वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः १ · १३० श्लोकाःSarga 1 · 130 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · १ · १ ॥
ताम् पुष्करिणीम् गत्वा पद्म उत्पल झषाकुलाम् । रामः सौमित्रि सहितो विललाप अकुलेन्द्रियः ॥

sa tām puṣkariṇīm gatvā padma utpala jhaṣākulām ।
rāmaḥ saumitri sahito vilalāpa akulendriyaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · २ ॥
तत्र दृष्ट्वैवा ताम् हर्षात् इन्द्रियाणि चकम्पिरे । कामवशम् आपन्नः सौमित्रिम् इदम् अब्रवीत् ॥

tatra dṛṣṭvaivā tām harṣāt indriyāṇi cakampire ।
sa kāmavaśam āpannaḥ saumitrim idam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ३ ॥
सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्य विमल उदका । फुल्ल पद्म उत्पलवती शोभिता विविधैः द्रुमैः ॥

saumitre śobhate pampā vaidūrya vimala udakā ।
phulla padma utpalavatī śobhitā vividhaiḥ drumaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ४ ॥
सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननम् शुभ दर्शनम् । यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमाः शिखरा इव ॥

saumitre paśya pampāyāḥ kānanam śubha darśanam ।
yatra rājanti śailā vā drumāḥ sa śikharā iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ५ ॥
माम् तु शोकाभि सन्तप्तम् आधयः पीडयन्ति वै । भरतस्य दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥

mām tu śokābhi santaptam ādhayaḥ pīḍayanti vai ।
bharatasya ca duḥkhena vaidehyā haraṇena ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ६ ॥
शोकार्तस्य अपि मे पम्पा शोभते चित्र कानना । व्यवकीर्णा बहु विधैः पुष्पैः शीतोदका शिवा ॥

śokārtasya api me pampā śobhate citra kānanā ।
vyavakīrṇā bahu vidhaiḥ puṣpaiḥ śītodakā śivā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ७ ॥
नलिनैः अपि संछन्ना हि अत्यर्थ शुभ दर्शना । सर्प व्याल अनुचरिता मृग द्विज समाकुला ॥

nalinaiḥ api saṁchannā hi atyartha śubha darśanā ।
sarpa vyāla anucaritā mṛga dvija samākulā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ८ ॥
अधिकम् प्रविभाति एतत् नील पीतम् तु शाद्वलम् । द्रुमाणाम् विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैः इव अर्पितम् ॥

adhikam pravibhāti etat nīla pītam tu śādvalam ।
drumāṇām vividhaiḥ puṣpaiḥ paristomaiḥ iva arpitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ९ ॥
पुष्प भार समृद्धानि शिखराणि समन्ततः । लताभिः पुष्पित अग्राभिः उपगूढानि सर्वतः ॥

puṣpa bhāra samṛddhāni śikharāṇi samantataḥ ।
latābhiḥ puṣpita agrābhiḥ upagūḍhāni sarvataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १० ॥
सुख अनिलोऽयम् सौमित्रे कालः प्रचुर मन्मथः । गन्धवान् सुरभिर् मासो जात पुष्प फल द्रुमः ॥

sukha anilo'yam saumitre kālaḥ pracura manmathaḥ ।
gandhavān surabhir māso jāta puṣpa phala drumaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ११ ॥
पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानाम् पुष्प शालिनाम् । सृजताम् पुष्प वर्षाणि वर्षम् तोयमुचाम् इव ॥

paśya rūpāṇi saumitre vanānām puṣpa śālinām ।
sṛjatām puṣpa varṣāṇi varṣam toyamucām iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १२ ॥
प्रस्तरेषु रम्येषु विविधाः कानन द्रुमाः । वायु वेग प्रचलिताः पुष्पैः अवकिरन्ति गाम् ॥

prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānana drumāḥ ।
vāyu vega pracalitāḥ puṣpaiḥ avakiranti gām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १३ ॥
पतितैः पतमानैः पादपस्थैः मारुतः । कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडतीव समन्ततः ॥

patitaiḥ patamānaiḥ ca pādapasthaiḥ ca mārutaḥ ।
kusumaiḥ paśya saumitre krīḍatīva samantataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १४ ॥
विक्षिपन् विविधाः शाखा नगानाम् कुसुमोत्कटाः । मारुतः चलित स्थानैः षट्पदैः अनुगीयते ॥

vikṣipan vividhāḥ śākhā nagānām kusumotkaṭāḥ ।
mārutaḥ calita sthānaiḥ ṣaṭpadaiḥ anugīyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १५ ॥
मत्त कोकिल सन्नादैः नर्तयन् इव पादपान् । शैल कन्दर निष्क्रान्तः प्रगीत इव अनिलः ॥

matta kokila sannādaiḥ nartayan iva pādapān ।
śaila kandara niṣkrāntaḥ pragīta iva ca anilaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १६ ॥
तेन विक्षिपता अत्यर्थम् पवनेन समन्ततः । अमी संसक्त शाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः ॥

tena vikṣipatā atyartham pavanena samantataḥ ।
amī saṁsakta śākhāgrā grathitā iva pādapāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १७ ॥
एव सुख संस्पर्शो वाति चन्दन शीतलः । गन्धम् अभ्यवहन् पुण्यम् श्रम अपनयो अनिलः ॥

sa eva sukha saṁsparśo vāti candana śītalaḥ ।
gandham abhyavahan puṇyam śrama apanayo anilaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १८ ॥
अमी पवन विक्षिप्ता विनन्दन्ती इव पादपाः । षट्पदैः अनुकूजद्भिः वनेषु मधु गन्धिषु ॥

amī pavana vikṣiptā vinandantī iva pādapāḥ ।
ṣaṭpadaiḥ anukūjadbhiḥ vaneṣu madhu gandhiṣu ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १९ ॥
गिरि प्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिः मनोरमैः । संसक्त शिखरा शैला विराजन्ति महाद्रुमैः ॥

giri prastheṣu ramyeṣu puṣpavadbhiḥ manoramaiḥ ।
saṁsakta śikharā śailā virājanti mahādrumaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · २० ॥
पुष्प संछन्न शिखरा मारुतः उत्क्षेप चंचला । अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीत इव पादपाः ॥

puṣpa saṁchanna śikharā mārutaḥ utkṣepa caṁcalā ।
amī madhukarottaṁsāḥ pragīta iva pādapāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · २१ ॥
सुपुष्पितांस्तु पश्य एतान् कर्णिकारान् समन्ततः । हाटक प्रति संच्छन्नान् नरान् पीतांबरान् इव ॥

supuṣpitāṁstu paśya etān karṇikārān samantataḥ ।
hāṭaka prati saṁcchannān narān pītāṁbarān iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · २२ ॥
अयम् वसन्तः सौमित्रे नाना विहग नादितः । सीतया विप्रहीणस्य शोक सन्दीपनो मम ॥

ayam vasantaḥ saumitre nānā vihaga nāditaḥ ।
sītayā viprahīṇasya śoka sandīpano mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · २३ ॥
माम् हि शोक समाक्रान्तम् संतापयति मन्मथः । हृष्टम् प्रवदमानश्च समाह्वयति कोकिलः ॥

mām hi śoka samākrāntam saṁtāpayati manmathaḥ ।
hṛṣṭam pravadamānaśca samāhvayati kokilaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · २४ ॥
एष दाअत्यूहको हृष्टो रम्ये माम् वन निर्झरे । प्रणदन् मन्मथाविष्टम् शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥

eṣa dāatyūhako hṛṣṭo ramye mām vana nirjhare ।
praṇadan manmathāviṣṭam śocayiṣyati lakṣmaṇa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · २५ ॥
श्रुत्वा एतस्य पुरा शब्दम् आश्रमस्था मम प्रिया । माम् आहूय प्रमुदिता परमम् प्रत्यनन्दत ॥

śrutvā etasya purā śabdam āśramasthā mama priyā ।
mām āhūya pramuditā paramam pratyanandata ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · २६ ॥
एवम् विचित्राः पतगा नाना राव विराविणः । वृक्ष गुल्म लताः पश्य संपतन्ति समन्ततः ॥

evam vicitrāḥ patagā nānā rāva virāviṇaḥ ।
vṛkṣa gulma latāḥ paśya saṁpatanti samantataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · २७ ॥
विमिश्रा विहगाः पुंभिः आत्म व्यूह अभिनन्दिताः । भृङ्गराज प्रमुदिताः सौमित्रे मधुर स्वराः ॥

vimiśrā vihagāḥ puṁbhiḥ ātma vyūha abhinanditāḥ ।
bhṛṅgarāja pramuditāḥ saumitre madhura svarāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · २८ ॥
अस्याः कूले प्रमुदिताः संघशः शकुनास्त्विह । दात्यूहरति विक्रन्दैः पुंस्कोकिल रुतैः अपि ॥

asyāḥ kūle pramuditāḥ saṁghaśaḥ śakunāstviha ।
dātyūharati vikrandaiḥ puṁskokila rutaiḥ api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · २९ ॥
स्वनन्ति पादपाः इमे माम् अनङ्ग प्रदीपकाः । अशोक स्तबक अङ्गारः षट्पद स्वन निस्वनः ॥

svananti pādapāḥ ca ime mām anaṅga pradīpakāḥ ।
aśoka stabaka aṅgāraḥ ṣaṭpada svana nisvanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ३० ॥
माम् हि पल्लव ताम्रार्चिः वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति । हि ताम् सूक्ष्मपक्ष्माक्षीम् सुकेशीम् मृदु भाषिणीम् ॥

mām hi pallava tāmrārciḥ vasantāgniḥ pradhakṣyati ।
na hi tām sūkṣmapakṣmākṣīm sukeśīm mṛdu bhāṣiṇīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ३१ ॥
अपश्यतो मे सौउमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम् । अयम् हि रुचिरः तस्याः कालो रुचिर काननः ॥

apaśyato me sauumitre jīvite'sti prayojanam ।
ayam hi ruciraḥ tasyāḥ kālo rucira kānanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ३२ ॥
कोकिलाकुल सीमान्तः दयिताया मम अनघः । मन्मध आयास संभूतो वसन्त गुण वर्धितः ॥

kokilākula sīmāntaḥ dayitāyā mama anaghaḥ ।
manmadha āyāsa saṁbhūto vasanta guṇa vardhitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ३३ ॥
अयम् माम् धक्ष्यति क्षिप्रम् शोकाग्निः चिरादिव । अपश्यत ताम् वनिताम् पश्यतो रुचिर द्रुमान् ॥

ayam mām dhakṣyati kṣipram śokāgniḥ na cirādiva ।
apaśyata tām vanitām paśyato rucira drumān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ३४ ॥
मम अयम् आत्मप्रभवो भूयस्त्वम् उपयास्यति । अदृश्यमाना वैदेही शोकम् वर्धयती इह मे ॥

mama ayam ātmaprabhavo bhūyastvam upayāsyati ।
adṛśyamānā vaidehī śokam vardhayatī iha me ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ३५ ॥
दृश्यमानो वसन्तः स्वेद संसर्ग दूषकः । माम् हि सा मृगशाबाक्षी चिन्ता शोक बलात्कृतम् ॥

dṛśyamāno vasantaḥ ca sveda saṁsarga dūṣakaḥ ।
mām hi sā mṛgaśābākṣī cintā śoka balātkṛtam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ३६ ॥
संतापयति सौमित्रे कृइरः चैत्र वनानिलः । अमी मयूराः शोभन्ते प्रनृत्यन्तः ततः ततः ॥

saṁtāpayati saumitre kṛiraḥ caitra vanānilaḥ ।
amī mayūrāḥ śobhante pranṛtyantaḥ tataḥ tataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ३७ ॥
स्त्वैः पक्षैः पवन उद्धूतैः गवाक्षैः स्फाटिकैः इव । शिखिनीभिः परिवृतास्त एते मद मूर्छिताः ॥

stvaiḥ pakṣaiḥ pavana uddhūtaiḥ gavākṣaiḥ sphāṭikaiḥ iva ।
śikhinībhiḥ parivṛtāsta ete mada mūrchitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ३८ ॥
मन्मथ अभिपरीतस्य मम मन्मथ वर्धनाः । पश्य लक्ष्णम नृत्यन्तम् मयूरम् उपनृत्यति ॥

manmatha abhiparītasya mama manmatha vardhanāḥ ।
paśya lakṣṇama nṛtyantam mayūram upanṛtyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ३९ ॥
शिखिनी मन्मथ आर्तैः एषा भर्तारम् गिरि सानुनि । ताम् एव मनसा रामाम् मयुरोऽपि अनुधावति ॥

śikhinī manmatha ārtaiḥ eṣā bhartāram giri sānuni ।
tām eva manasā rāmām mayuro'pi anudhāvati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ४० ॥
वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैः उपहसन् इव । मयूरस्य वने नूनम् रक्षसा हृता प्रिया ॥

vitatya rucirau pakṣau rutaiḥ upahasan iva ।
mayūrasya vane nūnam rakṣasā na hṛtā priyā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ४१ ॥
तस्मात् नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया । मम त्वयम् विना वासः पुष्पमासे सुदुःसहः ॥

tasmāt nṛtyati ramyeṣu vaneṣu saha kāntayā ।
mama tvayam vinā vāsaḥ puṣpamāse suduḥsahaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ४२ ॥
पश्य लक्ष्मण संरागः तिर्यक् योनिगतेषु अपि । यदेषा शिखिनी कामात् भर्तारम् अभिवर्तते ॥

paśya lakṣmaṇa saṁrāgaḥ tiryak yonigateṣu api ।
yadeṣā śikhinī kāmāt bhartāram abhivartate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ४३ ॥
माम् अपि एवम् विशालाक्षी जानकी जात संभ्रमा । मदनेन अभिवर्तेत यदि अपहृता भवेत् ॥

mām api evam viśālākṣī jānakī jāta saṁbhramā ।
madanena abhivarteta yadi na apahṛtā bhavet ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ४४ ॥
पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे । पुष्प भार समृद्धानाम् वनानाम् शिशिरात्यये ॥

paśya lakṣmaṇa puṣpāṇi niṣphalāni bhavanti me ।
puṣpa bhāra samṛddhānām vanānām śiśirātyaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ४५ ॥
रुचिराणि अपि पुष्पाणि पादपानाम् अतिश्रिया । निष्फलानि महीम् यान्ति समम् मधुकरोत्करैः ॥

rucirāṇi api puṣpāṇi pādapānām atiśriyā ।
niṣphalāni mahīm yānti samam madhukarotkaraiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ४६ ॥
नदन्ति कावम् मुदिताः शकुना सङ्घशः कलम् । आह्वयन्त इव अन्योन्यम् काम उन्मादकरा मम ॥

nadanti kāvam muditāḥ śakunā saṅghaśaḥ kalam ।
āhvayanta iva anyonyam kāma unmādakarā mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ४७ ॥
वसन्तो यदि तत्र अपि यत्र मे वसति प्रिया । नूनम् परवशा सीता सा अपि शोच्यति अहम् यथा ॥

vasanto yadi tatra api yatra me vasati priyā ।
nūnam paravaśā sītā sā api śocyati aham yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ४८ ॥
नूनम् तु वसन्तः तम् देशम् स्पृशति यत्र सा । कथम् हि असित पद्माक्षी वर्तयेत् सा मया विना ॥

nūnam na tu vasantaḥ tam deśam spṛśati yatra sā ।
katham hi asita padmākṣī vartayet sā mayā vinā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ४९ ॥
अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया । किम् करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर् भर्त्सिता परैः ॥

athavā vartate tatra vasanto yatra me priyā ।
kim kariṣyati suśroṇī sā tu nir bhartsitā paraiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ५० ॥
श्यामा पद्म पलाशाक्षी मृदु भाषा मेम् प्रिया । नूनम् वसन्तम् आसाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥

śyāmā padma palāśākṣī mṛdu bhāṣā ca mem priyā ।
nūnam vasantam āsādya parityakṣyati jīvitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ५१ ॥
दृढम् हि हृदये बुधिः मम संप्रतिवर्तते । अलम् वर्तयितुम् सीता साध्वी मत् विरहम् गता ॥

dṛḍham hi hṛdaye budhiḥ mama saṁprativartate ।
na alam vartayitum sītā sādhvī mat viraham gatā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ५२ ॥
मयि भावो हि वैदेह्याः तत्त्वतो विनिवेशितः । मम अपि भावः सीतायाम् सर्वधा विनिवेशितः ॥

mayi bhāvo hi vaidehyāḥ tattvato viniveśitaḥ ।
mama api bhāvaḥ sītāyām sarvadhā viniveśitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ५३ ॥
एष पुष्पवहो वायुः सुख स्पर्शो हिमावहः । ताम् विचिन्तयतः कान्ताम् पावक प्रतिमो मम ॥

eṣa puṣpavaho vāyuḥ sukha sparśo himāvahaḥ ।
tām vicintayataḥ kāntām pāvaka pratimo mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ५४ ॥
सदा सुखम् अहम् मन्ये यम् पुरा सह सीताया । मारुतः विना सीताम् शोक संजनओ मम ॥

sadā sukham aham manye yam purā saha sītāyā ।
mārutaḥ sa vinā sītām śoka saṁjanao mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ५५ ॥
ताम् विन अथ विहङ्गो असौ पक्षी प्रणदितः तदा । वायसः पादपगतः प्रहृष्टम् अभि कूजति ॥

tām vina atha vihaṅgo asau pakṣī praṇaditaḥ tadā ।
vāyasaḥ pādapagataḥ prahṛṣṭam abhi kūjati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ५६ ॥
एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः । पक्षी माम् तु विशालाक्ष्याः समीपम् उपनेष्यति ॥

eṣa vai tatra vaidehyā vihagaḥ pratihārakaḥ ।
pakṣī mām tu viśālākṣyāḥ samīpam upaneṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ५७ ॥
पश्य लक्ष्मण संनादम् वने मद विवर्धनम् । पुष्पित अग्रेषु वृक्षेषु द्विजानाम् अवकूजताम् ॥

paśya lakṣmaṇa saṁnādam vane mada vivardhanam ।
puṣpita agreṣu vṛkṣeṣu dvijānām avakūjatām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ५८ ॥
विक्षिप्ताम् पवनेन एताम् असौ तिलक मञ्जरीम् । षट्पदः सहसा अभ्येति मद उद्धूताम् इव प्रियाम् ॥

vikṣiptām pavanena etām asau tilaka mañjarīm ।
ṣaṭpadaḥ sahasā abhyeti mada uddhūtām iva priyām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ५९ ॥
कामिनाम् अयम् अत्यन्तम् अशोकः शोक वर्धनः । स्तबकैः पवन उत्क्षिप्तैः तर्जयन् इव माम् स्थितः ॥

kāminām ayam atyantam aśokaḥ śoka vardhanaḥ ।
stabakaiḥ pavana utkṣiptaiḥ tarjayan iva mām sthitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ६० ॥
अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुम शालिनः । विभ्रम उत्सिक्त मनसः अङ्गरागा नरा इव ॥

amī lakṣmaṇa dṛśyante cūtāḥ kusuma śālinaḥ ।
vibhrama utsikta manasaḥ sa aṅgarāgā narā iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ६१ ॥
सौमित्रे पश्य पम्पायाः चित्रासु वन राजिषु । किंनरा नरशार्दूल विचरन्ति ततः ततः ॥

saumitre paśya pampāyāḥ citrāsu vana rājiṣu ।
kiṁnarā naraśārdūla vicaranti tataḥ tataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ६२ ॥
इमानि शुभ गन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः । नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुण सूर्य वत् ॥

imāni śubha gandhīni paśya lakṣmaṇa sarvaśaḥ ।
nalināni prakāśante jale taruṇa sūrya vat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ६३ ॥
एषा प्रसन्न सलिला पद्म नील उत्पलायुता । हंस कारण्डव आकीर्णा पम्पा सौगन्धिका युता ॥

eṣā prasanna salilā padma nīla utpalāyutā ।
haṁsa kāraṇḍava ākīrṇā pampā saugandhikā yutā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ६४ ॥
जले तरुण सूर्याभैः षट्पद आहत केसरैः । पन्कजैः शोभते पम्पा समन्तात् अभिसंवृता ॥

jale taruṇa sūryābhaiḥ ṣaṭpada āhata kesaraiḥ ।
pankajaiḥ śobhate pampā samantāt abhisaṁvṛtā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ६५ ॥
चक्रवाक युता नित्यम् चित्र प्रस्थ वनान्तरा । मातंग मृग यूथैः शोभते सलिल अर्थिभिः ॥

cakravāka yutā nityam citra prastha vanāntarā ।
mātaṁga mṛga yūthaiḥ ca śobhate salila arthibhiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ६६ ॥
पवन आहत वेगाभिः ऊर्मिभिः विमले अंभसि । पन्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण ॥

pavana āhata vegābhiḥ ūrmibhiḥ vimale aṁbhasi ।
pankajāni virājante tāḍyamānāni lakṣmaṇa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ६७ ॥
पद्म पत्र विशालाक्षीम् सततम् प्रिय पन्कजाम् । अपश्यतो मे वैदेहीम् जीवितम् अभिरोचते ॥

padma patra viśālākṣīm satatam priya pankajām ।
apaśyato me vaidehīm jīvitam na abhirocate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ६८ ॥
अहो कामस्य वामत्वम् यो गताम् अपि दुर्लभाम् । स्मारयिष्यति कल्याणीम् कल्याण तर वादिनीम् ॥

aho kāmasya vāmatvam yo gatām api durlabhām ।
smārayiṣyati kalyāṇīm kalyāṇa tara vādinīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ६९ ॥
शक्यो धारयितुम् कामो भवेत् अभ्यागतो मया । यदि भूयो वसन्तो माम् हन्यात् पुष्पित द्रुमः ॥

śakyo dhārayitum kāmo bhavet abhyāgato mayā ।
yadi bhūyo vasanto mām na hanyāt puṣpita drumaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ७० ॥
यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे । तानि एव अरमणीयानि जायन्ते मे तया विना ॥

yāni sma ramaṇīyāni tayā saha bhavanti me ।
tāni eva aramaṇīyāni jāyante me tayā vinā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ७१ ॥
पद्मकोश पलाशानि द्रष्टुम् दृष्टिः हि मन्यते । सीताया नेत्र कोशाभ्याम् सदृशान् इति लक्ष्मण ॥

padmakośa palāśāni draṣṭum dṛṣṭiḥ hi manyate ।
sītāyā netra kośābhyām sadṛśān iti lakṣmaṇa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ७२ ॥
पद्म केसर संसृष्टो वृक्षान्तर विनिःसृतः । निःश्वास इव सीताया वाति वायुः मनोहरः ॥

padma kesara saṁsṛṣṭo vṛkṣāntara viniḥsṛtaḥ ।
niḥśvāsa iva sītāyā vāti vāyuḥ manoharaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ७३ ॥
सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरि सानुषु । पुष्पितान् कर्णिकारस्य यष्टिम् परम शोभिताम् ॥

saumitre paśya pampāyā dakṣiṇe giri sānuṣu ।
puṣpitān karṇikārasya yaṣṭim parama śobhitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ७४ ॥
अधिकम् शैल राजोऽयम् धातुभिः तु विभूषितः । विचित्रम् सृजते रेणुम् वायु वेग विघट्टितम् ॥

adhikam śaila rājo'yam dhātubhiḥ tu vibhūṣitaḥ ।
vicitram sṛjate reṇum vāyu vega vighaṭṭitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ७५ ॥
गिरि प्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतः संप्रपुष्पितैः । निष्पत्रैः सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः ॥

giri prasthāstu saumitre sarvataḥ saṁprapuṣpitaiḥ ।
niṣpatraiḥ sarvato ramyaiḥ pradīptā iva kiṁśukaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ७६ ॥
पम्पा तीर रुहाः इमे संसक्ता मधु गन्धिनः । मालती मल्लिका पद्म करवीराः पुष्पिताः ॥

pampā tīra ruhāḥ ca ime saṁsaktā madhu gandhinaḥ ।
mālatī mallikā padma karavīrāḥ ca puṣpitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ७७ ॥
केतक्यः सिन्धुवाराः वासन्त्यः सुपुष्पिताः । माधव्यो गन्धपूर्णाः कुंदगुल्माः सर्वशः ॥

ketakyaḥ sindhuvārāḥ ca vāsantyaḥ ca supuṣpitāḥ ।
mādhavyo gandhapūrṇāḥ ca kuṁdagulmāḥ ca sarvaśaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ७८ ॥
चिरिबिल्वा मधूकाः वञ्जुला वकुलाः तथा । चम्पकाः तिलकाः एव नागवृक्षाः पुष्पिताः ॥

ciribilvā madhūkāḥ ca vañjulā vakulāḥ tathā ।
campakāḥ tilakāḥ ca eva nāgavṛkṣāḥ ca puṣpitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ७९ ॥
पद्मकाः एव शोभन्ते नील अशोकाः । पुष्पिताःलोध्राः गिरि पृष्ठेषु सिंह केसर पिन्जराः ॥

padmakāḥ ca eva śobhante nīla aśokāḥ ।
ca puṣpitāḥlodhrāḥ ca giri pṛṣṭheṣu siṁha kesara pinjarāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ८० ॥
अन्कोलाः कुरण्टाः पूर्णकाः पारिभद्रकाः । चूताः पाटलयः अपि कोविदाराः पुष्पिताः ॥

ankolāḥ ca kuraṇṭāḥ ca pūrṇakāḥ pāribhadrakāḥ ।
cūtāḥ pāṭalayaḥ ca api kovidārāḥ ca puṣpitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ८१ ॥
मुचुकुंद अर्जुनाः एव दृश्यन्ते गिरिसानुषुकेतक उद्दालकाः । एव शिरीषाः शिंशुपा धवाः ॥

mucukuṁda arjunāḥ ca eva dṛśyante girisānuṣuketaka uddālakāḥ ।
ca eva śirīṣāḥ śiṁśupā dhavāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ८२ ॥
शाल्मल्यः किंशुकाः एव रक्ताः कुरवकाः तथा । तिनिशा नक्तमालाः चंदनाः स्यंदनाः तथा ॥

śālmalyaḥ kiṁśukāḥ ca eva raktāḥ kuravakāḥ tathā ।
tiniśā naktamālāḥ ca caṁdanāḥ syaṁdanāḥ tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ८३ ॥
हिन्तालः तिलकाः एव नाग वृक्षाः पुष्पिताः । पुष्पितान् पुष्पित अग्राभिः लताभिः परिवेष्टितान् ॥

hintālaḥ tilakāḥ ca eva nāga vṛkṣāḥ ca puṣpitāḥ ।
puṣpitān puṣpita agrābhiḥ latābhiḥ pariveṣṭitān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ८४ ॥
द्रुमान् पश्य इह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान् बहून् । वात विक्षिप्त विटपान् यथा आसन्नान् द्रुमान् इमान् ॥

drumān paśya iha saumitre pampāyā rucirān bahūn ।
vāta vikṣipta viṭapān yathā āsannān drumān imān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ८५ ॥
लताः समनुवर्तन्ते मत्ता इव वर स्त्रियः । पादपात् पादपम् गच्छन् शैलात् शैलम् वनात् वनम् ॥

latāḥ samanuvartante mattā iva vara striyaḥ ।
pādapāt pādapam gacchan śailāt śailam vanāt vanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ८६ ॥
वाति एक रस आस्वाद सम्मोदित इव अनिलः । केचित् पर्याप्त कुसुमाः पादपा मधु गन्धिनः ॥

vāti na eka rasa āsvāda sammodita iva anilaḥ ।
kecit paryāpta kusumāḥ pādapā madhu gandhinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ८७ ॥
केचित् मुकुल संवीताः श्याम वर्णा इव आबभुः । इदम् मृष्टम् इदम् स्वादु प्रफुल्लम् इदम् इत्यपि ॥

kecit mukula saṁvītāḥ śyāma varṇā iva ābabhuḥ ।
idam mṛṣṭam idam svādu praphullam idam ityapi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ८८ ॥
राग युक्तो मधुकरः कुसुमेषु आवलीयते । निलीय पुनर् उत्पत्य सहसा अन्यत्र गच्छति । मधु लुब्धो मधुकरः पंपा तीर द्रुमेषु असौ ॥

rāga yukto madhukaraḥ kusumeṣu āvalīyate ।
nilīya punar utpatya sahasā anyatra gacchati ।
madhu lubdho madhukaraḥ paṁpā tīra drumeṣu asau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ८९ ॥
इयम् कुसुम सन्घातैः उपस्तीर्णा सुखा कृता । स्वयम् निपतितैः भूमिः शयन प्रस्तरैः इव ॥

iyam kusuma sanghātaiḥ upastīrṇā sukhā kṛtā ।
svayam nipatitaiḥ bhūmiḥ śayana prastaraiḥ iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ९० ॥
विविधा विविधैः पुष्पैः तैः एव नगसानुषु । विस्तेएर्णाः पीत रक्ताभा सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ॥

vividhā vividhaiḥ puṣpaiḥ taiḥ eva nagasānuṣu ।
visteerṇāḥ pīta raktābhā saumitre prastarāḥ kṛtāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ९१ ॥
हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणाम् पुष्प संभवम् । पुष्प मासे हि तरवः संघर्षात् इव पुष्पिताः ॥

himānte paśya saumitre vṛkṣāṇām puṣpa saṁbhavam ।
puṣpa māse hi taravaḥ saṁgharṣāt iva puṣpitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ९२ ॥
आह्वयन्त इव अन्योन्यम् नगाः षट्पद नादिताः । कुसुमोत्तंस विटपाः शोभन्ते बहु लक्ष्मण ॥

āhvayanta iva anyonyam nagāḥ ṣaṭpada nāditāḥ ।
kusumottaṁsa viṭapāḥ śobhante bahu lakṣmaṇa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ९३ ॥
एष कारण्डवः पक्षी विगाह्या सलिलम् शुभम् । रमते कान्ताया सार्थम् कामम् उद्दीपयन् इव ॥

eṣa kāraṇḍavaḥ pakṣī vigāhyā salilam śubham ।
ramate kāntāyā sārtham kāmam uddīpayan iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ९४ ॥
मंदकिन्यास्तु यदिदम् रूपम् एतन् मनोररम् । स्थाने जगति विख्याता गुणाः तस्या मनोरमाः ॥

maṁdakinyāstu yadidam rūpam etan manoraram ।
sthāne jagati vikhyātā guṇāḥ tasyā manoramāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ९५ ॥
यदि दृश्येत सा साध्वी यदि इह वसेम हि । स्पृहयेयम् शक्राय अयोध्यायै रघूत्तम ॥

yadi dṛśyeta sā sādhvī yadi ca iha vasema hi ।
spṛhayeyam na śakrāya na ayodhyāyai raghūttama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ९६ ॥
हि एवम् रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह । रमतो मे भवेत् चिन्ता स्पृहा अन्येषु वा भवेत् ॥

na hi evam ramaṇīyeṣu śādvaleṣu tayā saha ।
ramato me bhavet cintā na spṛhā anyeṣu vā bhavet ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ९७ ॥
अमी हि विविधैः पुष्पैः तरवो रुचिर च्छदाः । कानने अस्मिन् विना कान्ताम् चित्तम् उत्पादयन्ति मे ॥

amī hi vividhaiḥ puṣpaiḥ taravo rucira cchadāḥ ।
kānane asmin vinā kāntām cittam utpādayanti me ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ९८ ॥
पश्य शीत जलाम् इमाम् सौमित्रे पुष्कर आयुताम् । चक्रवाक अनुचरिताम् कारण्डव निषेविताम् ॥

paśya śīta jalām ca imām saumitre puṣkara āyutām ।
cakravāka anucaritām kāraṇḍava niṣevitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ९९ ॥
प्लवैः क्रौञ्चैः संपूर्णाम् महा मृग निषेविताम् । अधिकम् शोभते पम्पा विकूजद्भिः विहङ्गमैः ॥

plavaiḥ krauñcaiḥ ca saṁpūrṇām mahā mṛga niṣevitām ।
adhikam śobhate pampā vikūjadbhiḥ vihaṅgamaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १०० ॥
दीपयन्ती इव मे कामम् विविधा मुदिता द्विजाः । श्यामाम् चन्द्र मुखीम् स्मृत्वा प्रियाम् पद्म निभ ईक्षणाम् ॥

dīpayantī iva me kāmam vividhā muditā dvijāḥ ।
śyāmām candra mukhīm smṛtvā priyām padma nibha īkṣaṇām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १०१ ॥
पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिः सहितान् मृगान् । माम् पुनः मृग शबाक्षी वैदेह्या विरहीकृतम् । व्यधयन्तीव मे चित्तम् संचरन्तः ततः ततः ॥

paśya sānuṣu citreṣu mṛgībhiḥ sahitān mṛgān ।
mām punaḥ mṛga śabākṣī vaidehyā virahīkṛtam ।
vyadhayantīva me cittam saṁcarantaḥ tataḥ tataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १०२ ॥
अस्मिन् सानुनि रम्ये हि मत्त द्विज गणाकुले । पश्य अयम् यदि ताम् कन्ताम् ततः स्वस्ति भवेत् मम ॥

asmin sānuni ramye hi matta dvija gaṇākule ।
paśya ayam yadi tām kantām tataḥ svasti bhavet mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १०३ ॥
जीवेयम् खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा । सेवेत यदि वैदेही पम्पायाः पवनम् शुभम् ॥

jīveyam khalu saumitre mayā saha sumadhyamā ।
seveta yadi vaidehī pampāyāḥ pavanam śubham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १०४ ॥
पद्म सौगन्धिक वहम् शिवम् शोक विनाशनम् । धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पाया वन मरुतम् ॥

padma saugandhika vaham śivam śoka vināśanam ।
dhanyā lakṣmaṇa sevante pampāyā vana marutam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १०५ ॥
श्यमा पद्म पलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया । कथम् धरयति प्राणान् विवशा जनकात्मजा ॥

śyamā padma palāśākṣī priyā virahitā mayā ।
katham dharayati prāṇān vivaśā janakātmajā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १०६ ॥
किम् नु वक्ष्यामि धर्मज्ञम् राजानम् सत्य वादिनम् । जनकम् पृष्ट सीतम् तम् कुशलम् जन संसदि ॥

kim nu vakṣyāmi dharmajñam rājānam satya vādinam ।
janakam pṛṣṭa sītam tam kuśalam jana saṁsadi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १०७ ॥
या मम् अनुगता मन्दम् पित्रा प्रस्थापितुम् वनम् । सीता धर्मम् समास्थय क्व नु सा वर्तते प्रिया ॥

yā mam anugatā mandam pitrā prasthāpitum vanam ।
sītā dharmam samāsthaya kva nu sā vartate priyā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १०८ ॥
तया विहीनः कृपणः कथम् लक्ष्मण धारये । माम् अनुगता रज्यात् भ्रष्टम् विहत चेतसम् ॥

tayā vihīnaḥ kṛpaṇaḥ katham lakṣmaṇa dhāraye ।
ya mām anugatā rajyāt bhraṣṭam vihata cetasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १०९ ॥
तत् चारु अञ्चित पद्माक्षम् सुगन्धि शुभम् अव्रणम् । अपश्यतो मुखम् तस्याः सीदति इव मतिः मम ॥

tat cāru añcita padmākṣam sugandhi śubham avraṇam ।
apaśyato mukham tasyāḥ sīdati iva matiḥ mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ११० ॥
स्मित हास्यान्तर युतम् गुणवत् मधुरम् हितम् । वैदेह्याः वाक्यम् अतुलम् कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण ॥

smita hāsyāntara yutam guṇavat madhuram hitam ।
vaidehyāḥ vākyam atulam kadā śroṣyāmi lakṣmaṇa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १११ ॥
प्राप्य दुःखम् वने श्यामा माम् मन्मध विकर्शितम् । नष्ट दुःखेव हृष्टेव साध्वी साधु अभ्यभाषत ॥

prāpya duḥkham vane śyāmā mām manmadha vikarśitam ।
naṣṭa duḥkheva hṛṣṭeva sādhvī sādhu abhyabhāṣata ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ११२ ॥
किम् नु वक्ष्यामि अयोध्यायाम् कौसल्याम् हि नृपात्मज । क्व सा स्नुषा इति पृच्छन्तीम् कथम् अति मनस्विनीम् ॥

kim nu vakṣyāmi ayodhyāyām kausalyām hi nṛpātmaja ।
kva sā snuṣā iti pṛcchantīm katham ca ati manasvinīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ११३ ॥
गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वम् भरतम् भ्रातृउ वत्सलम् । हि अहम् जीवितुम् शक्तः ताम् ऋते जनकात्मजम् ॥

gaccha lakṣmaṇa paśya tvam bharatam bhrātṛu vatsalam ।
na hi aham jīvitum śaktaḥ tām ṛte janakātmajam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ११४ ॥
इति रामम् महात्मानम् विलपन्तम् अनाथ वत् । उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनम् युक्तम् अव्ययम् ॥

iti rāmam mahātmānam vilapantam anātha vat ।
uvāca lakṣmaṇo bhrātā vacanam yuktam avyayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ११५ ॥
संस्थम्भ राम भद्रम् ते मा शुचः पुरुषोत्तम । ईदृइशानाम् मतिः मन्दा भवति अकलुषात्मनाम् ॥

saṁsthambha rāma bhadram te mā śucaḥ puruṣottama ।
na īdṛiśānām matiḥ mandā bhavati akaluṣātmanām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ११६ ॥
स्मृत्वा वियोगजम् दुःखम् त्यज स्नेहम् प्रिये जने । अति स्नेह परिष्वन्गात् वर्तिः अर्द्रा अपि दह्यते ॥

smṛtvā viyogajam duḥkham tyaja sneham priye jane ।
ati sneha pariṣvangāt vartiḥ ardrā api dahyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ११७ ॥
यदि गच्छति पतालम् ततो अभ्यऽधिकम् एव वा । सर्वधा रावणः तात भविष्यति राघव ॥

yadi gacchati patālam tato abhya'dhikam eva vā ।
sarvadhā rāvaṇaḥ tāta na bhaviṣyati rāghava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ११८ ॥
प्रवृत्तिः लभ्यताम् तावत् तस्य पापस्य रक्षसः । ततः हास्यति वा सीताम् निधनम् वा गमिष्यति ॥

pravṛttiḥ labhyatām tāvat tasya pāpasya rakṣasaḥ ।
tataḥ hāsyati vā sītām nidhanam vā gamiṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · ११९ ॥
यदि याति दितेः गर्भम् रावणः सह सीताया । तत्र अपि एनम् हनिष्यामि चेत् दास्यति मैथिलीम् ॥

yadi yāti diteḥ garbham rāvaṇaḥ saha sītāyā ।
tatra api enam haniṣyāmi na cet dāsyati maithilīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १२० ॥
स्वास्थ्यम् भद्रम् भजस्व आर्यः त्यजताम् कृपणा मतिः । अर्थो हि नष्ट कार्यार्थैः अयत्ने अधिगम्यते ॥

svāsthyam bhadram bhajasva āryaḥ tyajatām kṛpaṇā matiḥ ।
artho hi naṣṭa kāryārthaiḥ na ayatne na adhigamyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १२१ ॥
उत्साहो बलवान् आर्य नास्ति उत्साहात् परम् बलम् । सः उत्साहस्य हि लोकेषु किंचित् अपि दुर्लभम् ॥

utsāho balavān ārya nāsti utsāhāt param balam ।
saḥ utsāhasya hi lokeṣu na kiṁcit api durlabham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १२२ ॥
उत्साहवन्तः पुरुषा अवसीदन्ति कर्मसु । उत्साह मत्रम् आश्रित्य सीताम् प्रतिलप्स्याम् जनकीम् ॥

utsāhavantaḥ puruṣā na avasīdanti karmasu ।
utsāha matram āśritya sītām pratilapsyām janakīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १२३ ॥
त्यज्य काम वृत्तत्वम् शोकम् सम् न्यस्य पृष्टतः । महात्मानम् कृतात्मानम् आत्मानम् अवबुध्यसे ॥

tyajya kāma vṛttatvam śokam sam nyasya pṛṣṭataḥ ।
mahātmānam kṛtātmānam ātmānam na avabudhyase ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १२४ ॥
एवम् संबोधितः तेन शोकोपहत चेतनः । त्य्ज्य शोकम् मोहम् रामो धैर्यम् उपागमत् ॥

evam saṁbodhitaḥ tena śokopahata cetanaḥ ।
tyjya śokam ca moham ca rāmo dhairyam upāgamat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १२५ ॥
सोऽभ्य अतिक्रामत् अव्यग्रः ताम् अचिन्त्य पराक्रमः । रामः पम्पाम् सु रुचिराम् रम्याम् पारिप्लव द्रुमान् ॥

so'bhya atikrāmat avyagraḥ tām acintya parākramaḥ ।
rāmaḥ pampām su rucirām ramyām pāriplava drumān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १२६ ॥
निरीक्षमाणः सहसा महात्मा सर्वम् वनम् निर्झर कन्दराम् च । उद्विग्न चेताः सह लक्ष्मणेन विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥

nirīkṣamāṇaḥ sahasā mahātmā sarvam vanam nirjhara kandarām ca ।
udvigna cetāḥ saha lakṣmaṇena vicārya duḥkhopahataḥ pratasthe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १२७ ॥
तम् मत्त मातङ्ग विलास गामी गच्छन्तम् अव्यग्र मनाः महात्मा । लक्ष्मणो राघवम् अप्रमत्तो ररक्ष धर्मेण बलेन एव ॥

tam matta mātaṅga vilāsa gāmī gacchantam avyagra manāḥ mahātmā ।
sa lakṣmaṇo rāghavam apramatto rarakṣa dharmeṇa balena ca eva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १२८ ॥
तौ ऋष्यमूकस्य समीप चारी चरन् ददर्श अद्भुत दर्शनीयौ । शाखा मृगाणाम् अधिपः तरस्वी वितत्रसे नैव चिचेष्ट चेष्टाम् ॥

tau ṛṣyamūkasya samīpa cārī caran dadarśa adbhuta darśanīyau ।
śākhā mṛgāṇām adhipaḥ tarasvī vitatrase naiva ciceṣṭa ceṣṭām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १२९ ॥
तौ महात्मा गज मन्द गामि शखा मृगः तत्र चिरन् चरन्तौ । दृष्ट्वा विषादम् परमम् जगाम चिन्ता परीतो भय भार मग्नः ॥

sa tau mahātmā gaja manda gāmi śakhā mṛgaḥ tatra ciran carantau ।
dṛṣṭvā viṣādam paramam jagāma cintā parīto bhaya bhāra magnaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · १ · १३० ॥
तम् आश्रमम् पुण्य सुखम् शरण्यम् सदैव शाखा मृग सेवितान्तम् । त्रस्ताः दृष्ट्वा हरयोः अभिजग्मुः महौजसौ राघव लक्ष्मणौ तौ ॥

tam āśramam puṇya sukham śaraṇyam sadaiva śākhā mṛga sevitāntam ।
trastāḥ ca dṛṣṭvā harayoḥ abhijagmuḥ mahaujasau rāghava lakṣmaṇau tau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.