वाल्मीकि रामायणम् · अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

सर्गः ५१ · ४६ श्लोकाःSarga 51 · 46 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ३ · ५१ · १ ॥
इति उक्तः क्रोध ताम्राक्षः तप्त कांचन कुण्डलः । राक्षसेन्द्रो अभिदुद्राव पतगेन्द्रम् अमर्षणः ॥

iti uktaḥ krodha tāmrākṣaḥ tapta kāṁcana kuṇḍalaḥ ।
rākṣasendro abhidudrāva patagendram amarṣaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · २ ॥
संप्रहारः तुमुलः तयोः तस्मिन् महा मृधे । बभूव वात उद्धतयोः मेघयोः गगने यथा ॥

sa saṁprahāraḥ tumulaḥ tayoḥ tasmin mahā mṛdhe ।
babhūva vāta uddhatayoḥ meghayoḥ gagane yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ३ ॥
तत् बभूव अद्भुतम् युद्धम् गृध्र राक्षसयोः तदा । सपक्षयोः माल्यवतोः महा पर्वतयोः इव ॥

tat babhūva adbhutam yuddham gṛdhra rākṣasayoḥ tadā ।
sapakṣayoḥ mālyavatoḥ mahā parvatayoḥ iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ४ ॥
ततो नालीक नाराचैः तीक्ष्ण अग्रैः विकर्णिभिः । अभ्यवर्षत् महाघोरैः गृध्र राजम् महाबलः ॥

tato nālīka nārācaiḥ tīkṣṇa agraiḥ ca vikarṇibhiḥ ।
abhyavarṣat mahāghoraiḥ gṛdhra rājam mahābalaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ५ ॥
तानि शर जालानि गृध्रः पत्ररथ ईश्वरः । जटायुः प्रतिजग्राह रावण अस्त्राणि संयुगे ॥

sa tāni śara jālāni gṛdhraḥ patraratha īśvaraḥ ।
jaṭāyuḥ pratijagrāha rāvaṇa astrāṇi saṁyuge ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ६ ॥
तस्य तीक्ष्ण नखाभ्याम् तु चरणाभ्याम् महाबलः । चकार बहुधा गात्रे व्रणान् पतग सत्तमः ॥

tasya tīkṣṇa nakhābhyām tu caraṇābhyām mahābalaḥ ।
cakāra bahudhā gātre vraṇān pataga sattamaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ७ ॥
अथ क्रोधात् दशग्रीवः जग्राह दश मार्गणान् । मृत्यु दण्ड निभान् घोरान् शत्रोर् निधन कान्क्षया ॥

atha krodhāt daśagrīvaḥ jagrāha daśa mārgaṇān ।
mṛtyu daṇḍa nibhān ghorān śatror nidhana kānkṣayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ८ ॥
तैः बाणैः महावीर्यः पूर्ण मुक्तैः अजिह्म गैः । बिभेद निशितैः तीक्ष्णैः गृध्रम् घोरैः शिली मुखैः ॥

sa taiḥ bāṇaiḥ mahāvīryaḥ pūrṇa muktaiḥ ajihma gaiḥ ।
bibheda niśitaiḥ tīkṣṇaiḥ gṛdhram ghoraiḥ śilī mukhaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ९ ॥
राक्षस रथे पश्यन् जानकीम् बाष्प लोचनाम् । अचिंतयित्वा बाणाम् तान् राक्षसम् समभिद्रवत् ॥

sa rākṣasa rathe paśyan jānakīm bāṣpa locanām ।
aciṁtayitvā bāṇām tān rākṣasam samabhidravat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · १० ॥
ततो अस्य सशरम् चापम् मुक्ता मणि विभूषितम् । चरणाभ्याम् महातेजा बभंज पतगोत्तमः ॥

tato asya saśaram cāpam muktā maṇi vibhūṣitam ।
caraṇābhyām mahātejā babhaṁja patagottamaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ११ ॥
ततो अन्यत् धनुः आदाय रावणः क्रोध मूर्च्छितः । ववर्ष शर वर्षाणि शतशो अथ सहस्रशः ॥

tato anyat dhanuḥ ādāya rāvaṇaḥ krodha mūrcchitaḥ ।
vavarṣa śara varṣāṇi śataśo atha sahasraśaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · १२ ॥
शरैः आवारितः तस्य संयुगे पतगेश्वरः । कुलायम् अभिसंप्राप्तः पक्षिः इव बभौ तदा ॥

śaraiḥ āvāritaḥ tasya saṁyuge patageśvaraḥ ।
kulāyam abhisaṁprāptaḥ pakṣiḥ iva babhau tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · १३ ॥
तानि शर जालानि पक्षाभ्याम् तु विधूय ह । चरणाभ्याम् महातेजा बभंज अस्य महत् धनुः ॥

sa tāni śara jālāni pakṣābhyām tu vidhūya ha ।
caraṇābhyām mahātejā babhaṁja asya mahat dhanuḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · १४ ॥
तत् अग्नि सदृशम् दीप्तम् रावणस्य शरावरम् । पक्षाभ्याम् महातेजा व्यधुनोत् पतगेश्वरः ॥

tat ca agni sadṛśam dīptam rāvaṇasya śarāvaram ।
pakṣābhyām ca mahātejā vyadhunot patageśvaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · १५ ॥
कांचन उरः छदान् दिव्यान् पिशाच वदनान् खरान् । तान् अस्य जव संपन्नान् जघान समरे बली ॥

kāṁcana uraḥ chadān divyān piśāca vadanān kharān ।
tān ca asya java saṁpannān jaghāna samare balī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · १६ ॥
अथ त्रिवेणु संपन्नम् कामगम् पावक अर्चिषम् । मणि सोपान चित्र अंगम् बभंज महारथम् ॥

atha triveṇu saṁpannam kāmagam pāvaka arciṣam ।
maṇi sopāna citra aṁgam babhaṁja ca mahāratham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · १७ ॥
पूर्ण चन्द्र प्रतीकाशम् छत्रम् व्यजनैः सह । पातयामास वेगेन ग्राहिभी राक्षसैः सह ॥

pūrṇa candra pratīkāśam chatram ca vyajanaiḥ saha ।
pātayāmāsa vegena grāhibhī rākṣasaiḥ saha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · १८ ॥
सारथेः अस्य वेगेन तुण्डेन महत् शिरः । पुनः व्यपाहरत् श्रीमान् पक्षिराजो महाबलः ॥

sāratheḥ ca asya vegena tuṇḍena ca mahat śiraḥ ।
punaḥ vyapāharat śrīmān pakṣirājo mahābalaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · १९ ॥
भग्न धन्वा विरथो हत अश्वो हत सारथिः । अंकेन आदाय वैदेहीम् पपात भुवि रावणः ॥

sa bhagna dhanvā viratho hata aśvo hata sārathiḥ ।
aṁkena ādāya vaidehīm papāta bhuvi rāvaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · २० ॥
दृष्ट्वा निपतितम् भूमौ रावणम् भग्न वाहनम् । साधु साधु इति भूतानि गृध्र राजम् अपूजयन् ॥

dṛṣṭvā nipatitam bhūmau rāvaṇam bhagna vāhanam ।
sādhu sādhu iti bhūtāni gṛdhra rājam apūjayan ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · २१ ॥
परिश्रान्तम् तु तम् दृष्ट्वा जरया पक्षि यूथपम् । उत्पपात पुनर् हृष्टो मैथिलीम् गृह्य रावणः ॥

pariśrāntam tu tam dṛṣṭvā jarayā pakṣi yūthapam ।
utpapāta punar hṛṣṭo maithilīm gṛhya rāvaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · २२ ॥
तम् प्रहृष्टम् निधाय अंके रावणम् जनक आत्मजाम् । गच्छंतम् खड्ग शेषम् प्रणष्ट हत साधनम् ॥

tam prahṛṣṭam nidhāya aṁke rāvaṇam janaka ātmajām ।
gacchaṁtam khaḍga śeṣam ca praṇaṣṭa hata sādhanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · २३ ॥
गृध्र राजः समुत्पत्य रावणम् समभिद्रवत् । समावार्यम् महातेजा जटायुः इदम् अब्रवीत् ॥

gṛdhra rājaḥ samutpatya rāvaṇam samabhidravat ।
samāvāryam mahātejā jaṭāyuḥ idam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · २४ ॥
वर्ज संस्पर्श बाणस्य भार्याम् रामस्य रावण । अल्प बुद्धे हरसि एनाम् वधाय खलु रक्षसाम् ॥

varja saṁsparśa bāṇasya bhāryām rāmasya rāvaṇa ।
alpa buddhe harasi enām vadhāya khalu rakṣasām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · २५ ॥
मित्र बन्धुः अमात्यः बलः परिच्छदः । विष पानम् पिबसि एतत् पिपासित इव उदकम् ॥

sa mitra bandhuḥ sa amātyaḥ sa balaḥ sa paricchadaḥ ।
viṣa pānam pibasi etat pipāsita iva udakam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · २६ ॥
अनुबंधम् अजानंतः कर्मणाम् अविचक्षणाः । शीघ्रम् एव विनश्यन्ति यथा त्वम् विनशिष्यसि ॥

anubaṁdham ajānaṁtaḥ karmaṇām avicakṣaṇāḥ ।
śīghram eva vinaśyanti yathā tvam vinaśiṣyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · २७ ॥
बद्धः त्वम् काल पाशेन क्व गतः तस्य मोक्ष्यसे । वधाय बडिशम् गृह्य अमिषम् जलजो यथा ॥

baddhaḥ tvam kāla pāśena kva gataḥ tasya mokṣyase ।
vadhāya baḍiśam gṛhya sa amiṣam jalajo yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · २८ ॥
हि जातु दुराधर्षौ काकुत्स्थौ तव रावण । धर्षणम् आश्रमस्य अस्य क्षमिष्येते तु राघवौ ॥

na hi jātu durādharṣau kākutsthau tava rāvaṇa ।
dharṣaṇam ca āśramasya asya kṣamiṣyete tu rāghavau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · २९ ॥
यथा त्वया कृतम् कर्म भीरुणा लोक गर्हितम् । तस्कर आचरितो मार्गो एष वीर निषेवितः ॥

yathā tvayā kṛtam karma bhīruṇā loka garhitam ।
taskara ācarito mārgo na eṣa vīra niṣevitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ३० ॥
युध्यस्व यदि शूरो असि मुहूर्तम् तिष्ठ रावण । शयिष्यसे हतो भूमौ यथा भ्राता खरः तथा ॥

yudhyasva yadi śūro asi muhūrtam tiṣṭha rāvaṇa ।
śayiṣyase hato bhūmau yathā bhrātā kharaḥ tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ३१ ॥
परेत काले पुरुषो यत् कर्म प्रतिपद्यते । विनाशाय आत्मनो अधर्म्यम् प्रतिपन्नो असि कर्म तत् ॥

pareta kāle puruṣo yat karma pratipadyate ।
vināśāya ātmano adharmyam pratipanno asi karma tat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ३२ ॥
पाप अनुबंधो वै यस्य कर्मणः को नु तत् पुमान् । कुर्वीत लोक अधिपतिः स्वयंभूः भगवान् अपि ॥

pāpa anubaṁdho vai yasya karmaṇaḥ ko nu tat pumān ।
kurvīta loka adhipatiḥ svayaṁbhūḥ bhagavān api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ३३ ॥
एवम् उक्त्वा शुभम् वाक्यम् जटायुः तस्य रक्षसः । निपपात भृशम् पृष्ठे दशग्रीवस्य वीर्यवान् ॥

evam uktvā śubham vākyam jaṭāyuḥ tasya rakṣasaḥ ।
nipapāta bhṛśam pṛṣṭhe daśagrīvasya vīryavān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ३४ ॥
तम् गृहीत्वा नखैः तीक्ष्णैः विददार समंततः । अधिरूढो गज आरोहो यथा स्यात् दुष्ट वारणम् ॥

tam gṛhītvā nakhaiḥ tīkṣṇaiḥ vidadāra samaṁtataḥ ।
adhirūḍho gaja āroho yathā syāt duṣṭa vāraṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ३५ ॥
विददार नखैः अस्य तुण्डम् पृष्ठे समर्पयन् । केशान् उत्पाटयामास नख पक्ष मुख आयुधः ॥

vidadāra nakhaiḥ asya tuṇḍam pṛṣṭhe samarpayan ।
keśān ca utpāṭayāmāsa nakha pakṣa mukha āyudhaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ३६ ॥
तथा गृध्र राजेन क्लिश्यमानो मुहुर् मुहुः । अमर्ष स्फुरित ओष्ठः सन् प्राकंपत राक्षसः ॥

sa tathā gṛdhra rājena kliśyamāno muhur muhuḥ ।
amarṣa sphurita oṣṭhaḥ san prākaṁpata sa rākṣasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ३७ ॥
संपरिष्वज्य वैदेहीम् वामेन अंकेन रावणः । तलेन अभिजघान आर्तो जटायुम् क्रोध मूर्चितः ॥

saṁpariṣvajya vaidehīm vāmena aṁkena rāvaṇaḥ ।
talena abhijaghāna ārto jaṭāyum krodha mūrcitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ३८ ॥
जटायुः तम् अतिक्रम्य तुण्डेन अस्य खग अधिपः । वाम बाहून् दश तदा व्यपाहरत् अरिन्दमः ॥

jaṭāyuḥ tam atikramya tuṇḍena asya khaga adhipaḥ ।
vāma bāhūn daśa tadā vyapāharat arindamaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ३९ ॥
संच्छिन्न बाहोः सद्यो वै बाहवः सहसा अभवन् । विष ज्वालावली युक्ता वल्मीकत् इव पन्नगाः ॥

saṁcchinna bāhoḥ sadyo vai bāhavaḥ sahasā abhavan ।
viṣa jvālāvalī yuktā valmīkat iva pannagāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ४० ॥
ततः क्रोद्धात् दशग्रीवः सीताम् उत्सृज्य वीर्यवान् । मुष्टिभ्याम् चरणाभ्याम् गृध्र राजम् अपोथयत् ॥

tataḥ kroddhāt daśagrīvaḥ sītām utsṛjya vīryavān ।
muṣṭibhyām caraṇābhyām ca gṛdhra rājam apothayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ४१ ॥
ततो मुहूर्तम् संग्रामो बभूव अतुल वीर्ययोः । राक्षसानाम् मुख्यस्य पक्षिणाम् प्रवरस्य च ॥

tato muhūrtam saṁgrāmo babhūva atula vīryayoḥ ।
rākṣasānām ca mukhyasya pakṣiṇām pravarasya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ४२ ॥
तस्य व्यायच्छमानस्य रामस्य अर्थे अथ रावणः । पक्षौ पादौ पार्श्वौ खड्गम् उद्धृत्य सो अच्छिनत् ॥

tasya vyāyacchamānasya rāmasya arthe atha rāvaṇaḥ ।
pakṣau pādau ca pārśvau ca khaḍgam uddhṛtya so acchinat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ४३ ॥
छिन्न पक्षः सहसा रक्षसा रौद्र कर्मणा । निपपात महा गृध्रो धरण्याम् अल्प जीवितः ॥

sa chinna pakṣaḥ sahasā rakṣasā raudra karmaṇā ।
nipapāta mahā gṛdhro dharaṇyām alpa jīvitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ४४ ॥
तम् दृष्ट्वा पतितम् भूमौ क्षतज आर्द्रम् जटायुषम् । अभ्यधावत वैदेही स्व बंधुम् इव दुःखिता ॥

tam dṛṣṭvā patitam bhūmau kṣataja ārdram jaṭāyuṣam ।
abhyadhāvata vaidehī sva baṁdhum iva duḥkhitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ४५ ॥
तम् नील जीमूत निकाश कल्पम्सुपाण्डुर उरस्कम् उदार वीर्यम् । ददर्श लंका अधिपतिः पृथिव्याम्जटायुषम् शान्तम् इव अग्नि दावम् ॥

tam nīla jīmūta nikāśa kalpamsupāṇḍura uraskam udāra vīryam ।
dadarśa laṁkā adhipatiḥ pṛthivyāmjaṭāyuṣam śāntam iva agni dāvam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ५१ · ४६ ॥
ततः तु तम् पत्ररथम् मही तलेनिपातितम् रावण वेग मर्दितम् । पुनः संगृह्य शशि प्रभ आननारुरोद सीता जनक आत्मजा तदा ॥

tataḥ tu tam patraratham mahī talenipātitam rāvaṇa vega marditam ।
punaḥ ca saṁgṛhya śaśi prabha ānanāruroda sītā janaka ātmajā tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.