अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

sā tu tārā adhipa mukhī rāvaṇena nirīkṣya tam ।
gṛdhra rājam vinihatam vilalāpa suduḥkhitā ॥

nimittam lakṣaṇam svapnam śakuni svara darśanam ।
avaśyam sukha duḥkheṣu narāṇām paridṛśyate ॥

na nūnam rāma jānāsi mahat vyasanam ātmanaḥ ।
dhāvanti nūnam kākutstha mat artham mṛga pakṣiṇaḥ ॥

ayam hi kṛpayā rāma mām trātum iha saṁgataḥ ।
śete vinihato bhūmau mama abhāgyāt vihaṁgamaḥ ॥

trāhi mām adya kākutstha lakṣmaṇa iti varāṁganā ।
su saṁtrastā samākraṁdat śṛṇvatām tu yathā antike ॥

tām kliṣṭa mālya ābharaṇām vilapantīm anāthavat ।
abhyadhāvata vaidehīm rāvaṇo rākṣasa adhipaḥ ॥

tām latām iva veṣṭantīm āliṁgantīm mahādrumān ।
muṁca muṁca iti bahuśaḥ pravadan rākṣasa adhipaḥ ॥

krośantīm rāma rāma iti rāmeṇa rahitām vane ।
jīvita antāya keśeṣu jagrāha antaka saṁnibhaḥ ॥

pradharṣitāyām vaidehyām babhūva sa carā acaram ।
jagat sarvam amaryādam tamasā andhena saṁvṛtam ॥

na vāti mārutaḥ tatra niṣ prabho abhūt divākaraḥ ।
dṛṣṭvā sītām parā mṛṣṭām devo divyena cakṣuṣā ॥

kṛtam kāryam iti śrīmān vyājahāra pitāmahaḥ ।
prahṛṣṭā vyathitāḥ ca āsan sarve te parama ṛṣayaḥ ॥

dṛṣṭvā sītām parā mṛṣṭām daṇḍakāraṇya vāsinaḥ ।
rāvaṇasya vināśam ca prāptam buddhvā yadṛcchayā ॥

sa tu tām rāma rāma iti rudantīm lakṣmaṇa iti ca ।
jagāma ādāya ca ākāśam rāvaṇo rākṣaseśvara ॥

tapta ābharaṇa varṇa angī pīta kauśeya vāsanī ।
rarāja rāja putrī tu vidyut saudāmanī yathā ॥

uddhūtena ca vastreṇa tasyāḥ pītena rāvaṇaḥ ।
adhikam paribabhrāja giriḥ dīpa iva agninā ॥

tasyāḥ parama kalyāṇyāḥ tāmrāṇi surabhīṇi ca ।
padma patrāṇi vaidehyā abhyakīryanta rāvaṇam - yadvā -- cyutāni padma patrāṇi rāvaṇam samāvākiran - ॥

tasyāḥ kauśeyam uddhūtam ākāśe kanaka prabham ।
babhau ca āditya rāgeṇa tāmram abhram iva ātape ॥

tasyāḥ tat vimalam - su nasam - vaktram ākāśe rāvaṇa aṁka gam ।
na rarāja vinā rāmam vinālam iva paṁkajam ॥

babhūva jaladam nīlam bhittvā candra iva uditaḥ ।
su lalāṭam su keśa aṁtam padma garbha ābham avraṇam ॥

śuklaiḥ su vimalair dantaiḥ prabhāvadbhiḥ alaṁkṛtam ।
tasyāḥ su nayanam vaktram ākāśe rāvaṇa aṁka gam ॥

ruditam vyapamṛṣṭa asram candravat priya darśanam ।
su nāsam cāru tāmra oṣṭham ākāṣe hāṭaka prabham ॥

rākṣasendra samādhūtam tasyāḥ tat vadanam śubham ।
śuśubhe na vinā rāmam divā candra iva uditaḥ ॥

sā hema varṇā nīla aṁgam maithilī rākṣasa adhipam ।
śuśubhe kāṁcanī kāṁcī nīlam maṇim - gajam - iva āśritā ॥

sā padma pītā hema ābhā rāvaṇam janaka ātmajā ।
vidyut ghanam iva āviśya śuśubhe tapta bhūṣaṇā ॥

tasyā bhūṣaṇa ghoṣeṇa vaidehyā rākṣasa adhipaḥ ।
babhūva vimalo nīlaḥ saghoṣa iva toyadaḥ ॥

uttama aṁga cyutā tasyāḥ puṣpa vṛṣṭiḥ samantataḥ ।
sītāyā hriyamāṇāyāḥ papāta dharaṇī tale ॥

sā tu rāvaṇa vegena puṣpa vṛṣṭiḥ samantataḥ ।
samādhūtā daśagrīvam punaḥ eva abhyavartata ॥

abhyavartata puṣpāṇām dhārā vaiśravaṇa anujam ।
nakṣatra mālā vimalā merum nagam iva unnatam ॥

caraṇāt nūpuram bhraṣṭam vaidehyā ratna bhūṣitam ।
vidyut maṇḍala saṁkāśam papāta dharaṇī tale ॥

taru pravāla raktā sā nīla aṁgam rākṣasa īśvaram ।
prāśobhayata vaidehī gajam kakṣyā iva kāṁcanī ॥

tām mahā ulkām iva ākāśe dīpyamānām sva tejasā ।
jahāra ākāśam āviśya sītām vaiśravaṇa anujaḥ ॥

tasyāḥ tāni agni varṇāni bhūṣaṇāni mahī tale ।
sa ghoṣāṇi avakīryanta kṣīṇāḥ tārā iva aṁbarāt ॥

tasyāḥ stana antarāt bhraṣṭo hāraḥ tārā adhipa dyutiḥ ।
vaidehyā nipatan bhāti gaṁgā iva gaganāt cyutā ॥

utpāta vāta abhihatā nānā dvija gaṇa āyutāḥ ।
mā bhaiḥ iti vidhūta agrā vyājahruḥ iva pādapāḥ ॥

nalinyo dhvasta kamalāḥ trasta mīna jale carāḥ ।
sakhīm iva gata utsāhām śocanti iva sma maithilīm ॥

samaṁtāt abhisaṁpatya siṁha vyāghra mṛga dvijāḥ ।
anvadhāvan tadā roṣāt sītām chāyā anugāminaḥ ॥

jala prapāta asra mukhāḥ śṛngaiḥ ucchrita bāhavaḥ ।
sītāyām hriyamāṇāyām vikrośanti iva parvatāḥ ॥

hriyamāṇām tu vaidehīm dṛṣṭvā dīno divākaraḥ ।
pravidhvasta prabhaḥ śrīmān āsīt pāṇḍura maṇḍalaḥ ॥

na asti dharmaḥ kutaḥ satyam na ārjavam na anṛśamsatā ।
yatra rāmasya vaidehīm bhāryām harati rāvaṇaḥ ॥

iti bhūtāni sarvāṇi gaṇaśaḥ paryadevayan ।
vitrastakā dīna mukhā ruruduḥ mṛga potakāḥ ॥

udvīkṣya udvīkṣya nayanaiḥ asra pāta āvila īkṣaṇāḥ ।
supravepita gātrāḥ ca babhūvuḥ vana devatāḥ ॥

vikrośantīm dṛḍham sītām dṛṣṭvā duḥkham tathā gatām ।
tām tu lakṣmaṇa rāma iti krośantīm madhura svarām ॥

avekṣamāṇām bahuśo vaidehīm dharaṇī talam ।
sa tām ākula keśāntām vipramṛṣṭa viśeṣakām ।
jahāra ātma vināśāya daśagrīvo manasvinām ॥

tataḥ tu sā cāru datī śuci smitāvinā kṛtā bandhu janena maithilī ।
apaśyatī rāghava lakṣmaṇāu ubhauvivarṇa vaktrā bhaya bhāra pīḍitā ॥