वाल्मीकि रामायणम् · अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

सर्गः ७३ · ४६ श्लोकाःSarga 73 · 46 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ३ · ७३ · १ ॥
दर्शयित्वा रामाय सीतायाः प्रैमार्गने । वाक्यम् अन्वर्थम् अर्थज्ञः कबंधः पुनः अब्रवीत् ॥

darśayitvā rāmāya sītāyāḥ praimārgane ।
vākyam anvartham arthajñaḥ kabaṁdhaḥ punaḥ abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · २ ॥
एष राम शिवः पंथा यत्र एते पुष्पिता द्रुमाः । प्रतीचीम् दिशम् आश्रित्य प्रकाशन्ते मनो रमाः ॥

eṣa rāma śivaḥ paṁthā yatra ete puṣpitā drumāḥ ।
pratīcīm diśam āśritya prakāśante mano ramāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ३ ॥
जंबू प्रियाल पनसाः प्लक्ष न्यग्रोध तिंदुकाः । अश्वत्थाः कर्णिकाराः चूताः अन्ये पादपाः ॥

jaṁbū priyāla panasāḥ plakṣa nyagrodha tiṁdukāḥ ।
aśvatthāḥ karṇikārāḥ ca cūtāḥ ca anye ca pādapāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ४ ॥
धन्वना नाग वृक्षा तिलका नक्तमालकाः । नील अशोक कदंबाः करवीराः पुष्पिताः ॥

dhanvanā nāga vṛkṣā tilakā naktamālakāḥ ।
nīla aśoka kadaṁbāḥ ca karavīrāḥ ca puṣpitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ५ ॥
अग्निमुखा अशोकाः सुरक्ताः परिभद्रकाः । तान् आरुह्य अथवा भूमौ पातयित्वा तान् बलात् ॥

agnimukhā aśokāḥ ca suraktāḥ paribhadrakāḥ ।
tān āruhya athavā bhūmau pātayitvā ca tān balāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ६ ॥
फलानि अमृत कल्पानि भक्षयित्वा गमिष्यथः । तत् अतिक्रम्य काकुत्स्थ वनम् पुषित पादपम् ॥

phalāni amṛta kalpāni bhakṣayitvā gamiṣyathaḥ ।
tat atikramya kākutstha vanam puṣita pādapam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ७ ॥
नंदन प्रतिमम् तु अन्यत् कुरवः उत्तरा इव । सर्व काल फला यत्र पादपा मधुर स्रवाः ॥

naṁdana pratimam tu anyat kuravaḥ uttarā iva ।
sarva kāla phalā yatra pādapā madhura sravāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ८ ॥
सर्वे ऋतवः तत्र वने चैत्ररथे यथा । फल भार नताः तत्र महा विटप धारिणः ॥

sarve ca ṛtavaḥ tatra vane caitrarathe yathā ।
phala bhāra natāḥ tatra mahā viṭapa dhāriṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ९ ॥
शोबन्ते सर्वतः तत्र मेघ पर्वत संनिभाः । तान् आरुह्य अथवा भूमौ पातैत्वा यथा सुखम् ॥

śobante sarvataḥ tatra megha parvata saṁnibhāḥ ।
tān āruhya athavā bhūmau pātaitvā yathā sukham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · १० ॥
फलानि अमृत कल्पानि लक्षमणः ते प्रदास्यति । चङ्क्रमंतौ वरान् शैलान् शैलात् शैलम् वनात् वनम् ॥

phalāni amṛta kalpāni lakṣamaṇaḥ te pradāsyati ।
caṅkramaṁtau varān śailān śailāt śailam vanāt vanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ११ ॥
ततः पुष्करिणीम् वीरौ पंपाम् नाम गमिष्यथः । अशर्कराम् अविभ्रंशाम् सम तीर्थम् अशैवलाम् ॥

tataḥ puṣkariṇīm vīrau paṁpām nāma gamiṣyathaḥ ।
aśarkarām avibhraṁśām sama tīrtham aśaivalām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · १२ ॥
राम संजात वालूकाम् कमल उत्पल शोभिताम् । तत्र हंसाः प्लवाः क्रौङ्चाः कुरराः चैव राघव ॥

rāma saṁjāta vālūkām kamala utpala śobhitām ।
tatra haṁsāḥ plavāḥ krauṅcāḥ kurarāḥ caiva rāghava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · १३ ॥
वल्गु स्वरा निकूजन्ति पंपा सलिल गोचराः । उद्विजन्ते नरान् दृष्ट्वा वधस्य अकोविदाः शुभाः ॥

valgu svarā nikūjanti paṁpā salila gocarāḥ ।
na udvijante narān dṛṣṭvā vadhasya akovidāḥ śubhāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · १४ ॥
घृत पिण्ड उपमान् स्थूलान् तान् द्विजान् भक्षयिष्यथः । रोहितान् वक्र तुण्डान् नल मीनान् राघव ॥

ghṛta piṇḍa upamān sthūlān tān dvijān bhakṣayiṣyathaḥ ।
rohitān vakra tuṇḍān ca nala mīnān ca rāghava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · १५ ॥
पंपायाम् इषुभिः मत्स्यान् तत्र राम वरान् हतान् । निस्त्वक्पक्षानयसतप्तानकृशान्नैककण्टकान् - यद्वा -निः त्वक् पक्षान् अयस तप्तान् अकृशान् अनेक कण्टकान् ॥

paṁpāyām iṣubhiḥ matsyān tatra rāma varān hatān ।
nistvakpakṣānayasataptānakṛśānnaikakaṇṭakān - yadvā -niḥ tvak pakṣān ayasa taptān akṛśān na aneka kaṇṭakān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · १६ ॥
तव भक्त्या समायुक्तो लक्ष्मणः संप्रदास्यति । भृशम् तान् खादतो मत्स्यान् पंपायाः पुष्प संचये ॥

tava bhaktyā samāyukto lakṣmaṇaḥ saṁpradāsyati ।
bhṛśam tān khādato matsyān paṁpāyāḥ puṣpa saṁcaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · १७ ॥
पद्म गन्धि शिवम् वारि सुख शीतम् अनामयम् । उद्धृत्य तदा अक्लिष्टम् रूप्य स्फटिक सन्निभम् ॥

padma gandhi śivam vāri sukha śītam anāmayam ।
uddhṛtya sa tadā akliṣṭam rūpya sphaṭika sannibham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · १८ ॥
अथ पुष्कर पर्णेन लक्ष्मणः पाययिष्यति । स्थूलान् गिरि गुहा शय्यान् वानरान् वन चारिणः ॥

atha puṣkara parṇena lakṣmaṇaḥ pāyayiṣyati ।
sthūlān giri guhā śayyān vānarān vana cāriṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · १९ ॥
साय आह्ने विचरन् राम दर्शयिष्यति लक्ष्मणः । अपाम् लोभात उपावृत्तान् वृषभान् इव नर्दतः ॥

sāya āhne vicaran rāma darśayiṣyati lakṣmaṇaḥ ।
apām lobhāta upāvṛttān vṛṣabhān iva nardataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · २० ॥
रूप अन्वितान् पंपायाम् द्रक्ष्यसि त्वम् नरोत्तम । साय अह्ने विचरन् राम विटपीन् माल्य धारिणः ॥

rūpa anvitān ca paṁpāyām drakṣyasi tvam narottama ।
sāya ahne vicaran rāma viṭapīn mālya dhāriṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · २१ ॥
शिव उदकम् पंपायाम् दृष्ट्वा शोकम् विहास्यसि । सु मनोभिः चितान् तत्र तिलकान् नक्त मालकान् ॥

śiva udakam ca paṁpāyām dṛṣṭvā śokam vihāsyasi ।
su manobhiḥ citān tatra tilakān nakta mālakān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · २२ ॥
उत्पलानि फुल्लानि पंकजानि राघव । तानि कश्चित् माल्यानि तत्र आरोपयिता नरः ॥

utpalāni ca phullāni paṁkajāni ca rāghava ।
na tāni kaścit mālyāni tatra āropayitā naraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · २३ ॥
वै म्लानताम् यान्ति शीर्यन्ति राघव । मतंग शिष्याः तत्र आसन् ऋषयः सुसमाहितः ॥

na ca vai mlānatām yānti na ca śīryanti rāghava ।
mataṁga śiṣyāḥ tatra āsan ṛṣayaḥ susamāhitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · २४ ॥
तेषाम् भार अभितप्तानाम् वन्यम् आहरताम् गुरोः । ये प्रपेतुः महीम् तूर्णम् शरीरात् स्वेद बिन्दवः ॥

teṣām bhāra abhitaptānām vanyam āharatām guroḥ ।
ye prapetuḥ mahīm tūrṇam śarīrāt sveda bindavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · २५ ॥
तानि माल्यानि जातानि मुनीनाम् तपसा तदा । स्वेद बिन्दु समुत्थानि विनश्यन्ति राघव ॥

tāni mālyāni jātāni munīnām tapasā tadā ।
sveda bindu samutthāni na vinaśyanti rāghava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · २६ ॥
तेषाम् गतानाम् अद्य अपि दृश्यते परिचारिणी । श्रमणी शबरी नाम काकुत्स्थ चिर जीविनी ॥

teṣām gatānām adya api dṛśyate paricāriṇī ।
śramaṇī śabarī nāma kākutstha cira jīvinī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · २७ ॥
त्वाम् तु धर्मे स्थिता नित्यम् सर्व भूत नमस्कृतम् । दृष्ट्वा देव उपमम् राम स्वर्ग लोकम् गमिष्यति ॥

tvām tu dharme sthitā nityam sarva bhūta namaskṛtam ।
dṛṣṭvā deva upamam rāma svarga lokam gamiṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · २८ ॥
ततः तत् राम पंपायाः तीरम् आश्रित्य पश्चिमम् । आश्रम स्थानम् अतुलम् गुह्यम् काकुत्स्थ पश्यसि ॥

tataḥ tat rāma paṁpāyāḥ tīram āśritya paścimam ।
āśrama sthānam atulam guhyam kākutstha paśyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · २९ ॥
तत्र आक्रमितुम् नागाः शक्नुवन्ति तद् आश्रमे । ऋषेः तस्य मतंगस्य विधानात् तत् काननम् ॥

na tatra ākramitum nāgāḥ śaknuvanti tad āśrame ।
ṛṣeḥ tasya mataṁgasya vidhānāt tat ca kānanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ३० ॥
मातंग वनम् इति एव विश्रुतम् रघुनंदन । तस्मिन् नंदन संकाशे देव अरण्य उपमे वने ॥

mātaṁga vanam iti eva viśrutam raghunaṁdana ।
tasmin naṁdana saṁkāśe deva araṇya upame vane ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ३१ ॥
नाना विहग संकीर्णे रंस्यसे राम निर्वृतः । ऋष्यमूकः तु पंपायाः पुरस्तात् पुष्पित द्रुमः ॥

nānā vihaga saṁkīrṇe raṁsyase rāma nirvṛtaḥ ।
ṛṣyamūkaḥ tu paṁpāyāḥ purastāt puṣpita drumaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ३२ ॥
सु दुःख आरोहणः एव शिशु नाग अभिरक्षितः । उदारो ब्रह्मणा चैव पूर्व काले विनिर्मितः ॥

su duḥkha ārohaṇaḥ ca eva śiśu nāga abhirakṣitaḥ ।
udāro brahmaṇā caiva pūrva kāle vinirmitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ३३ ॥
शयानः पुरुषो राम तस्य शैलस्य मूर्धनि । यत् स्वप्ने लभते वित्तम् तत् प्रबुद्धो अधिगच्छति ॥

śayānaḥ puruṣo rāma tasya śailasya mūrdhani ।
yat svapne labhate vittam tat prabuddho adhigacchati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ३४ ॥
यः तु एनम् विषम आचारः पाप कर्मा अधिरोहति । तत्र एव प्रहरन्ति एनम् सुप्तम् आदाय राक्षसाः ॥

yaḥ tu enam viṣama ācāraḥ pāpa karmā adhirohati ।
tatra eva praharanti enam suptam ādāya rākṣasāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ३५ ॥
तत्र अपि शिशु नागानाम् आक्रंदः श्रूयते महान् । क्रीडताम् राम पंपायाम् मतंग आश्रम वासिनाम् ॥

tatra api śiśu nāgānām ākraṁdaḥ śrūyate mahān ।
krīḍatām rāma paṁpāyām mataṁga āśrama vāsinām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ३६ ॥
सिक्ता रुधिर धाराभिः संहत्य परम द्विपाः । प्रचरन्ति पृथक् कीर्णा मेघ वर्णाः तरस्विनः ॥

siktā rudhira dhārābhiḥ saṁhatya parama dvipāḥ ।
pracaranti pṛthak kīrṇā megha varṇāḥ tarasvinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ३७ ॥
ते तत्र पीत्वा पानीयम् विमलम् चारु शोभनम् । अत्यन्त सुख संस्पर्शम् सर्व गन्ध समन्वितम् ॥

te tatra pītvā pānīyam vimalam cāru śobhanam ।
atyanta sukha saṁsparśam sarva gandha samanvitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ३८ ॥
निवृत्ताः सम्विगाहन्ते वनानि वन गोचराः । ऋक्षाम् द्विपिनः चैव नील कोमलक प्रभान् ॥

nivṛttāḥ samvigāhante vanāni vana gocarāḥ ।
ṛkṣām ca dvipinaḥ caiva nīla komalaka prabhān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ३९ ॥
रुरून् अपेता अपजयान् दृष्ट्वा शोकम् प्रहास्यसि । राम तस्य तु शैलस्य महती शोभते गुहा ॥

rurūn apetā apajayān dṛṣṭvā śokam prahāsyasi ।
rāma tasya tu śailasya mahatī śobhate guhā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ४० ॥
शिला पिधाना काकुत्स्थ दुःखम् अस्याः प्रवेशनम् । तस्या गुहायाः प्राक् द्वारे महान् शीत उदको ह्रदः ॥

śilā pidhānā kākutstha duḥkham ca asyāḥ praveśanam ।
tasyā guhāyāḥ prāk dvāre mahān śīta udako hradaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ४१ ॥
बहु मूल फलो रम्यो नाना नग समाकुलः । तस्याम् वसति सुग्रीवः चतुर्भिः सह वानरैः ॥

bahu mūla phalo ramyo nānā naga samākulaḥ ।
tasyām vasati sugrīvaḥ caturbhiḥ saha vānaraiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ४२ ॥
कदाचित् शिखरे तस्य पर्वतस्य अपि तिष्ठते । कबंधः तु अनुशास्य एवम् तौ उभौ राम लक्ष्मणौ ॥

kadācit śikhare tasya parvatasya api tiṣṭhate ।
kabaṁdhaḥ tu anuśāsya evam tau ubhau rāma lakṣmaṇau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ४३ ॥
स्रग्वी भास्कर वर्ण आभः खे व्यरोचत वीर्यवान् । तम् तु स्थम् महाभागम् कबंधम् राम लक्ष्मणौ ॥

sragvī bhāskara varṇa ābhaḥ khe vyarocata vīryavān ।
tam tu kha stham mahābhāgam kabaṁdham rāma lakṣmaṇau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ४४ ॥
प्रस्थितौ त्वम् व्रजस्व इति वाक्यम् ऊचतुः अन्तिके । गम्यताम् कार्य सिद्धि अर्थम् इति तौ अब्रवीत् सः ॥

prasthitau tvam vrajasva iti vākyam ūcatuḥ antike ।
gamyatām kārya siddhi artham iti tau abravīt ca saḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ४५ ॥
सुप्रीतौ तौ अनुज्ञाप्य कबंधः प्रस्थितः तदा ॥

suprītau tau anujñāpya kabaṁdhaḥ prasthitaḥ tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ७३ · ४६ ॥
तत् कबंधः प्रतिपद्य रूपम्वृतः श्रिया भास्कर सर्व देहः । निदर्शयन् रामम् अवेक्ष्य स्थःसख्यम् कुरुष्व इति तदा अभ्युवाच ॥

sa tat kabaṁdhaḥ pratipadya rūpamvṛtaḥ śriyā bhāskara sarva dehaḥ ।
nidarśayan rāmam avekṣya kha sthaḥsakhyam kuruṣva iti tadā abhyuvāca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.