वाल्मीकि रामायणम् · अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

सर्गः ६८ · ३८ श्लोकाःSarga 68 · 38 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ३ · ६८ · १ ॥
रामः प्रेक्ष्य तु तम् गृध्रम् भुवि रौद्रेण पातितम् । सौमित्रिम् मित्र संपन्नम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥

rāmaḥ prekṣya tu tam gṛdhram bhuvi raudreṇa pātitam ।
saumitrim mitra saṁpannam idam vacanam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · २ ॥
मम अयम् नूनम् अर्थेषु यतमानो विहंगमः । राक्षसेन हतः संख्ये प्राणान् त्यजति मत् कृते ॥

mama ayam nūnam artheṣu yatamāno vihaṁgamaḥ ।
rākṣasena hataḥ saṁkhye prāṇān tyajati mat kṛte ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ३ ॥
अति खिन्नः शरीरे अस्मिन् प्राणो लक्ष्मण विद्यते । तथा स्वर विहीनो अयम् विक्लवम् समुदीक्षते ॥

ati khinnaḥ śarīre asmin prāṇo lakṣmaṇa vidyate ।
tathā svara vihīno ayam viklavam samudīkṣate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ४ ॥
जटायो यदि शक्नोषि वाक्यम् व्याहरितुम् पुनः । सीताम् आख्याहि भद्रम् ते वधम् आख्याहि आत्मनः ॥

jaṭāyo yadi śaknoṣi vākyam vyāharitum punaḥ ।
sītām ākhyāhi bhadram te vadham ākhyāhi ca ātmanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ५ ॥
किम् निमित्तो जहार आर्याम् रावणः तस्य किम् मया । अपराधम् तु यम् दृष्ट्वा रावणेन हृता प्रिया ॥

kim nimitto jahāra āryām rāvaṇaḥ tasya kim mayā ।
aparādham tu yam dṛṣṭvā rāvaṇena hṛtā priyā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ६ ॥
कथम् तत् चन्द्र संकाशम् मुखम् आसीत् मनोहरम् । सीतया कानि उक्तानि तस्मिन् काले द्विजोत्तम ॥

katham tat candra saṁkāśam mukham āsīt manoharam ।
sītayā kāni ca uktāni tasmin kāle dvijottama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ७ ॥
कथम् वीर्यः कथम् रूपः किम् कर्मा राक्षसः । क्व अस्य भवनम् तात ब्रूहि मे परिपृच्छतः ॥

katham vīryaḥ katham rūpaḥ kim karmā sa ca rākṣasaḥ ।
kva ca asya bhavanam tāta brūhi me paripṛcchataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ८ ॥
तम् उद्वीक्ष्य सः धर्मात्मा विलपन्तम् अनाथवत् । वाचा विक्लवया रामम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥

tam udvīkṣya saḥ dharmātmā vilapantam anāthavat ।
vācā viklavayā rāmam idam vacanam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ९ ॥
सा हृता राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना । मायाम् आस्थाय विपुलाम् वात दुर्दिन संकुलाम् ॥

sā hṛtā rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā ।
māyām āsthāya vipulām vāta durdina saṁkulām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · १० ॥
परिक्लांतस्य मे तात पक्षौ चित्त्वा निशाचरः । सीताम् आदाय वैदेहीम् प्रयातो दक्षिणा मुखः ॥

pariklāṁtasya me tāta pakṣau cittvā niśācaraḥ ।
sītām ādāya vaidehīm prayāto dakṣiṇā mukhaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ११ ॥
उपरुध्यन्ति मे प्राणा दृष्टिर् भ्रमति राघव । पश्यामि वृक्षान् सौवर्णान् उशीर कृत मूर्धजान् ॥

uparudhyanti me prāṇā dṛṣṭir bhramati rāghava ।
paśyāmi vṛkṣān sauvarṇān uśīra kṛta mūrdhajān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · १२ ॥
येन याति मुहूर्तेन सीताम् आदाय रावणः । विप्रनष्टम् धनम् क्षिप्रम् तत् स्वामि प्रतिपद्यते ॥

yena yāti muhūrtena sītām ādāya rāvaṇaḥ ।
vipranaṣṭam dhanam kṣipram tat svāmi pratipadyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · १३ ॥
विन्दो नाम मुहूर्तो असौ काकुत्स्थ अबुधत् । त्वत् प्रियाम् जानकीम् हृत्वा रावणो राक्षसेश्वर । झषवत् बडिशम् गृह्य क्षिप्रम् एव विनश्यति ॥

vindo nāma muhūrto asau sa ca kākutstha na abudhat ।
tvat priyām jānakīm hṛtvā rāvaṇo rākṣaseśvara ।
jhaṣavat baḍiśam gṛhya kṣipram eva vinaśyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · १४ ॥
त्वया व्यथा कार्या जनकस्य सुताम् प्रति । वैदेह्या रंस्यसे क्षिप्रम् हत्वा तम् रणमूर्धनि ॥

na ca tvayā vyathā kāryā janakasya sutām prati ।
vaidehyā raṁsyase kṣipram hatvā tam raṇamūrdhani ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · १५ ॥
असंमूढस्य गृध्रस्य रामम् प्रति अनुभाषतः । आस्यात् सुस्राव रुधिरम् म्रियमाणस्य अमिषम् ॥

asaṁmūḍhasya gṛdhrasya rāmam prati anubhāṣataḥ ।
āsyāt susrāva rudhiram mriyamāṇasya sa amiṣam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · १६ ॥
पुत्रो विश्रवसः साक्षात् भ्राता वैश्रवणस्य च । इति उक्त्वा दुर्लभान् प्राणान् मुमोच पतगेश्वरः ॥

putro viśravasaḥ sākṣāt bhrātā vaiśravaṇasya ca ।
iti uktvā durlabhān prāṇān mumoca patageśvaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · १७ ॥
ब्रूहि ब्रूहि इति रामस्य ब्रुवाणस्य कृतांजलेः । त्यक्त्वा शरीरम् गृध्रस्य जग्मुः प्राणा विहायसम् ॥

brūhi brūhi iti rāmasya bruvāṇasya kṛtāṁjaleḥ ।
tyaktvā śarīram gṛdhrasya jagmuḥ prāṇā vihāyasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · १८ ॥
निक्षिप्य शिरो भूमौ प्रसार्य चरणौ तदा । विक्षिप्य शरीरम् स्वम् पपात धरणी तले ॥

sa nikṣipya śiro bhūmau prasārya caraṇau tadā ।
vikṣipya ca śarīram svam papāta dharaṇī tale ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · १९ ॥
तम् गृध्रम् प्रेक्ष्य ताम्र अक्षम् गत असुम् अचलोपमम् । रामः सु बहुभिः दुह्खैः दीनः सौमित्रिम् अब्रवीत् ॥

tam gṛdhram prekṣya tāmra akṣam gata asum acalopamam ।
rāmaḥ su bahubhiḥ duhkhaiḥ dīnaḥ saumitrim abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · २० ॥
बहूनि रक्षसाम् वासे वर्षाणि वसता सुखम् । अनेन दण्डकारण्ये विशीर्णम् इह पक्षिणा ॥

bahūni rakṣasām vāse varṣāṇi vasatā sukham ।
anena daṇḍakāraṇye viśīrṇam iha pakṣiṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · २१ ॥
अनेक वार्षिको यः तु चिर काल समुत्थितः । सो अयम् अद्य हतः शेते कालो हि दुर्अतिक्रमः ॥

aneka vārṣiko yaḥ tu cira kāla samutthitaḥ ।
so ayam adya hataḥ śete kālo hi duratikramaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · २२ ॥
पश्य लक्ष्मण गृध्रो अयम् उपकारी हतः मे । सीताम् अभ्यवपन्नो हि रावणेन बलीयसा ॥

paśya lakṣmaṇa gṛdhro ayam upakārī hataḥ ca me ।
sītām abhyavapanno hi rāvaṇena balīyasā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · २३ ॥
गृध्र राज्यम् परित्यज्य पितृ पैतामहम् महत् । मम हेतोः अयम् प्राणान् मुमोच पतगेश्वरः ॥

gṛdhra rājyam parityajya pitṛ paitāmaham mahat ।
mama hetoḥ ayam prāṇān mumoca patageśvaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · २४ ॥
सर्वत्र खलु दृश्यन्ते साधवो धर्म चारिणः । शूराः शरण्याः सौमित्रे तिर्यक् योनि गतेषु अपि ॥

sarvatra khalu dṛśyante sādhavo dharma cāriṇaḥ ।
śūrāḥ śaraṇyāḥ saumitre tiryak yoni gateṣu api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · २५ ॥
सीता हरणजं दुःखम् मे सौम्य तथा गतम् । यथा विनाशो गृध्रस्य मत् कृते परंतप ॥

sītā haraṇajaṁ duḥkham na me saumya tathā gatam ।
yathā vināśo gṛdhrasya mat kṛte ca paraṁtapa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · २६ ॥
राजा दशरथः श्रीमान् यथा मम मया यशाः । पूजनीयः मान्यः तथा अयम् पतगेश्वरः ॥

rājā daśarathaḥ śrīmān yathā mama mayā yaśāḥ ।
pūjanīyaḥ ca mānyaḥ ca tathā ayam patageśvaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · २७ ॥
सौमित्रे हर काष्ठानि निर्मथिष्यामि पावकम् । गृध्र राजम् दिधक्षामि मत् कृते निधनम् गतम् ॥

saumitre hara kāṣṭhāni nirmathiṣyāmi pāvakam ।
gṛdhra rājam didhakṣāmi mat kṛte nidhanam gatam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · २८ ॥
नाथम् पतग लोकस्य चिताम् आरोपयामि अहम् । इमम् धक्ष्यामि सौमित्रे हतम् रौद्रेण रक्षसा ॥

nātham pataga lokasya citām āropayāmi aham ।
imam dhakṣyāmi saumitre hatam raudreṇa rakṣasā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · २९ ॥
या गतिः यज्ञ शीलानाम् आहित अग्नेः या गतिः । पर आवर्तिनाम् या या भूमि प्रदायिनाम् ॥

yā gatiḥ yajña śīlānām āhita agneḥ ca yā gatiḥ ।
a para āvartinām yā ca yā ca bhūmi pradāyinām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ३० ॥
मया त्वम् समनुज्ञातो गच्छ लोकान् अनुत्तमान् । गृध्र राज महा सत्त्व संस्कृतः मया व्रज ॥

mayā tvam samanujñāto gaccha lokān anuttamān ।
gṛdhra rāja mahā sattva saṁskṛtaḥ ca mayā vraja ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ३१ ॥
एवम् उक्त्वा चिताम् दीप्ताम् आरोप्य पतगेश्वरम् । ददाह रामो धर्मात्मा स्व बन्धुम् इव दुःखितः ॥

evam uktvā citām dīptām āropya patageśvaram ।
dadāha rāmo dharmātmā sva bandhum iva duḥkhitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ३२ ॥
रामो अथ सह सौमित्रिः वनम् यात्वा वीर्यवान् । स्थूलान् हत्वा महा रोहीन् अनु तस्तार तम् द्विजम् ॥

rāmo atha saha saumitriḥ vanam yātvā sa vīryavān ।
sthūlān hatvā mahā rohīn anu tastāra tam dvijam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ३३ ॥
रोहि मांसानि उद्धृत्य पेशी कृत्वा महायशाः । शकुनाय ददौ रामो रम्ये हरित शाद्वले ॥

rohi māṁsāni ca uddhṛtya peśī kṛtvā mahāyaśāḥ ।
śakunāya dadau rāmo ramye harita śādvale ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ३४ ॥
यत् तत् प्रेतस्य मर्त्यस्य कथयन्ति द्विजातयः । तत् स्वर्ग गमनम् पित्र्यम् क्षिप्रम् रामो जजाप ह ॥

yat tat pretasya martyasya kathayanti dvijātayaḥ ।
tat svarga gamanam pitryam kṣipram rāmo jajāpa ha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ३५ ॥
ततो गोदावरीम् गत्वा नदीम् नर वर आत्मजौ । उदकम् चक्रतुः तस्मै गृध्र राजाय तौ उभौ ॥

tato godāvarīm gatvā nadīm nara vara ātmajau ।
udakam cakratuḥ tasmai gṛdhra rājāya tau ubhau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ३६ ॥
शास्त्र दृष्टेन विधिना जले गृधाय राघवौ । स्नात्वा तौ गृध्र राजाय उदकम् चक्रुः तदा ॥

śāstra dṛṣṭena vidhinā jale gṛdhāya rāghavau ।
snātvā tau gṛdhra rājāya udakam cakruḥ tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ३७ ॥
गृध्र राजः कृतवान् यशस्करम्सु दुष्करम् कर्म रणे निपातितः । महर्षि कल्पेन संस्कृतः तदाजगाम पुण्याम् गतिम् आत्मनः शुभाम् ॥

sa gṛdhra rājaḥ kṛtavān yaśaskaramsu duṣkaram karma raṇe nipātitaḥ ।
maharṣi kalpena ca saṁskṛtaḥ tadājagāma puṇyām gatim ātmanaḥ śubhām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६८ · ३८ ॥
कृतोदकौ तौ अपि पक्षि सत्तमेस्थिराम् बुद्धिम् प्रणिधाय जग्मुतुः । प्रवेश्य सीता अधिगमने ततो मनोवनम् सुरेन्द्रौ इव विष्णु वासवौ ॥

kṛtodakau tau api pakṣi sattamesthirām ca buddhim praṇidhāya jagmutuḥ ।
praveśya sītā adhigamane tato manovanam surendrau iva viṣṇu vāsavau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.