अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

purā rāma mahābāho mahābala parākrama ।
rūpam āsīt mama aciṁtyam triṣu lokeṣu viśrutam ॥

yathā sūryasya somasya śakrasya ca yathā vapuḥ ।
so aham rūpam idam kṛtvā loka vitrāsanam mahat ॥

ṛṣīn vana gatān rāma trāsayāmi tataḥ tataḥ ।
tataḥ sthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā ॥

saṁcinvan vividham vanyam rūpeṇa anena dharṣitaḥ ।
tena aham uktaḥ prekṣya evam ghora śāpa abhidhāyinā ॥

etat eva nṛśaṁsam te rūpam astu vigarhitam ।
sa mayā yācitaḥ kruddhaḥ śāpasya anto bhavet iti ॥

abhiśāpa kṛtasya iti tena idam bhāṣitam vacaḥ ।
yadā chittvā bhujau rāmaḥ tvām dahet vijane vane ॥

tadā tvam prāpsyase rūpam svam eva vipulam śubham ।
śriyā virājitam putram danoḥ tvam viddhi lakṣmaṇa ॥

indra kopāt idam rūpam prāptam evam raṇa ājire ।
aham hi tapasā ugreṇa pitāmaham atoṣayam ॥

dīrgham āyuḥ sa me prādāt tato mām vibhramo aspṛśat ।
dīrgham āyuḥ mayā prāptam kim me śakraḥ kariṣyati ॥

iti evam buddhim āsthāya raṇe śakram adharṣayam ।
tasya bāhu pramuktena vajreṇa śata parvaṇā ॥

sakthinī ca śiraḥ caiva śarīre saṁpraveśitam ।
sa mayā yācyamānaḥ san na ānayat yama sādanam ॥

pitāmaha vacaḥ satyam tat asti iti mama abravīt ।
anāhāraḥ katham śakto bhagna sakthi śiro mukhaḥ ॥

vajreṇa abhihataḥ kālam su dīrgham api jīvitum ।
sa evam uktaḥ me śakro bāhū yojanam āyatau ॥

tadā ca āsyam ca me kukṣau tīkṣṇa daṁṣṭram akalpayat ।
so aham bhujābhyām dīrghābhyām saṁkṛṣya asmin vane carān ॥

siṁha dvipi mṛga vyāghrān bhakṣayāmi samaṁtataḥ ।
sa tu mām abravīt indro yadā rāmaḥ sa lakṣmaṇaḥ ॥

chetsyate samare bāhū tadā svargam gamiṣyasi ।
anena vapuṣā tāta vane asmin rājasattama ॥

yat yat paśyāmi sarvasya grahaṇam sādhu rocaye ।
avaśyam grahaṇam rāmo manye aham samupaiṣyati ॥

imām buddhim puraskṛtya deha nyāsa kṛta śramaḥ ।
sa tvam rāmo asi bhadram te na aham anyena rāghava ॥

śakyo hantum yathā tattvam evam uktam maharṣiṇā ।
aham hi mati sācivyam kariṣyāmi nara ṛṣabha ॥

mitram caiva upadekṣyāmi yuvābhyām saṁskṛto agninā ।
evam uktaḥ tu dharmātmā danunā tena rāghavaḥ ॥

idam jagāda vacanam lakṣmaṇasya upaśṛṇvataḥ ।
rāvaṇena hṛtā sītā mama bhāryā yaśasvinī ॥

niṣkrāṁtasya janasthānāt saha bhrātrā yathā sukham ।
nāma mātram tu jānāmi na rūpam tasya rakṣasaḥ ॥

nivāsam vā prabhāvam vā vayam tasya na vidmahe ।
śoka ārtānām anāthānām evam viparidhāvatām ॥

kāruṇyam sadṛśam kartum upakāre ca vartatām ।
kāṣṭhāni ānīya bhagnāni kāle śuṣkāṇi kuṁjaraiḥ ॥

dhakṣyāmaḥ tvām vayam vīra śvabhre mahati kalpite ।
sa tvam sītām samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā ॥

kuru kalyāṇam atyartham yadi jānāsi tattvataḥ ।
evam uktaḥ tu rāmeṇa vākyam danuḥ anuttamam ॥

provāca kuśalo vaktum vaktāram api rāghavam ।
divyam asti na me jñānam na abhijānāmi maithilīm ॥

yaḥ tām jñāsyati tam vakṣye dagdhaḥ svam rūpam āsthitaḥ ।
yo abhijānāti tad rakṣaḥ tad vakṣye rāma tat param ॥

adagdhasya hi vijñātum śaktiḥ asti na me prabho ।
rākṣasam tam mahāvīryam sītā yena hṛtā tava ॥

vijñānam hi mahat bhraṣṭam śāpa doṣeṇa rāghava ।
svakṛtena mayā prāptam rūpam loka vigarhitam ॥

kim tu yāvat na yāti astam savitā śrānta vāhanaḥ ।
tāvat mām avaṭe kṣiptvā daha rāma yathā vidhi ॥

dagdhaḥ tvayā aham avaṭe nyāyena raghunaṁdana ।
vakṣyāmi tam mahāvīra yaḥ tam vetsyati rākṣasam ॥

tena sakhyam ca kartavyam nyāyya vṛttena rāghava ।
kalpayiṣyati te prītaḥ sāhāyyam laghu vikramaḥ ॥

na hi tasya asti avijñātam triṣu lokeṣu rāghava ।
sarvān parivṛto lokān purā vai kāraṇa antare ॥