अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

bhṛśam āvrajamānasya tasya adho vāma locanam ।
prāsphurat ca askhalat rāmo vepathuḥ ca asya jāyate ॥

upālakṣya nimittāni so aśubhāni muhur muhuḥ ।
api kṣemam tu sītāyā iti vai vyājahāra ha ॥

tvaramāṇo jagāma atha sītā darśana lālasaḥ ।
śūnyam āvasatham dṛṣṭvā babhūva udvigna mānasaḥ ॥

ud bhraman iva vegena vikṣipan raghu nandanaḥ ।
tatra tatra uṭaja sthānam abhivīkṣya samaṁtataḥ ॥

dadarśa parṇa śālām ca sītayā rahitām tadā ।
śriyā virahitām dhvastām hemante padminīm iva ॥

rudantam iva vṛkṣaiḥ ca glāna puṣpa mṛga dvijam ।
śriyā vihīnam vidhvastam saṁtyakta vana daivataiḥ ॥

viprakīrṇa ajina kuśam vipraviddha bṛsī kaṭam ।
dṛṣṭvā śūnya uṭaja sthānam vilalāpa punaḥ punaḥ ॥

hṛtā mṛtā vā naṣṭā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati ।
nilīnā api athavā bhīruḥ athavā vanam āśritā ॥

gatā vicetum puṣpāṇi phalāni api ca vā punaḥ ।
athavā padminīm yātā jala artham vā nadīm gatā ॥

yatnāt mṛgayamāṇaḥ tu na āsasāda vane priyām ।
śoka rakta īkṣaṇaḥ śrīmān unmatta iva lakṣyate ॥

vṛkṣāt vṛkṣam pradhāvan sa girīm ca api nadī nadam ।
babhrāma vilapan rāmaḥ śoka paṁka arṇava plutaḥ ॥

asti kaccit tvayā dṛṣṭā sā kadamba priyā priyā ।
kadamba yadi jānīṣe śaṁsa sītām śubha ānanām ॥

snigdha pallava saṁkāśām pīta kauśeya vāsinīm ।
śaṁsasva yadi sā dṛṣṭā bilva bilva upama stanī ॥

athavā arjuna śaṁsa tvam priyām tām arjuna priyām ।
janakasya sutā tanvī yadi jīvati vā na vā ॥

kakubhaḥ kakubha ūrum tām vyaktam jānāti maithilīm ।
latā pallava puṣpa āḍhyo bhāti hi eṣa vanaspatiḥ ॥

bhramarair upagītaḥ ca yathā druma varo hi asi ।
eṣa vyaktam vijānāti tilakaḥ tilaka priyām ॥

aśoka śoka apanuda śoka upahata cetanam ।
tvan nāmānam kuru kṣipram priyā saṁdarśanena mām ॥

yadi tāla tvayā dṛṣṭā pakva tāla phala stanī ।
kathayasva varārohām kāruṇyam yadi te mayi ॥

yadi dṛṣṭā tvayā sītā jambo jāṁbūnada sama prabhā ।
priyām yadi vijānāsi niḥśaṁka kathayasva me ॥

aho tvam karṇikāra adya puṣpitaḥ śobhase bhṛśam ।
karṇikāra priyām sādhvīm śaṁsa dṛṣṭā yadi priyā ॥

cūta nīpa mahā sālān panasān kuravān dhavān ।
dāḍimān api tān gatvā dṛṣṭvā rāmo mahāyaśāḥ ॥

bakulān atha punnāgān ca caṁdanānketakān tathā ।
pṛcchan rāmo vane bhrānta unmatta iva lakṣyate ॥

athavā mṛga śāba akṣīm mṛga jānāsi maithilīm ।
mṛga viprekṣaṇī kāṁtā mṛgībhiḥ sahitā bhavet ॥

gaja sā gaja nāsoruḥ yadi dṛṣṭā tvayā bhavet ।
tām manye viditām tubhyam ākhyāhi vara vāraṇa ॥

śārdūla yadi sā dṛṣṭā priyā caṁdra nibha ānanā ।
maithilī mama visrabdham kathayasva na te bhayam ॥

kim dhāvasi priye nūnam dṛṣṭā asi kamala īkṣaṇe ।
vṛkṣeṇa āccādya ca ātmānam kim mām na pratibhāṣase ॥

tiṣṭha tiṣṭha varārohe na te asti karuṇā mayi ।
na atyartham hāsya śīlā asi kim artham mām upekṣase ॥

pīta kauśeyakena asi sūcitā vara varṇini ।
dhāvanti api mayā dṛṣṭā tiṣṭha yadi asti sauhṛdam ॥

na eva sā nūnam athavā hiṁsitā cāru hāsinī ।
kṛcchram prāptam na mām nūnam yathā upekṣitum arhati ॥

vyaktam sā bhakṣitā bālā rākṣasaiḥ piśita aśanaiḥ ।
vibhajya aṁgāni sarvāṇi mayā virahitā priyā ॥

nūnam tat śubha daṁta oṣṭham sunāsam śubha kuṇḍalam ।
pūrṇa caṁdra nibham grastam mukham niṣprabhatām gatam ॥

sā hi caṁpaka varṇa ābhā grīvā graiveyaka ucitā ।
komalā vilapantyāḥ tu kāntāyā bhakṣitā śubhā ॥

nūnam vikṣipyamāṇau tau bāhū pallava komalau ।
bhakṣitau vepamāna agrau sa hasta ābharaṇa aṁgadau ॥

mayā virahitā bālā rakṣasām bhakṣaṇāya vai ।
sārthena iva parityaktā bhakṣitā bahu bāṁdhavā ॥

hā lakṣmaṇa mahābāho paśyase tvam priyām kvacit ।
hā priye kva gatā bhadre hā sīte iti punaḥ punaḥ ॥

iti evam vilapan rāmaḥ paridhāvan vanāt vanam ।
kvacit ud bhramate vegāt kvacit vibhramate balāt ॥

kvacit matta iva ābhāti kāṁtā anveṣaṇa tatparaḥ ।
sa vanāni nadīḥ śailān giri prasravaṇāni ca ।
kānanāni ca vegena bhramati aparisaṁsthitaḥ ॥

tadā sa gatvā vipulam mahat vanamparītya sarvam tu atha maithilīm prati ।
aniṣṭhita āśaḥ sa cakāra mārgaṇepunaḥ priyāyāḥ paramam pariśramam ॥