अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

sā tathā uktā tu vaidehī nirbhayā śoka karśitā ।
tṛṇam antarataḥ kṛtvā rāvaṇam prati abhāṣata ॥

rājā daśaratho nāma dharma setuḥ iva acalaḥ ।
satya sandhaḥ parijñāto yasya putraḥ sa rāghavaḥ ॥

rāmo nāma sa dharmātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ ।
dīrgha bāhuḥ viśālākṣo daivatam sa patiḥ mama ॥

ikṣvākūṇām kule jātaḥ siṁha skandho mahādyutiḥ ।
lakṣmaṇena saha bhrātrā yaḥ te prāṇān hariṣyati ॥

pratyakṣam yadi aham tasya tvayā syām dharṣitā balāt ।
śayitā tvam hataḥ saṁkhye janasthāne yathā kharaḥ ॥

ya ete rākṣasāḥ proktā ghora rūpā mahābalāḥ ।
rāghave nirviṣāḥ sarve suparṇe pannagā yathā ॥

tasya jyā vipramuktāḥ te śarāḥ kāṁcana bhūṣaṇāḥ ।
śarīram vidhamiṣyanti gaṁgā kūlam iva ūrmayaḥ ॥

asuraiḥ vā suraiḥ vā tvam yadi avadhyo asi rāvaṇa ।
utpādya sumahat vairam jīvan tasya na mokṣyase ॥

sa te jīvita śeṣasya rāghavo anta karo balī ।
paśoḥ yūpa gatasya iva jīvitam tava durlabham ॥

yadi paśyet sa rāmaḥ tvām roṣa dīptena cakṣuṣā ।
rakṣaḥ tvam adya nirdagdho yathā rudreṇa manmadhaḥ ॥

yaḥ candram nabhaso bhūmau pātayen nāśayeta vā ।
sāgaram śoṣayet vā api sa sītām mocayet iha ॥

gata āyuḥ tvam gata śrīkaḥ gata sattvo gata indriyaḥ ।
laṁkā vaidhavya saṁyuktā tvat kṛtena bhaviṣyati ॥

na te pāpam idam karma sukha udarkam bhaviṣyati ।
yā aham nītā vinā bhāvam pati pārśvāt tvayā vanāt ॥

sa hi devara - daivata - saṁyukto mama bhartā mahādyutiḥ ।
nirbhayo vīryam āśritya śūnye vasati daṇḍake ॥

sa te vīryam darpam balam utsekam ca tathā vidham ।
apaneṣyati gātrebhyaḥ śara varṣeṇa saṁyuge ॥

yadā vināśo bhūtānām dṛśyate kāla coditaḥ ।
tadā kārye pramādyanti narāḥ kāla vaśam gatāḥ ॥

mām pradhṛṣya sa te kālaḥ prāpto ayam rakṣasa adhama ।
ātmano rākṣasānām ca vadhāya antaḥ purasya ca ॥

na śakyā yajña madhyasthā vediḥ sruk bhāṇḍa maṇḍitā ।
dvijāti maṁtra saṁpūtā caṇḍālena avamarditum ॥

tathā aham dharma nityasya dharma patnī dṛḍha vratā ।
tvayā saṁpraṣṭum na śakyā aham rākṣasādhama pāpinā ॥

krīḍantī rāja haṁsena padma ṣaṁḍeṣu nityaśaḥ ।
haṁsī sā tṛṇa ṣaṇḍastham katham drakṣeta madgukam ॥

idam śarīram niḥsaṁjñam bandha vā ghātayasva vā ।
na idam śarīram rakṣyam me jīvitam vā api rākṣasa ॥

na tu śakyāmi upakrośam pṛthivyām dhātum ātmanaḥ ।
evam uktvā tu vaidehī kroddhāt su paruṣam vacaḥ ॥

rāvaṇam maithilī tatra punaḥ na uvāca kiṁcana ।
sītāyā vacanam śrutvā paruṣam roma harṣaṇam ॥

prati uvāca tataḥ sītām bhaya saṁdarśanam vacaḥ ।
śṛṇu maithili mat vākyam māsān dvādaśa bhāmini ॥

kālena anena na abhyeṣi yadi mām cāru hāsini ।
tataḥ tvām prātaḥ āśā artham sūdāḥ chetsyanti leśaśaḥ ॥

iti uktvā paruṣam vākyam rāvaṇaḥ śatru rāvaṇaḥ ।
rākṣasīḥ ca tataḥ kruddha idam vacanam abravīt ॥

śīghram eva hi rākṣasyo vikṛtā ghora darśanāḥ ।
darpam asyā apaneṣyantu māṁsa śoṇita bhojanāḥ ॥

vacanāt eva tāḥ tasya vikṛtā ghora darśanāḥ ।
kṛta prāṁjalayo bhūtvā maithilīm paryavārayan ॥

sa tāḥ provāca rājā tu rāvaṇo ghora darśanāḥ ।
pracālya caraṇa utkarṣaiḥ dārayan iva medinīm ॥

aśoka vanikā madhye maithilī nīyatām iti ।
tatra iyam rakṣyatām gūḍham yuṣmābhiḥ parivāritā ॥

tatra enām tarjanaiḥ ghoraiḥ punaḥ sāṁtvaiḥ ca maithilīm ।
ānayadhvam vaśam sarvā vanyām gaja vadhūm iva ॥

iti prati samādiṣṭā rākṣasyo rāvaṇena tāḥ ।
aśoka vanikām jagmuḥ maithilīm parigṛhya tu ॥

sarvakāmaphalairvṛkṣairnānāpuṣpaphalairvṛtām - yadvā -sarva kāma phalaiḥ vṛkṣaiḥ nānā puṣpa phalaiḥ vṛtām ।
sarva kāla madaiḥ ca api dvijaiḥ samupasevitām ॥

sā tu śoka parīta aṁgī maithilī janakātmajā ।
rākṣasī vaśam āpannā vyāghrīṇām hariṇī yathā ॥

śokena mahatā grastā maithilī janakātmajā ।
na śarma labhate bhīruḥ pāśa baddhā mṛgī yathā ॥

na vindate tatra tu śarma maithilīvirūpa netrābhiḥ atīva tarjitā ।
patim smarantī dayitam ca devaramvicetanā abhūt bhaya śoka pīḍitā ॥