अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

tayā paruṣam uktaḥ tu kupito rāghava anujaḥ ।
sa vikāṁkṣan bhṛśam rāmam pratasthe na cirāt iva ॥

tadā āsādya daśagrīvaḥ kṣipram aṁtaram āsthitaḥ ।
abhicakrāma vaidehīm parivrājaka rūpa dhṛk ॥

ślakṣṇa kāṣāya saṁvītaḥ śikhī catrī upānahī ।
vāme ca aṁse avasajya atha śubhe yaṣṭi kamaṇḍalū ॥

parivrājaka rūpeṇa vaidehīm anvavartata ।
tām āsasāda atibalo bhrātṛbhyām rahitām vane ॥

rahitām sūrya candrābhyām saṁdhyām iva mahat tamaḥ ।
tām apaśyat tato bālām rāja putrīm yaśasvinīm ॥

rohiṇīm śaśinā hīnām grahavat bhṛśa dāruṇaḥ ।
tam ugram pāpa karmāṇam janasthāna gatā drumāḥ ॥

saṁdṛśya na prakaṁpante na pravāti ca mārutaḥ ।
śīghra srotāḥ ca tam dṛṣṭvā vīkṣaṁtam rakta locanam ॥

stimitam gaṁtum ārebhe bhayāt godāvarī nadī ।
rāmasya tu aṁtaram prepsuḥ daśagrīvaḥ tat aṁtare ॥

upatasthe ca vaidehīm bhikṣu rūpeṇa rāvaṇaḥ ।
abhavyo bhavya rūpeṇa bhartāram anuśocatīm ॥

abhyavartata vaidehīm citrām iva śanaiścaraḥ ।
sahasā bhavya rūpeṇa tṛṇaiḥ kūpa iva āvṛtaḥ ॥

atiṣṭhat prekṣya vaidehīm rāma patnīm yaśasvinīm ।
tiṣṭan saṁprekṣya ca tadā patnīm rāmasya rāvaṇa ॥

śubhām rucira danta oṣṭhīm pūrṇa candra nibha ānanām ।
āsīnām parṇaśālāyām bāṣpa śoka abhipīḍitām ॥

sa tām padma palāśa akṣīm pīta kauśeya vāsinīm ।
abhyagacchata vaidehīm hṛṣṭa cetā niśā caraḥ ॥

dṛṣṭvā kāma śara āviddho brahma ghoṣam udīrayan ।
abravīt praśritam vākyam rahite rākṣasa adhipaḥ ॥

tām uttamām trilokānām padma hīnām iva śriyam ।
vibhrājamānām vapuṣā rāvaṇaḥ praśaśamsa ha ॥

kā tvam kāṁcana varṇa ābhe pīta kauśeya vāsini ।
kamalānām śubhām mālām padminī iva ca bibhratī ॥

hrīḥ śrīḥ kīrtiḥ śubhā lakṣmīḥ apsarā vā śubha ānane ।
bhūtir vā tvam varāarohe ratir vā svaira cāriṇī ॥

samāḥ śikhariṇaḥ snigdhāḥ pāṇḍurā daśanāḥ tava ।
viśāle vimale netre raktānte kṛṣṇa tārake ॥

viśālam jaghanam pīnam ūrū kari kara upamau ।
etau upacitau vṛttau saṁhatau saṁpragalbhitau ॥

pīna unnata mukhau kāntau snigdha tāla phala upamau ।
maṇi praveka ābharaṇau rucirau te payo dharau ॥

cāru smite cāru dati cāru netre vilāsini ।
mano harasi me rāme nadī kūlam iva aṁbhasā ॥

karāntamita madhyā asi sukeśī saṁhata stanī ।
na eva devī na gandharvī na yakṣī na ca kiṁnarī ॥

na evam rūpā mayā nārī dṛṣṭa pūrvā mahī tale ।
rūpam agryam ca lokeṣu saukumāryam vayaḥ ca te ॥

iha vāsaḥ ca kāṁtāre cittam unmathayanti me ।
sā pratikrāma bhadram te na tvam vastum iha arhasi ॥

rākṣasānām ayam vāso ghorāṇām kāma rūpiṇām ।
prāsāda agrāṇi ramyāṇi nagara upavanāni ca ॥

saṁpannāni sugandhīni yuktāni ācaritum tvayā ।
varam mālyam varam gaṁdham varam vastram ca śobhane ॥

bhartāram ca varam manye tvat yuktam asitekṣaṇe ।
kā tvam bhavasi rudrāṇām marutām vā śucismite ॥

vasūnām vā varāarohe devatā pratibhāsi me ।
na iha gacchaṁti gaṁdharvā na devā na ca kinnarāḥ ॥

rākṣasānām ayam vāsaḥ katham tu tvam iha āgatā ।
iha śākhāmṛgāḥ siṁhā dvīpi vyāghra mṛgāḥ tathā ॥

ṛkṣāḥ tarakṣavaḥ kaṁkāḥ katham tebhyo na bibhyase ।
mada anvitānām ghorāṇām kuṁjarāṇām tarasvinām ॥

katham ekā mahāraṇye na bibheṣi varāanane ।
kā asi kasya kutaḥ ca tvam kim nimittam ca daṇḍakān ॥

ekā carasi kalyāṇi ghorān rākṣasa sevitān ।
iti praśastā vaidehī rāvaṇena durātmanā - mahātmanā- ॥

dvijāti veṣeṇa hi tam dṛṣṭvā rāvaṇam āgatam ।
sarvaiḥ atithi satkāraiḥ pūjayāmāsa maithilī ॥

upānīya āsanam pūrvam pādyena abhinimaṁtrya ca ।
abravīt siddham iti eva tadā tam saumya darśanam ॥

dvijāti veṣeṇa samīkṣya maithilītam āgatam pātra kusuṁbha dhāriṇam ।
aśakyam uddveṣṭum upāya darśanānnyamaṁtrayat brāhmaṇavat yathā āgatam ॥

iyam bṛsī brāhmaṇa kāmam āsyatāmidam ca pādyam pratigṛhyatām iti ।
nimaṁtryamāṇaḥ pratipūrṇa bhāṣiṇīmnarendra patnīm prasamīkṣya maithilīm ।
prasahya tasyā haraṇe dhṛḍham manaḥsamarpayāmāsa ātma vadhāya rāvaṇaḥ ॥

tataḥ suveṣam mṛgayā gatam patimpratīkṣamāṇā saha lakṣmaṇam tadā ।
nirīkṣamāṇā haritam dadarśa tatmahad vanam na eva tu rāma lakṣmaṇau ॥