वाल्मीकि रामायणम् · अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

सर्गः ४९ · ४० श्लोकाःSarga 49 · 40 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ३ · ४९ · १ ॥
सीताया वचनम् श्रुत्वा दशग्रीवः प्रतापवान् । हस्ते हस्तम् समाहत्य चकार सुमहत् वपुः ॥

sītāyā vacanam śrutvā daśagrīvaḥ pratāpavān ।
haste hastam samāhatya cakāra sumahat vapuḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · २ ॥
मैथिलीम् पुनः वाक्यम् बभाषे वाक्य कोविदः । उन्मत्तया श्रुतौ मन्ये मम वीर्य पराक्रमौ ॥

sa maithilīm punaḥ vākyam babhāṣe vākya kovidaḥ ।
na unmattayā śrutau manye mama vīrya parākramau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ३ ॥
उद् वहेयम् भुजाभ्याम् तु मेदिनीम् अंबरे स्थितः । आपिबेयम् समुद्रम् मृत्युम् हन्याम् रणे स्थितः ॥

ud vaheyam bhujābhyām tu medinīm aṁbare sthitaḥ ।
āpibeyam samudram ca mṛtyum hanyām raṇe sthitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ४ ॥
अर्कम् तुंद्याम् शरैः तीक्ष्णैर् विभिंद्याम् हि महीतलम् । काम रूपिणम् उन्मत्ते पश्य माम् कामदम् पतिम् ॥

arkam tuṁdyām śaraiḥ tīkṣṇair vibhiṁdyām hi mahītalam ।
kāma rūpiṇam unmatte paśya mām kāmadam patim ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ५ ॥
एवम् उक्तवतः तस्य रावणस्य शिखि प्रभे । क्रुद्धस्य हरि पर्यन्ते रक्ते नेत्रे बभूवतुः ॥

evam uktavataḥ tasya rāvaṇasya śikhi prabhe ।
kruddhasya hari paryante rakte netre babhūvatuḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ६ ॥
सद्यः सौम्यम् परित्यज्य तीक्ष्ण रूपम् रावणः । स्वम् रूपम् काल रूप आभम् भेजे वैश्रवण अनुजः ॥

sadyaḥ saumyam parityajya tīkṣṇa rūpam sa rāvaṇaḥ ।
svam rūpam kāla rūpa ābham bheje vaiśravaṇa anujaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ७ ॥
संरक्त नयनः श्रीमान् तप्त कांचन भूषणः । क्रोधेन महता आविष्टो नील जीमूत सन्निभः ॥

saṁrakta nayanaḥ śrīmān tapta kāṁcana bhūṣaṇaḥ ।
krodhena mahatā āviṣṭo nīla jīmūta sannibhaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ८ ॥
दश आस्यो विंशति भुजो बभूव क्षणदा चरः । परिव्राजक च्छद्म महाकायो विहाय तत् ॥

daśa āsyo viṁśati bhujo babhūva kṣaṇadā caraḥ ।
sa parivrājaka cchadma mahākāyo vihāya tat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ९ ॥
प्रतिपेदे स्वकम् रूपम् रावणो राक्षस अधिपः । रक्त अंबर धरः तस्थौ स्त्री रत्नम् प्रेक्ष्य मैथिलीम् ॥

pratipede svakam rūpam rāvaṇo rākṣasa adhipaḥ ।
rakta aṁbara dharaḥ tasthau strī ratnam prekṣya maithilīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · १० ॥
ताम् असित केश अन्ताम् भास्करस्य प्रभाम् इव । वसन आभरण उपेताम् मैथिलीम् रावणो अब्रवीत् ॥

sa tām asita keśa antām bhāskarasya prabhām iva ।
vasana ābharaṇa upetām maithilīm rāvaṇo abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ११ ॥
त्रिषु लोकेषु विख्यातम् यदि भर्तारम् इच्छसि । माम् आश्रय वरारोहे तव अहम् सदृशः पतिः ॥

triṣu lokeṣu vikhyātam yadi bhartāram icchasi ।
mām āśraya varārohe tava aham sadṛśaḥ patiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · १२ ॥
माम् भजस्व चिराय त्वम् अहम् श्लाघ्यः पतिः तव । एव अहम् क्वचित् भद्रे करिष्ये तव विप्रियम् ॥

mām bhajasva cirāya tvam aham ślāghyaḥ patiḥ tava ।
na eva ca aham kvacit bhadre kariṣye tava vipriyam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · १३ ॥
त्यज्यताम् मानुषो भावो मयि भावः प्रणीयताम् । राज्यात् च्युतम् असिद्ध अर्थम् रामम् परिमित आयुषम् ॥

tyajyatām mānuṣo bhāvo mayi bhāvaḥ praṇīyatām ।
rājyāt cyutam asiddha artham rāmam parimita āyuṣam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · १४ ॥
कैः गुणैः अनुरक्ता असि मूढे पण्डित मानिनि । यः स्त्रिया वचनात् राज्यम् विहाय ससुहृत् जनम् ॥

kaiḥ guṇaiḥ anuraktā asi mūḍhe paṇḍita mānini ।
yaḥ striyā vacanāt rājyam vihāya sasuhṛt janam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · १५ ॥
अस्मिन् व्याल अनुचरिते वने वसति दुर्मतिः । इति उक्त्वा मैथिलीम् वाक्यम् प्रिय अर्हाम् प्रिय वादिनीम् ॥

asmin vyāla anucarite vane vasati durmatiḥ ।
iti uktvā maithilīm vākyam priya arhām priya vādinīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · १६ ॥
अभिगम्य सुदुष्ट आत्मा राक्षसः काम मोहितः । जग्राह रावणः सीताम् बुधः खे रोहिणीम् इव ॥

abhigamya suduṣṭa ātmā rākṣasaḥ kāma mohitaḥ ।
jagrāha rāvaṇaḥ sītām budhaḥ khe rohiṇīm iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · १७ ॥
वामेन सीताम् पद्माक्षीम् मूर्धजेषु करेण सः । ऊर्वोः तु दक्षिणेन एव परिजग्राह पाणिना ॥

vāmena sītām padmākṣīm mūrdhajeṣu kareṇa saḥ ।
ūrvoḥ tu dakṣiṇena eva parijagrāha pāṇinā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · १८ ॥
तम् दृष्ट्वा गिरि शृंग आभम् तीक्ष्ण दंष्ट्रम् महा भुजम् । प्राद्रवन् मृत्यु संकाशम् भय आर्ता वन देवताः ॥

tam dṛṣṭvā giri śṛṁga ābham tīkṣṇa daṁṣṭram mahā bhujam ।
prādravan mṛtyu saṁkāśam bhaya ārtā vana devatāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · १९ ॥
मायामयो दिव्यः खर युक्तः खर स्वनः । प्रत्यदृश्यत हेमांगो रावणस्य महारथः ॥

sa ca māyāmayo divyaḥ khara yuktaḥ khara svanaḥ ।
pratyadṛśyata hemāṁgo rāvaṇasya mahārathaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · २० ॥
ततः ताम् परुषैः वाक्यैः अभितर्ज्य महास्वनः । अंकेन आदाय वैदेहीम् रथम् आरोपयत् तदा ॥

tataḥ tām paruṣaiḥ vākyaiḥ abhitarjya mahāsvanaḥ ।
aṁkena ādāya vaidehīm ratham āropayat tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · २१ ॥
सा गृहीता अतिचुक्रोश रावणेन यशस्विनी । रामा इति सीता दुःख आर्ता रामम् दूरम् गतम् वने ॥

sā gṛhītā aticukrośa rāvaṇena yaśasvinī ।
rāmā iti sītā duḥkha ārtā rāmam dūram gatam vane ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · २२ ॥
ताम् अकामाम् काम आर्तः पन्नग इन्द्र वधूम् इव । विवेष्टमानाम् आदाय उत्पपात अथ रावणः ॥

tām akāmām sa kāma ārtaḥ pannaga indra vadhūm iva ।
viveṣṭamānām ādāya utpapāta atha rāvaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · २३ ॥
ततः सा राक्षसेन्द्रेण ह्रियमाणा विहायसा । भृशम् चुक्रोश मत्ता इव भ्रांत चित्ता यथा आतुरा ॥

tataḥ sā rākṣasendreṇa hriyamāṇā vihāyasā ।
bhṛśam cukrośa mattā iva bhrāṁta cittā yathā āturā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · २४ ॥
हा लक्ष्मण महाबाहो गुरु चित्त प्रसादक । ह्रियमाणाम् जानीषे रक्षसा काम रूपिणा ॥

hā lakṣmaṇa mahābāho guru citta prasādaka ।
hriyamāṇām na jānīṣe rakṣasā kāma rūpiṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · २५ ॥
जीवितम् सुखम् अर्थाम् धर्म हेतोः परित्यजन् । ह्रियमाणाम् अधर्मेण माम् राघव पश्यसि ॥

jīvitam sukham arthām ca dharma hetoḥ parityajan ।
hriyamāṇām adharmeṇa mām rāghava na paśyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · २६ ॥
ननु नाम अविनीतानाम् विनेता असि परंतप । कथम् एवम् विधम् पापम् त्वम् शास्सि हि रावणम् ॥

nanu nāma avinītānām vinetā asi paraṁtapa ।
katham evam vidham pāpam na tvam śāssi hi rāvaṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · २७ ॥
ननु सद्यो अविनीतस्य दृश्यते कर्मणः फलम् । कालो अपि अंगी भवति अत्र सस्यानाम् इव पक्तये ॥

nanu sadyo avinītasya dṛśyate karmaṇaḥ phalam ।
kālo api aṁgī bhavati atra sasyānām iva paktaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · २८ ॥
त्वम् कर्म कृतवान् एतत् काल उपहत चेतनः । जीवित अंतकरम् घोरम् रामात् व्यसनम् आप्नुहि ॥

tvam karma kṛtavān etat kāla upahata cetanaḥ ।
jīvita aṁtakaram ghoram rāmāt vyasanam āpnuhi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · २९ ॥
हन्त इदानीम् सकामा तु कैकेयी बान्धवैः सह । ह्रियेयम् धर्म कामस्य धर्म पत्नी यशस्विनः ॥

hanta idānīm sakāmā tu kaikeyī bāndhavaiḥ saha ।
hriyeyam dharma kāmasya dharma patnī yaśasvinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ३० ॥
आमंत्रये जनस्थानम् कर्णिकारान् पुष्पितान् । क्षिप्रम् रामाय शंसध्वम् सीताम् हरति रावणः ॥

āmaṁtraye janasthānam karṇikārān ca puṣpitān ।
kṣipram rāmāya śaṁsadhvam sītām harati rāvaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ३१ ॥
हंस सारस संघुष्टाम् वन्दे गोदावरीम् नदीम् । क्षिप्रम् रामाय शंस त्वम् सीताम् हरति रावणः ॥

haṁsa sārasa saṁghuṣṭām vande godāvarīm nadīm ।
kṣipram rāmāya śaṁsa tvam sītām harati rāvaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ३२ ॥
दैवतानि यान्ति अस्मिन् वने विविध पादपे । नमस्करोमि अहम् तेभ्यो भर्तुः शंसत माम् हृताम् ॥

daivatāni ca yānti asmin vane vividha pādape ।
namaskaromi aham tebhyo bhartuḥ śaṁsata mām hṛtām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ३३ ॥
यानि कानिचित् अपि अत्र सत्त्वानि निवसन्ति उत । सर्वाणि शरणम् यामि मृग पक्षि गणान् अपि ॥

yāni kānicit api atra sattvāni nivasanti uta ।
sarvāṇi śaraṇam yāmi mṛga pakṣi gaṇān api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ३४ ॥
ह्रियमाणाम् प्रियाम् भर्तुः प्राणेभ्यो अपि गरीयसीम् । विवश अपहृता सीता रावणेन इति शंसत ॥

hriyamāṇām priyām bhartuḥ prāṇebhyo api garīyasīm ।
vivaśa apahṛtā sītā rāvaṇena iti śaṁsata ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ३५ ॥
विदित्वा माम् महाबाहुः अमुत्र अपि महाबलः । आनेष्यति पराक्रम्य वैवस्वत हृताम् अपि ॥

viditvā mām mahābāhuḥ amutra api mahābalaḥ ।
āneṣyati parākramya vaivasvata hṛtām api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ३६ ॥
सा तदा करुणा वाचो विलपंती सुदुःखिता । वनस्पति गतम् ग्रिध्रम् ददर्श आयत लोचना ॥

sā tadā karuṇā vāco vilapaṁtī suduḥkhitā ।
vanaspati gatam gridhram dadarśa āyata locanā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ३७ ॥
सा तम् उद् वीक्ष्य सुश्रोणी रावणस्य वशम् गता । समाक्रंदत् भयपरा दुःख उपहतया गिरा ॥

sā tam ud vīkṣya suśroṇī rāvaṇasya vaśam gatā ।
samākraṁdat bhayaparā duḥkha upahatayā girā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ३८ ॥
जटायो पश्य मम आर्य ह्रियमाणम् अनाथ वत् । अनेन राक्षसेद्रेण करुणम् पाप कर्मणा ॥

jaṭāyo paśya mama ārya hriyamāṇam anātha vat ।
anena rākṣasedreṇa karuṇam pāpa karmaṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ३९ ॥
एष वारयितुम् शक्यः त्वया क्रूरो निशाचर । सत्त्ववान् जितकाशी आयुधः चैव दुर्मतिः ॥

na eṣa vārayitum śakyaḥ tvayā krūro niśācara ।
sattvavān jitakāśī ca sa āyudhaḥ caiva durmatiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · ४९ · ४० ॥
रामाय तु यथा तत्त्वम् जटायो हरणम् मम । लक्ष्मणाय तत् सर्वम् आख्यातव्यम् अशेषतः ॥

rāmāya tu yathā tattvam jaṭāyo haraṇam mama ।
lakṣmaṇāya ca tat sarvam ākhyātavyam aśeṣataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.