वाल्मीकि रामायणम् · अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

सर्गः ६३ · २० श्लोकाःSarga 63 · 20 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ३ · ६३ · १ ॥
राज पुत्र प्रिया विहीनःशोकेन मोहेन पीड्यमानः । विषादयन् भ्रातरम् आर्त रूपोभूयो विषादम्प्रविवेश तीव्रम् ॥

sa rāja putra priyā vihīnaḥśokena mohena ca pīḍyamānaḥ ।
viṣādayan bhrātaram ārta rūpobhūyo viṣādampraviveśa tīvram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · २ ॥
लक्ष्मणम् शोक वश अभिपन्नम्शोके निमग्नो विपुले तु रामः । उवाच वाक्यम् व्यसनानुरूपम्उष्णम् विनिःश्वस्य रुदन् शोकम् ॥

sa lakṣmaṇam śoka vaśa abhipannamśoke nimagno vipule tu rāmaḥ ।
uvāca vākyam vyasanānurūpamuṣṇam viniḥśvasya rudan sa śokam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · ३ ॥
मत् विधो दुष्कृत कर्म कारीमन्ये द्वितीयो अस्ति वसुंधरायाम् । शोक अनुशोको हि परंपरायामाम् एति भिन्दन् हृदयम् मनः च ॥

na mat vidho duṣkṛta karma kārīmanye dvitīyo asti vasuṁdharāyām ।
śoka anuśoko hi paraṁparāyāmām eti bhindan hṛdayam manaḥ ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · ४ ॥
पूर्वम् मया नूनम् अभीप्सितानिपापानि कर्माणि असत्कृत् कृतानि । तत्र अयम् अद्य पतितो विपाकोदुःखेन दुःखम् यद् अहम् विशामि ॥

pūrvam mayā nūnam abhīpsitānipāpāni karmāṇi asatkṛt kṛtāni ।
tatra ayam adya patito vipākoduḥkhena duḥkham yad aham viśāmi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · ५ ॥
राज्य प्रणाशः स्व जनैः वियोगःपितुर् विनाशो जननी वियोगः । सर्वानि मे लक्ष्मण शोक वेगम्आपूरयन्ति प्रविचिन्तितानि ॥

rājya praṇāśaḥ sva janaiḥ viyogaḥpitur vināśo jananī viyogaḥ ।
sarvāni me lakṣmaṇa śoka vegamāpūrayanti pravicintitāni ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · ६ ॥
सर्वम् तु दुःखम् मम लक्ष्मण इदम्शान्तम् शरीरे वनम् एत्य क्लेशम् । सीता वियोगात् पुनर् अपि उदीर्णम्काष्टैः इव अग्निः सहसा प्रदीप्तः ॥

sarvam tu duḥkham mama lakṣmaṇa idamśāntam śarīre vanam etya kleśam ।
sītā viyogāt punar api udīrṇamkāṣṭaiḥ iva agniḥ sahasā pradīptaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · ७ ॥
सा नूनम् आर्या मम राक्षसेन हिअभ्याहृता खम् समुपेत्य भीरुः । अपस्वरम् सु स्वर विप्रलापाभयेन विक्रन्दितवति अभीक्ष्णम् ॥

sā nūnam āryā mama rākṣasena hiabhyāhṛtā kham samupetya bhīruḥ ।
apasvaram su svara vipralāpābhayena vikranditavati abhīkṣṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · ८ ॥
तौ लोहितस्य प्रिय दर्शनस्यसदा उचितौ उत्तम चंदनस्य । वृत्तौ स्तनौ शोणित पंक दिग्धौनूनम् प्रियाया मम अभिभात ॥

tau lohitasya priya darśanasyasadā ucitau uttama caṁdanasya ।
vṛttau stanau śoṇita paṁka digdhaunūnam priyāyā mama na abhibhāta ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · ९ ॥
तत् श्लक्ष्ण सु व्यक्त मृदु प्रलापम्तस्या मुखम् कुंचित केश भारम् । रक्षो वशम् नूनम् उपगतायान भ्राजते राहु मुखे यथा इंदुः ॥

tat ślakṣṇa su vyakta mṛdu pralāpamtasyā mukham kuṁcita keśa bhāram ।
rakṣo vaśam nūnam upagatāyāna bhrājate rāhu mukhe yathā iṁduḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · १० ॥
ताम् हार पाशस्य सदा उचित अंतम्ग्रीवाम् प्रियाया मम सु व्रताया । रक्षांसि नूनम् परिपीतवन्तिशून्ये हि भित्वा रुधिर अशनानि ॥

tām hāra pāśasya sadā ucita aṁtamgrīvām priyāyā mama su vratāyā ।
rakṣāṁsi nūnam paripītavantiśūnye hi bhitvā rudhira aśanāni ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · ११ ॥
मया विहीना विजने वने यारक्षोभिः आहृत्य विकृष्यमाणा । नूनम् विनादम् कुररि इव दीनासा मुक्तवती आयत कान्त नेत्रा ॥

mayā vihīnā vijane vane yārakṣobhiḥ āhṛtya vikṛṣyamāṇā ।
nūnam vinādam kurari iva dīnāsā muktavatī āyata kānta netrā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · १२ ॥
अस्मिन् मया सार्थम् उदार शीलाशिला तले पूर्वम् उपोपविष्टा । कान्त स्मिता लक्ष्मण जात हासात्वाम् आह सीता बहु वाक्य जातम् ॥

asmin mayā sārtham udāra śīlāśilā tale pūrvam upopaviṣṭā ।
kānta smitā lakṣmaṇa jāta hāsātvām āha sītā bahu vākya jātam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · १३ ॥
गोदावरी इयाम् सरिताम् वरिष्टाप्रिया प्रियाया मम नित्य कालम् । अपि अत्र गच्छेत् इति चिंतयामिन एकाकिनी याति हि सा कदाचित् ॥

godāvarī iyām saritām variṣṭāpriyā priyāyā mama nitya kālam ।
api atra gacchet iti ciṁtayāmina ekākinī yāti hi sā kadācit ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · १४ ॥
पद्म आनना पद्म पलाश नेत्रापद्मानि वा आनेतुम् अभिप्रयाता । तत् अपि अयुक्तम् हि सा कद्दचित्मया विना गच्छति पंकजानि ॥

padma ānanā padma palāśa netrāpadmāni vā ānetum abhiprayātā ।
tat api ayuktam na hi sā kaddacitmayā vinā gacchati paṁkajāni ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · १५ ॥
कामम् तु इदम् पुष्पित वृक्ष सण्डम्नाना विधैः पक्षि गणैः उपेतम् । वनम् प्रयाता नु तत् अपि अयुक्तम्एकाकिनी सा अति बिभेति भीरुः ॥

kāmam tu idam puṣpita vṛkṣa saṇḍamnānā vidhaiḥ pakṣi gaṇaiḥ upetam ।
vanam prayātā nu tat api ayuktamekākinī sā ati bibheti bhīruḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · १६ ॥
आदित्य भो लोक क्रृत अकृत ज्ञःलोकस्य सत्य अनृत कर्म साक्षिन् । मम प्रिया सा क्व गता हृता वाशंसव मे शोक हतस्य सर्वम् ॥

āditya bho loka krṛta akṛta jñaḥlokasya satya anṛta karma sākṣin ।
mama priyā sā kva gatā hṛtā vāśaṁsava me śoka hatasya sarvam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · १७ ॥
लोकेषु सर्वेषु नास्ति किंचित्यत् ते नित्यम् विदितम् भवेत् तत् । शंसस्व वयोः कुल शालिनीम् ताम्मृता हृता वा पथि वर्तते वा ॥

lokeṣu sarveṣu na nāsti kiṁcityat te na nityam viditam bhavet tat ।
śaṁsasva vayoḥ kula śālinīm tāmmṛtā hṛtā vā pathi vartate vā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · १८ ॥
इति इव तम् शोक विधेय देहम्रामम् विसंज्ञम् विलपंतम् एव । उवाच सौमित्रिःअदीन सत्त्वःन्याये स्थितः काल युतम् वाक्यम् ॥

iti iva tam śoka vidheya dehamrāmam visaṁjñam vilapaṁtam eva ।
uvāca saumitriḥadīna sattvaḥnyāye sthitaḥ kāla yutam ca vākyam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · १९ ॥
शोकम् विमुंच आर्य धृतिम् भजस्वसह उत्साहता अस्तु विमार्गणे अस्याः । उत्साहवन्तो हि नरा लोकेसीदन्ति कर्मसु अति दुष्करेषु ॥

śokam vimuṁca ārya dhṛtim bhajasvasaha utsāhatā ca astu vimārgaṇe asyāḥ ।
utsāhavanto hi narā na lokesīdanti karmasu ati duṣkareṣu ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६३ · २० ॥
इति इव सौमित्रिम् उदग्र पौरुषम्ब्रुवन्तम् आर्तो रघु वंश वर्धनः । चिंतयामास धृतिम् विमुक्तवान्पुनः दुःखम् महत् अभ्युपागमत् ॥

iti iva saumitrim udagra pauruṣambruvantam ārto raghu vaṁśa vardhanaḥ ।
na ciṁtayāmāsa dhṛtim vimuktavānpunaḥ ca duḥkham mahat abhyupāgamat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.