वाल्मीकि रामायणम् · अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

सर्गः ६१ · ३१ श्लोकाःSarga 61 · 31 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ३ · ६१ · १ ॥
दृष्ट्वा आश्रम पदम् शून्यम् रामो दशरथ आत्मजः । रहिताम् पर्णशालाम् प्रविद्धानि आसनानि च ॥

dṛṣṭvā āśrama padam śūnyam rāmo daśaratha ātmajaḥ ।
rahitām parṇaśālām ca praviddhāni āsanāni ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · २ ॥
अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीम् संनिरीक्ष्य सर्वशः । उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ ॥

adṛṣṭvā tatra vaidehīm saṁnirīkṣya ca sarvaśaḥ ।
uvāca rāmaḥ prākruśya pragṛhya rucirau bhujau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · ३ ॥
क्व नु लक्ष्मण वैदेही कम् वा देशम् इतो गता । केन आहृता वा सौमित्रे भक्षिता केन वा प्रिया ॥

kva nu lakṣmaṇa vaidehī kam vā deśam ito gatā ।
kena āhṛtā vā saumitre bhakṣitā kena vā priyā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · ४ ॥
वृक्षेण आवार्य यदि माम् सीते हसितुम् इच्छसि । अलम् ते हसितेन अद्य माम् भजस्व सुदुःखितम् ॥

vṛkṣeṇa āvārya yadi mām sīte hasitum icchasi ।
alam te hasitena adya mām bhajasva suduḥkhitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · ५ ॥
यैः सह क्रीडसे सीते विश्वस्तैः मृग पोतकैः । एते हीनाः त्वया सौम्ये ध्यायन्ति अस्र आविल ईक्षणाः ॥

yaiḥ saha krīḍase sīte viśvastaiḥ mṛga potakaiḥ ।
ete hīnāḥ tvayā saumye dhyāyanti asra āvila īkṣaṇāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · ६ ॥
सीताया रहितो अहम् वै हि जीवामि लक्ष्मण । वृतम् शोकेन महता सीता हरणजेन माम् ॥

sītāyā rahito aham vai na hi jīvāmi lakṣmaṇa ।
vṛtam śokena mahatā sītā haraṇajena mām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · ७ ॥
पर लोके महाराजो नूनम् द्रक्ष्यति मे पिता । कथम् प्रतिज्ञाम् संश्रुत्य मया त्वम् अभियोजितः ॥

para loke mahārājo nūnam drakṣyati me pitā ।
katham pratijñām saṁśrutya mayā tvam abhiyojitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · ८ ॥
अपूरयित्वा तम् कालम् मत् सकाशम् इह आगतः । काम वृत्तम् अनार्यम् माम् मृषा वादिनम् एव च ॥

apūrayitvā tam kālam mat sakāśam iha āgataḥ ।
kāma vṛttam anāryam mām mṛṣā vādinam eva ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · ९ ॥
धिक् त्वाम् इति परे लोके व्यक्तम् वक्ष्यति मे पिता । विवशम् शोक संतप्तम् दीनम् भग्न मनोरथम् ॥

dhik tvām iti pare loke vyaktam vakṣyati me pitā ।
vivaśam śoka saṁtaptam dīnam bhagna manoratham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · १० ॥
माम् इह उत्सृज्य करुणम् कीर्तिः नरम् इव अन्ऋजुम् । क्व गच्चसि वरारोहे मा मोत्सृज्य - मा मा उत्सृज्य - सुमध्यमे ॥

mām iha utsṛjya karuṇam kīrtiḥ naram iva anṛjum ।
kva gaccasi varārohe mā motsṛjya - mā mā utsṛjya - sumadhyame ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · ११ ॥
त्वया विरहितः अहम् त्यक्ष्ये जीवितम् आत्मनः । इति इव विलपन् रामः सीता दर्शन लालसः ॥

tvayā virahitaḥ ca aham tyakṣye jīvitam ātmanaḥ ।
iti iva vilapan rāmaḥ sītā darśana lālasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · १२ ॥
ददर्श सुदुःख आर्तो राघवो जनक आत्मजाम् । अनासादयमानम् तम् सीताम् शोकपरायणम् ॥

na dadarśa suduḥkha ārto rāghavo janaka ātmajām ।
anāsādayamānam tam sītām śokaparāyaṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · १३ ॥
पंकम् आसाद्य विपुलम् सीदन्तम् इव कुंजरम् । लक्ष्मणो रामम् अत्यर्थम् उवाच हित काम्यया ॥

paṁkam āsādya vipulam sīdantam iva kuṁjaram ।
lakṣmaṇo rāmam atyartham uvāca hita kāmyayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · १४ ॥
मा विषादम् महाबुद्धे कुरु यत्नम् मया सह । इदम् गिरि वरम् वीर बहु कन्दर शोभितम् ॥

mā viṣādam mahābuddhe kuru yatnam mayā saha ।
idam giri varam vīra bahu kandara śobhitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · १५ ॥
प्रिय कानन संचारा वन उन्मत्ता मैथिली । सा वनम् वा प्रविष्टा स्यात् नलिनीम् वा सुपुष्पिताम् ॥

priya kānana saṁcārā vana unmattā ca maithilī ।
sā vanam vā praviṣṭā syāt nalinīm vā supuṣpitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · १६ ॥
सरितम् वा अपि संप्राप्ता मीन वंजुल सेविताम् । वित्रासयितु कामा वा लीना स्यात् कानने क्वचित् ॥

saritam vā api saṁprāptā mīna vaṁjula sevitām ।
vitrāsayitu kāmā vā līnā syāt kānane kvacit ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · १७ ॥
जिज्ञासमाना वैदेही त्वाम् माम् पुरुषर्षभ । तस्या हि अन्वेषणे श्रीमन् क्षिप्रम् एव यतावहे ॥

jijñāsamānā vaidehī tvām mām ca puruṣarṣabha ।
tasyā hi anveṣaṇe śrīman kṣipram eva yatāvahe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · १८ ॥
वनम् सर्वम् विचिनुवो यत्र सा जनक आत्मजा । मन्यसे यदि काकुत्स्थ मा स्म शोके मनः कृथाः ॥

vanam sarvam vicinuvo yatra sā janaka ātmajā ।
manyase yadi kākutstha mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · १९ ॥
एवम् उक्तः तु सौहार्दात् लक्ष्मणेन समाहितः । सह सौमित्रिणा रामो विचेतुम् उपचक्रमे ॥

evam uktaḥ tu sauhārdāt lakṣmaṇena samāhitaḥ ।
saha saumitriṇā rāmo vicetum upacakrame ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · २० ॥
तौ वनानि गिरीन् चैव सरितः सरांसि च । निखिलेन विचिन्वन्तौ सीताम् दशरथ आत्मजौ ॥

tau vanāni girīn caiva saritaḥ ca sarāṁsi ca ।
nikhilena vicinvantau sītām daśaratha ātmajau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · २१ ॥
तस्य शैलस्य सानूनि शिलाः शिखराणि च । निखिलेन विचिन्वन्तौ एव ताम् अभिजग्मतुः ॥

tasya śailasya sānūni śilāḥ ca śikharāṇi ca ।
nikhilena vicinvantau na eva tām abhijagmatuḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · २२ ॥
विचित्य सर्वतः शैलम् रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् । इह पश्यामि सौमित्रे वैदेहीम् पर्वते शुभाम् ॥

vicitya sarvataḥ śailam rāmo lakṣmaṇam abravīt ।
na iha paśyāmi saumitre vaidehīm parvate śubhām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · २३ ॥
ततो दुःख अभिसंतप्तो लक्ष्मणो वाक्यम् अब्रवीत् । विचरन् दण्डक अरण्यम् भ्रातरम् दीप्त तेजसम् ॥

tato duḥkha abhisaṁtapto lakṣmaṇo vākyam abravīt ।
vicaran daṇḍaka araṇyam bhrātaram dīpta tejasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · २४ ॥
प्राप्स्यसि त्वम् महाप्राज्ञ मैथिलीम् जनक आत्मजाम् । यथा विष्णुः महाबाहुः बलिम् बद्ध्वा महीम् इमाम् ॥

prāpsyasi tvam mahāprājña maithilīm janaka ātmajām ।
yathā viṣṇuḥ mahābāhuḥ balim baddhvā mahīm imām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · २५ ॥
एवम् उक्तः तु वीरेण लक्ष्मणेन राघवः । उवाच दीनया वाचा दुःख अभिहत चेतनः ॥

evam uktaḥ tu vīreṇa lakṣmaṇena sa rāghavaḥ ।
uvāca dīnayā vācā duḥkha abhihata cetanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · २६ ॥
वनम् सुविचितम् सर्वम् पद्मिन्यः फुल्ल पंकजाः । गिरिः अयम् महाप्राज्ञ बहु कन्दर निर्झरः । हि पश्यामि वैदेहीम् प्राणेभ्यो अपि गरीयसीम् ॥

vanam suvicitam sarvam padminyaḥ phulla paṁkajāḥ ।
giriḥ ca ayam mahāprājña bahu kandara nirjharaḥ ।
na hi paśyāmi vaidehīm prāṇebhyo api garīyasīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · २७ ॥
एवम् विलपन् रामः सीता हरण कर्शितः । दीनः शोक समाविष्टो मुहूर्तम् विह्वलो अभवत् ॥

evam sa vilapan rāmaḥ sītā haraṇa karśitaḥ ।
dīnaḥ śoka samāviṣṭo muhūrtam vihvalo abhavat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · २८ ॥
विह्वलित सर्व अंगो गत बुद्धिः विचेतनः । निषसाद आतुरो दीनो निःश्वस्य अशीतम् आयतम् ॥

sa vihvalita sarva aṁgo gata buddhiḥ vicetanaḥ ।
niṣasāda āturo dīno niḥśvasya aśītam āyatam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · २९ ॥
बहुशः तु निःश्वस्य रामो राजीव लोचनः । हा प्रिये ति विचुक्रोश बहुशो बाष्प गद्गदः ॥

bahuśaḥ sa tu niḥśvasya rāmo rājīva locanaḥ ।
hā priye ti vicukrośa bahuśo bāṣpa gadgadaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · ३० ॥
तम् सान्त्वयामास ततो लक्ष्मणः प्रिय बान्धवम् । बहु प्रकारम् शोक आर्तः प्रश्रितः प्रश्रित अंजलिः ॥

tam sāntvayāmāsa tato lakṣmaṇaḥ priya bāndhavam ।
bahu prakāram śoka ārtaḥ praśritaḥ praśrita aṁjaliḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ६१ · ३१ ॥
अनादृत्य तु तत् वाक्यम् लक्ष्मण ओष्ठ पुट च्युतम् । अपश्यन् ताम् प्रियाम् सीताम् प्राक्रोशत् पुनः पुनः ॥

anādṛtya tu tat vākyam lakṣmaṇa oṣṭha puṭa cyutam ।
apaśyan tām priyām sītām prākrośat sa punaḥ punaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.