद् अनन्तरम् ॥

vālinaḥ pauruṣam yat tad yat ca vīryam dhṛtiḥ ca yā ।
tan mama eka manāḥ śrutvā vidhatsva yad anantaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ४ ॥
समुद्रात् पश्चिमात् पूर्वम् दक्षिणाद् अपि उत्तरम् । क्रामति अनुदिते सूर्ये वाली व्यपगत क्लमः ॥

samudrāt paścimāt pūrvam dakṣiṇād api ca uttaram ।
krāmati anudite sūrye vālī vyapagata klamaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ५ ॥
अग्राणि आरुह्य शैलानाम् शिखराणि महान्ति अपि । ऊर्ध्वम् उत्पात्य तरसा प्रति गृह्णाति वीर्यवान् ॥

agrāṇi āruhya śailānām śikharāṇi mahānti api ।
ūrdhvam utpātya tarasā prati gṛhṇāti vīryavān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ६ ॥
बहवः सारवन्तः वनेषु विविधा द्रुमाः । वालिना तरसा भग्ना बलम् प्रथयता आत्मनः ॥

bahavaḥ sāravantaḥ ca vaneṣu vividhā drumāḥ ।
vālinā tarasā bhagnā balam prathayatā ātmanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ७ ॥
महिषो दुन्दुभिर् नाम कैलास शिखर प्रभः । बलम् नाग सहस्रस्य धारयामास वीर्यवान् ॥

mahiṣo dundubhir nāma kailāsa śikhara prabhaḥ ।
balam nāga sahasrasya dhārayāmāsa vīryavān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ८ ॥
वीर्य उत्सेक दुष्टात्मा वर दानेन मोहितः । जगाम महाकायः समुद्रम् सरिताम् पतिम् ॥

sa vīrya utseka duṣṭātmā vara dānena ca mohitaḥ ।
jagāma sa mahākāyaḥ samudram saritām patim ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ९ ॥
ऊर्मिमंतम् अतिक्रम्य सागरम् रत्न संचयम् । मम युद्धम् प्रयच्छ इति तम् उवाच महार्णवम् ॥

ūrmimaṁtam atikramya sāgaram ratna saṁcayam ।
mama yuddham prayaccha iti tam uvāca mahārṇavam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · १० ॥
ततः समुद्रो धर्मात्मा समुत्थाय महाबलः । अब्रवीद् वचनम् राजन् असुरम् काल चोदितम् ॥

tataḥ samudro dharmātmā samutthāya mahābalaḥ ।
abravīd vacanam rājan asuram kāla coditam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ११ ॥
समर्थो अस्मि ते दातुम् युद्धम् युद्ध विशारद । श्रूयताम् त्वम् अभिधास्यामि यत् ते युद्धम् प्रदास्यति ॥

samartho na asmi te dātum yuddham yuddha viśārada ।
śrūyatām tvam abhidhāsyāmi yat te yuddham pradāsyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · १३ ॥
शैल राजो महारण्ये तपस्वि शरणम् परम् । शंकर श्वशुरो नाम्ना हिमवान् इति विश्रुतः ४-११-१२ महा प्रस्रवण उपेतो बहु कन्दर निर्झरः । समर्थः तव प्रीतिम् अतुलाम् कर्तुम् अर्हति ॥

śaila rājo mahāraṇye tapasvi śaraṇam param ।
śaṁkara śvaśuro nāmnā himavān iti viśrutaḥ ॥ 4-11-12 mahā prasravaṇa upeto bahu kandara nirjharaḥ ।
sa samarthaḥ tava prītim atulām kartum arhati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · १५ ॥
तम् भीतम् इति विज्ञाय समुद्रम् असुरोत्तमः । हिमवद् वनम् आगम्य शरः चापाद् इव च्युतः ४-११-१४ ततः तस्य गिरेः श्वेता गजेन्द्र प्रतिमाः शिलाः । चिक्षेप बहुधा भूमौ दुन्दुभिर् विननाद च ॥

tam bhītam iti vijñāya samudram asurottamaḥ ।
himavad vanam āgamya śaraḥ cāpād iva cyutaḥ ॥ 4-11-14 tataḥ tasya gireḥ śvetā gajendra pratimāḥ śilāḥ ।
cikṣepa bahudhā bhūmau dundubhir vinanāda ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · १६ ॥
ततः श्वेत अम्बुद आकारः सौम्यः प्रीति कर आकृतिः । हिमवान् अब्रवीद् वाक्यम् स्व एव शिखरे स्थितः ॥

tataḥ śveta ambuda ākāraḥ saumyaḥ prīti kara ākṛtiḥ ।
himavān abravīd vākyam sva eva śikhare sthitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · १७ ॥
क्लेष्टुम् अर्हसि माम् त्वम् दुन्दुभे धर्म वत्सल । रण कर्मसु अकुशलः तपस्वि शरणो हि अहम् ॥

kleṣṭum arhasi mām na tvam dundubhe dharma vatsala ।
raṇa karmasu akuśalaḥ tapasvi śaraṇo hi aham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · १८ ॥
तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा गिरि राजस्य धीमतः । उवाच दुन्दुभिर् वाक्यम् क्रोधात् संरक्त लोचनः ॥

tasya tad vacanam śrutvā giri rājasya dhīmataḥ ।
uvāca dundubhir vākyam krodhāt saṁrakta locanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · १९ ॥
यदि युद्धे असमर्थः त्वम् मद् भयाद् वा निरुद्यमः । तम् आचक्ष्व प्रदद्यात् मे यो हि युद्धम् युयुत्सतः ॥

yadi yuddhe asamarthaḥ tvam mad bhayād vā nirudyamaḥ ।
tam ācakṣva pradadyāt me yo hi yuddham yuyutsataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · २० ॥
हिमवान् अब्रवीद् वाक्यम् श्रुत्वा वाक्य विशारदः । अनुक्त पूर्वम् धर्मात्मा क्रोधात् तम् असुरोत्तमम् ॥

himavān abravīd vākyam śrutvā vākya viśāradaḥ ।
anukta pūrvam dharmātmā krodhāt tam asurottamam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · २१ ॥
वाली नाम महा प्राज्ञः शक्र पुत्र प्रतापवान् । अध्यास्ते वानरः श्रीमान् किष्किन्धाम् अतुल प्रभाम् ॥

vālī nāma mahā prājñaḥ śakra putra pratāpavān ।
adhyāste vānaraḥ śrīmān kiṣkindhām atula prabhām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · २२ ॥
समर्थो महा प्राज्ञः तव युद्ध विशारदः । द्वन्द्व युद्धम् दातुम् ते नमुचिः इव वासवः ॥

sa samartho mahā prājñaḥ tava yuddha viśāradaḥ ।
dvandva yuddham sa dātum te namuciḥ iva vāsavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · २३ ॥
तम् शीघ्रम् अभिगच्छ त्वम् यदि युद्धम् इह इच्छसि । हि दुर्मर्षणो नित्यम् शूरः समर कर्मणि ॥

tam śīghram abhigaccha tvam yadi yuddham iha icchasi ।
sa hi durmarṣaṇo nityam śūraḥ samara karmaṇi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · २४ ॥
श्रुत्वा हिमवतो वाक्यम् कोप आविष्टः दुन्दुभिः । जगाम ताम् पुरीम् तस्य किष्किन्धाम् वालिनः तदा ॥

śrutvā himavato vākyam kopa āviṣṭaḥ sa dundubhiḥ ।
jagāma tām purīm tasya kiṣkindhām vālinaḥ tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · २६ ॥
धारयन् माहिषम् रूपम् तीक्ष्ण शृङ्गो भयावहः । प्रावृषि इव महा मेघः तोय पूर्णो नभस्तले ४-११-२५ ततः तु द्वारम् आगम्य किष्किन्धाया महाबलः । ननर्द कम्पयन् भूमिम् दुन्दुभिर् दुन्दुभिर् यथा ॥

dhārayan māhiṣam rūpam tīkṣṇa śṛṅgo bhayāvahaḥ ।
prāvṛṣi iva mahā meghaḥ toya pūrṇo nabhastale ॥ 4-11-25 tataḥ tu dvāram āgamya kiṣkindhāyā mahābalaḥ ।
nanarda kampayan bhūmim dundubhir dundubhir yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · २७ ॥
समीपजान् द्रुमान् भंजन् वसुधाम् दारयन् खुरैः । विषाणेन उल्लिखन् दर्पात् तद् द्वारम् द्विरदो यथा ॥

samīpajān drumān bhaṁjan vasudhām dārayan khuraiḥ ।
viṣāṇena ullikhan darpāt tad dvāram dvirado yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · २८ ॥
अन्तःपुर गतो वाली श्रुत्वा शब्दम् अमर्षणः । निष्पपात सह स्त्रीभिः ताराभिः इव चंद्रमाः ॥

antaḥpura gato vālī śrutvā śabdam amarṣaṇaḥ ।
niṣpapāta saha strībhiḥ tārābhiḥ iva caṁdramāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · २९ ॥
मितम् व्यक्त अक्षर पदम् तम् उवाच दुन्दुभिम् । हरीणाम् ईश्वरो वाली सर्वेषाम् वन चारिणाम् ॥

mitam vyakta akṣara padam tam uvāca sa dundubhim ।
harīṇām īśvaro vālī sarveṣām vana cāriṇām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ३० ॥
किम् अर्थम् नगर द्वारम् इदम् रुद् ध्वा विनर्दसे । दुन्दुभे विदितो मेऽसि रक्ष प्राणान् महाबल ॥

kim artham nagara dvāram idam rud dhvā vinardase ।
dundubhe vidito me'si rakṣa prāṇān mahābala ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ३१ ॥
तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा वानरेन्द्रस्य धीमतः । उवाच दुन्दुभिर् वाक्यम् क्रोधात् संरक्त लोचनः ॥

tasya tad vacanam śrutvā vānarendrasya dhīmataḥ ।
uvāca dundubhir vākyam krodhāt saṁrakta locanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ३२ ॥
त्वम् स्त्री सन्निधौ वीर वचनम् वक्तुम् अर्हसि । मम युद्धम् प्रयच्छ अद्य ततो ज्ञास्यामि ते बलम् ॥

na tvam strī sannidhau vīra vacanam vaktum arhasi ।
mama yuddham prayaccha adya tato jñāsyāmi te balam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ३३ ॥
अथवा धारयिष्यामि क्रोधम् अद्य निशाम् इमाम् । गृह्यताम् उदयः स्वैरम् काम भोगेषु वानर ॥

athavā dhārayiṣyāmi krodham adya niśām imām ।
gṛhyatām udayaḥ svairam kāma bhogeṣu vānara ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ३४ ॥
दीयताम् संप्रदानम् परिष्वज्य वानरान् । सर्व शखा मृगेन्द्रत्वम् संसादय सुहृज्जनम् ॥

dīyatām saṁpradānam ca pariṣvajya ca vānarān ।
sarva śakhā mṛgendratvam saṁsādaya suhṛjjanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ३५ ॥
सु दृष्टाम् कुरु किष्किन्धाम् कुरुष्व आत्म समम् पुरे । क्रीडयस्व समम् स्त्रीभिः अहम् ते दर्प शासनः ॥

su dṛṣṭām kuru kiṣkindhām kuruṣva ātma samam pure ।
krīḍayasva ca samam strībhiḥ aham te darpa śāsanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ३६ ॥
यो हि मत्तम् प्रमत्तम् वा भग्नम् वा रहितम् कृशम् । हन्यात् भ्रूणहा लोके त्वद् विधम् मद मोहितम् ॥

yo hi mattam pramattam vā bhagnam vā rahitam kṛśam ।
hanyāt sa bhrūṇahā loke tvad vidham mada mohitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ३७ ॥
प्रहस्य अब्रवीत् मन्दम् क्रोधात् तम् असुरेश्वरम् । विसृज्य ताः स्त्रियः सर्वाः तारा प्रभृतिकाः तदा ॥

sa prahasya abravīt mandam krodhāt tam asureśvaram ।
visṛjya tāḥ striyaḥ sarvāḥ tārā prabhṛtikāḥ tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ३८ ॥
मत्तो अयम् इति मा मंस्था यदि अभीतो असि संयुगे । मदो अयम् संप्रहारे अस्मिन् वीर पानम् समर्थ्यताम् ॥

matto ayam iti mā maṁsthā yadi abhīto asi saṁyuge ।
mado ayam saṁprahāre asmin vīra pānam samarthyatām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ३९ ॥
तम् एवम् उक्त्वा संक्रुद्धो मालाम् उत्क्षिप्य कांचनीम् । पित्रा दत्ताम् महेन्द्रेण युद्धाय व्यवतिष्ठत ॥

tam evam uktvā saṁkruddho mālām utkṣipya kāṁcanīm ।
pitrā dattām mahendreṇa yuddhāya vyavatiṣṭhata ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ४० ॥
विषाणयो गृहीत्वा तम् दुन्दुभिम् गिरि संनिभम् । आविध्यत तथा वाली विनदन् कपि कुंजरः ॥

viṣāṇayo gṛhītvā tam dundubhim giri saṁnibham ।
āvidhyata tathā vālī vinadan kapi kuṁjaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ४१ ॥
वाली व्यापादयाम् चक्रे ननर्द महास्वनम् । श्रोत्राभ्याम् अथ रक्तम् तु तस्य सुस्राव पात्यतः ॥

vālī vyāpādayām cakre nanarda ca mahāsvanam ।
śrotrābhyām atha raktam tu tasya susrāva pātyataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ४२ ॥
तयोः तु क्रोध संरम्भात् परस्पर जयैषिणोः । युद्धम् समभवत् घोरम् दुन्दुभेर् वालिनः तथा ॥

tayoḥ tu krodha saṁrambhāt paraspara jayaiṣiṇoḥ ।
yuddham samabhavat ghoram dundubher vālinaḥ tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ४३ ॥
अयुध्यत तदा वाली शक्र तुल्य पराक्रमः । मुष्टिभिर् जानुभिः पद्भिः शिलाभिः पादपैः तथा ॥

ayudhyata tadā vālī śakra tulya parākramaḥ ।
muṣṭibhir jānubhiḥ padbhiḥ śilābhiḥ pādapaiḥ tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ४४ ॥
परस्परम् घ्नतोः तत्र वानर असुरयोः तदा । आसीत् हीनो असुरो युद्धे शक्र सूनुः व्यवर्धत ॥

parasparam ghnatoḥ tatra vānara asurayoḥ tadā ।
āsīt hīno asuro yuddhe śakra sūnuḥ vyavardhata ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ४५ ॥
तम् तु दुन्दुभिम् उद्यम्य धरण्याम् अभ्यपातयत् । युद्धे प्राणहरे तस्मिन् निष्पिष्टो दुन्दुभिः तदा ॥

tam tu dundubhim udyamya dharaṇyām abhyapātayat ।
yuddhe prāṇahare tasmin niṣpiṣṭo dundubhiḥ tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ४६ ॥
स्रोत्रेभ्यो बहु रक्तम् तु तस्य सुस्राव पात्यतः । पपात महाबाहुः क्षितौ पंचत्वम् आगतः ॥

srotrebhyo bahu raktam tu tasya susrāva pātyataḥ ।
papāta ca mahābāhuḥ kṣitau paṁcatvam āgataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ४७ ॥
तम् तोलयित्वा बाहुभ्याम् गत सत्त्वम् अचेतनम् । चिक्षेप वेगवान् वाली वेगेन एकेन योजनम् ॥

tam tolayitvā bāhubhyām gata sattvam acetanam ।
cikṣepa vegavān vālī vegena ekena yojanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ४८ ॥
तस्य वेग प्रविद्धस्य वक्त्रात् क्षतज बिन्दवः । प्रपेतुः मारुत उत्क्षिप्ता मतंगस्य आश्रमम् प्रति ॥

tasya vega praviddhasya vaktrāt kṣataja bindavaḥ ।
prapetuḥ māruta utkṣiptā mataṁgasya āśramam prati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ४९ ॥
तान् दृष्ट्वा पतिताम् तत्र मुनिः शोणित विप्रुषः । क्रुद्धः तस्य महाभाग चिन्तयामास कोन्वम् ॥

tān dṛṣṭvā patitām tatra muniḥ śoṇita vipruṣaḥ ।
kruddhaḥ tasya mahābhāga cintayāmāsa konvam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ५० ॥
येन अहम् सहसा स्पृष्टः शोणितेन दुरात्मना । कोऽयम् दुरात्मा दुर् बुद्धिः अकृतात्मा बालिशः ॥

yena aham sahasā spṛṣṭaḥ śoṇitena durātmanā ।
ko'yam durātmā dur buddhiḥ akṛtātmā ca bāliśaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ५१ ॥
इति उक्त्वा विनिष्क्रम्य ददृशे मुनिसत्तम । महिषम् पर्वत आकारम् गत असुम् पतितम् भुवि ॥

iti uktvā sa viniṣkramya dadṛśe munisattama ।
mahiṣam parvata ākāram gata asum patitam bhuvi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ५२ ॥
तु विज्ञाय तपसा वानरेण कृतम् हि तत् । उत्ससर्ज महा शापम् क्षेप्तारम् वानरम् प्रति ॥

sa tu vijñāya tapasā vānareṇa kṛtam hi tat ।
utsasarja mahā śāpam kṣeptāram vānaram prati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ५३ ॥
इह तेन अप्रवेष्टव्यम् प्रविष्टस्य वधो भवेत् । वनम् मत् संश्रयम् येन दूषितम् रुधिर स्रवैः ॥

iha tena apraveṣṭavyam praviṣṭasya vadho bhavet ।
vanam mat saṁśrayam yena dūṣitam rudhira sravaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ५७ ॥
ते अपि वा यदि तिष्टन्ति शपिष्ये तान् अपि ध्रुवम् ४-११-५६ वने अस्मिन् मामके नित्यम् पुत्रवत् परिरक्षते । पत्र अंकुर विनाशाय फल मूल अभवाय च ॥

te api vā yadi tiṣṭanti śapiṣye tān api dhruvam ॥ 4-11-56 vane asmin māmake nityam putravat parirakṣate ।
patra aṁkura vināśāya phala mūla abhavāya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ५८ ॥
दिवसः अद्य मर्यादा यम् द्रष्टा श्वः अस्मि वानरम् । बहु वर्ष सहस्राणि वै शैलः भविष्यति ॥

divasaḥ ca adya maryādā yam draṣṭā śvaḥ asmi vānaram ।
bahu varṣa sahasrāṇi sa vai śailaḥ bhaviṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ५९ ॥
ततः ते वानराः श्रुत्वा गिरम् मुनि समीरिताम् । निश्चक्रमुः वनात् तस्मात् तान् दृष्ट्वा वालिर् अब्रवीत् ॥

tataḥ te vānarāḥ śrutvā giram muni samīritām ।
niścakramuḥ vanāt tasmāt tān dṛṣṭvā vālir abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ६० ॥
किम् भवन्तः समस्ताः मतंग वन वासिनः । मत् समीपम् अनुप्राप्ता अपि स्वस्ति वनौकसाम् ॥

kim bhavantaḥ samastāḥ ca mataṁga vana vāsinaḥ ।
mat samīpam anuprāptā api svasti vanaukasām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ६१ ॥
ततः ते कारणम् सर्वम् तथा शापम् वालिनः । शशंसुर् वानराः सर्वे वलिने हेममालिने ॥

tataḥ te kāraṇam sarvam tathā śāpam ca vālinaḥ ।
śaśaṁsur vānarāḥ sarve valine hemamāline ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ६२ ॥
एतत् श्रुत्वा तदा वाली वचनम् वनर ईरितम् । महर्षिम् समासाद्य याचते स्म कृत अंजलिः ॥

etat śrutvā tadā vālī vacanam vanara īritam ।
sa maharṣim samāsādya yācate sma kṛta aṁjaliḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ६३ ॥
महर्षिः तम् अनादृत्य प्रविवेश आश्रमम् प्रति । शाप धारण भीतः तु वाली विह्वलताम् गतः ॥

maharṣiḥ tam anādṛtya praviveśa āśramam prati ।
śāpa dhāraṇa bhītaḥ tu vālī vihvalatām gataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ६४ ॥
ततः शाप भयात् भीत ऋश्यमूकम् महागिरिम् । प्रवेष्टुम् इच्छति हरिः द्रष्टुम् वा अपि नरेश्वर ॥

tataḥ śāpa bhayāt bhīta ṛśyamūkam mahāgirim ।
praveṣṭum na icchati hariḥ draṣṭum vā api nareśvara ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ६५ ॥
तस्य अप्रवेशम् ज्ञात्वा अहम् इदम् राम महावनम् । विचरामि सह अमात्यो विषादेन विवर्जितः ॥

tasya apraveśam jñātvā aham idam rāma mahāvanam ।
vicarāmi saha amātyo viṣādena vivarjitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ६६ ॥
एषो अस्थिनिचयः तस्य दुन्दुभेः संप्रकाशते । वीर्य उत्सेकात् निरस्तस्य गिरि कूट निभो महान् ॥

eṣo asthinicayaḥ tasya dundubheḥ saṁprakāśate ।
vīrya utsekāt nirastasya giri kūṭa nibho mahān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ६७ ॥
इमे विपुलाः सालाः सप्त शाखा अवलंबिनः । यत्र एकम् घटते वाली निष् पत्रयितुम् ओजसा ॥

ime ca vipulāḥ sālāḥ sapta śākhā avalaṁbinaḥ ।
yatra ekam ghaṭate vālī niṣ patrayitum ojasā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ६८ ॥
एतत् अस्य असमम् वीर्यम् मया राम प्रकाशितम् । कथम् तम् वालिनम् हन्तुम् समरे शक्ष्यसे नृप ॥

etat asya asamam vīryam mayā rāma prakāśitam ।
katham tam vālinam hantum samare śakṣyase nṛpa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ६९ ॥
तथा बृउवाणम् सुग्रीवम् प्रहसन् लक्ष्मणो अब्रवीत् । कस्मिन् कर्मणि निर्वृत्ते श्रद्दध्या वालिनः वधम् ॥

tathā bṛuvāṇam sugrīvam prahasan lakṣmaṇo abravīt ।
kasmin karmaṇi nirvṛtte śraddadhyā vālinaḥ vadham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ७० ॥
तम् उवाचथ सुग्रीवः सप्त सालन् इमान् पुरा । एवम् एकैकशो वाली विव्याथ अथ असकृत् ॥

tam uvācatha sugrīvaḥ sapta sālan imān purā ।
evam ekaikaśo vālī vivyātha atha sa asakṛt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ७१ ॥
रामो निर्दारयेद् एषाम् बाणेन एकेन द्रुमम् । वालिनम् निहतम् मन्ये दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥

rāmo nirdārayed eṣām bāṇena ekena ca drumam ।
vālinam nihatam manye dṛṣṭvā rāmasya vikramam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ७२ ॥
हतस्य महिषस्य अस्थि पादेन एकेन लक्ष्मण । उद्यम्य प्रक्षिपेत् अपि तरसा द्वे धनुः शते ॥

hatasya mahiṣasya asthi pādena ekena lakṣmaṇa ।
udyamya prakṣipet ca api tarasā dve dhanuḥ śate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ७३ ॥
एवम् उक्त्वा तु सुग्रीवो रामम् रक्तान्त लोचनम् । ध्यत्वा मुहूर्तम् काकुत्स्थम् पुनरेव वचो अब्रवीत् ॥

evam uktvā tu sugrīvo rāmam raktānta locanam ।
dhyatvā muhūrtam kākutstham punareva vaco abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ७४ ॥
शूरः शूरमानी प्रख्यात बल पौरुषः । बलवान् वानरः वाली संयुगेषु अपराजितः ॥

śūraḥ ca śūramānī ca prakhyāta bala pauruṣaḥ ।
balavān vānaraḥ vālī saṁyugeṣu aparājitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ७५ ॥
दृश्यन्ते अस्य कर्माणि दुष्कराणि सुरैः अपि । यानि संचिन्त्य भीतः अहम् ऋष्यमूकम् उपाश्रितः ॥

dṛśyante ca asya karmāṇi duṣkarāṇi suraiḥ api ।
yāni saṁcintya bhītaḥ aham ṛṣyamūkam upāśritaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ७६ ॥
तम् अजय्यम् अधृष्यम् वानरेन्द्रम् अमर्षणम् । विचिन्तयन् मुंचामि ॠष्यमूकम् अमुम् तु अहम् ॥

tam ajayyam adhṛṣyam ca vānarendram amarṣaṇam ।
vicintayan na muṁcāmi ṝṣyamūkam amum tu aham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ७७ ॥
उद्विग्नः शंकितः अहम् विचरामि महावने । अनुरक्तैः सह अमात्यैः हनुमत् प्रमुखैः वीरैः ॥

udvignaḥ śaṁkitaḥ ca aham vicarāmi mahāvane ।
anuraktaiḥ saha amātyaiḥ hanumat pramukhaiḥ vīraiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ७८ ॥
उपलब्धम् मे श्लाघ्यम् सन् मित्रम् मित्र वत्सल । त्वाम् अहम् पुरुषव्याघ्र हिमवन्तम् इव आश्रितः ॥

upalabdham ca me ślāghyam san mitram mitra vatsala ।
tvām aham puruṣavyāghra himavantam iva āśritaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ७९ ॥
किम् तु तस्य बलज्ञः अहम् दुर्भ्रातुः बलशालिनः । अप्रत्यक्षम् तु मे वीर्यम् समरे तव राघव ॥

kim tu tasya balajñaḥ aham durbhrātuḥ balaśālinaḥ ।
apratyakṣam tu me vīryam samare tava rāghava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ८० ॥
खलु अहम् त्वाम् तुलये अवमन्ये भीषये । कर्मभिः तस्य भीमैः कातर्यम् जनितम् मम ॥

na khalu aham tvām tulaye na avamanye na bhīṣaye ।
karmabhiḥ tasya bhīmaiḥ ca kātaryam janitam mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ८१ ॥
कामम् राघव ते वाणी प्रमाणम् धैर्यम् आकृतिः । सूचयन्ति परम् तेजो भस्म च्छन्नम् इव अनलम् ॥

kāmam rāghava te vāṇī pramāṇam dhairyam ākṛtiḥ ।
sūcayanti param tejo bhasma cchannam iva analam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ८२ ॥
तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा सुग्रीवस्य महत्मनः । स्मित पूर्वम् अथः रामः प्रति उवाच हरिम् प्रति ॥

tasya tad vacanam śrutvā sugrīvasya mahatmanaḥ ।
smita pūrvam athaḥ rāmaḥ prati uvāca harim prati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ८३ ॥
यदि प्रत्ययो अस्मासु विक्रमे तव वानर । प्रत्ययम् समरे श्लाघ्यम् अहम् उत्पादयामि ते ॥

yadi na pratyayo asmāsu vikrame tava vānara ।
pratyayam samare ślāghyam aham utpādayāmi te ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ८५ ॥
एवम् उक्त्वा तु सुग्रीवम् सान्त्वयन् लक्ष्मणाग्रजः । राघवो दुन्दुभेः कायम् पाद अंगुष्ठेन लीलया ४-११-८४ तोलयित्वा महाबाहुः चिक्षेप दश योजनम् । असुरस्य तनुम् शुष्कम् पादांगुष्टेन वीर्यवान् ॥

evam uktvā tu sugrīvam sāntvayan lakṣmaṇāgrajaḥ ।
rāghavo dundubheḥ kāyam pāda aṁguṣṭhena līlayā ॥ 4-11-84 tolayitvā mahābāhuḥ cikṣepa daśa yojanam ।
asurasya tanum śuṣkam pādāṁguṣṭena vīryavān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ८६ ॥
क्षिप्तम् दृष्ट्वा ततः कायम् सुग्रीवः पुनर् अब्रवीत् । लक्ष्मणस्य अग्रतो रामम् तपन्तम् इव भास्करम् हरीणाम् अग्रतो वीरम् इदम् वचनम् अर्थवत् ॥

kṣiptam dṛṣṭvā tataḥ kāyam sugrīvaḥ punar abravīt ।
lakṣmaṇasya agrato rāmam tapantam iva bhāskaram harīṇām agrato vīram idam vacanam arthavat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ८७ ॥
आर्द्रः मांसः प्रत्यग्रः क्षिप्तः कायः पुरा सखे । परिश्रान्तेन मत्तेन भ्राता मे वालिना तदा ॥

ārdraḥ sa māṁsaḥ pratyagraḥ kṣiptaḥ kāyaḥ purā sakhe ।
pariśrāntena mattena bhrātā me vālinā tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ८८ ॥
लघुः संप्रति निर्मांसः तृण भूतः राघव । क्षिप्ता एवम् प्रहर्षेण भवता रघुनंदन ॥

laghuḥ saṁprati nirmāṁsaḥ tṛṇa bhūtaḥ ca rāghava ।
kṣiptā evam praharṣeṇa bhavatā raghunaṁdana ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ८९ ॥
अत्र शक्यम् बलम् ज्ञातुम् तव वा तस्य वा अधिकम् । आर्द्रम् शुष्कम् इति हि एतत् सुमहद् राघव अन्तरम् ॥

na atra śakyam balam jñātum tava vā tasya vā adhikam ।
ārdram śuṣkam iti hi etat sumahad rāghava antaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ९० ॥
एव संशयः तात तव तस्य यद् बलम् । सालम् एकम् विनिर् भिद्या भवेत् व्यक्तिः बलाबले ॥

sa eva saṁśayaḥ tāta tava tasya ca yad balam ।
sālam ekam vinir bhidyā bhavet vyaktiḥ balābale ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ९१ ॥
कृत्वा एतत् कार्मुकम् सज्यम् हस्ति हतम् इव अपरम् । आकर्ण पूर्णम् आयम्य विसृजस्व महाशरम् ॥

kṛtvā etat kārmukam sajyam hasti hatam iva aparam ।
ākarṇa pūrṇam āyamya visṛjasva mahāśaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ९२ ॥
इमम् हि सालम् प्रहितः त्वया शरो संशयो अत्र अस्ति विदारयिष्यति । अलम् विमर्शेन मम प्रियम् ध्रुवम् कुरुष्व राजन् प्रति शापितो मया ॥

imam hi sālam prahitaḥ tvayā śaro na saṁśayo atra asti vidārayiṣyati ।
alam vimarśena mama priyam dhruvam kuruṣva rājan prati śāpito mayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ११ · ९३ ॥
यथा हि तेजस्सु वरः सदा रविः यथा हि शैलो हिमवान् महा अद्रिषु । यथा चतुष्पात्सु केसरी वरः तथा नराणाम् असि विक्रमे वरः ॥

yathā hi tejassu varaḥ sadā raviḥ yathā hi śailo himavān mahā adriṣu ।
yathā catuṣpātsu ca kesarī varaḥ tathā narāṇām asi vikrame varaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.