वाल्मीकि रामायणम् · अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

अरण्यकाण्डम्Araṇya Kāṇḍa

सर्गः १४ · ३६ श्लोकाःSarga 14 · 36 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ३ · १४ · १ ॥
अथ पंचवटीम् गच्चन्न् अन्तरा रघुनन्दनः । आससाद महाकायम् गृध्रम् भीम पराक्रमम् ॥

atha paṁcavaṭīm gaccann antarā raghunandanaḥ ।
āsasāda mahākāyam gṛdhram bhīma parākramam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · २ ॥
तम् दृष्ट्वा तौ महाभागौ वनस्थम् राम लक्ष्मणौ । मेनाते राक्षसम् पक्षिम् ब्रुवाणौ को भवान् इति ॥

tam dṛṣṭvā tau mahābhāgau vanastham rāma lakṣmaṇau ।
menāte rākṣasam pakṣim bruvāṇau ko bhavān iti ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ३ ॥
तौ मधुरया वाचा सौम्यया प्रीणयन्न् इव । उवाच वत्स माम् विद्धि वयस्यम् पितुर् आत्मनः ॥

sa tau madhurayā vācā saumyayā prīṇayann iva ।
uvāca vatsa mām viddhi vayasyam pitur ātmanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ४ ॥
तम् पितृ सखम् मत्वा पूजयामास राघवः । तस्य कुलम् अव्यग्रम् अथ पप्रच्छ नाम च ॥

sa tam pitṛ sakham matvā pūjayāmāsa rāghavaḥ ।
sa tasya kulam avyagram atha papraccha nāma ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ५ ॥
रामस्य वचनम् श्रुत्वा कुलम् आत्मानम् एव च । आचचक्षे द्विजः तस्मै सर्वभूत समुद्भवम् ॥

rāmasya vacanam śrutvā kulam ātmānam eva ca ।
ācacakṣe dvijaḥ tasmai sarvabhūta samudbhavam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ६ ॥
पूर्वकाले महाबाहो ये प्रजापतयो अभवन् । तान् मे निगदतः सर्वान् आदितः शृणु राघव ॥

pūrvakāle mahābāho ye prajāpatayo abhavan ।
tān me nigadataḥ sarvān āditaḥ śṛṇu rāghava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ७ ॥
कर्दमः प्रथमः तेषाम् विकृतः तद् अनन्तरम् । शेषः संश्रयः चैव बहु पुत्रः वीर्यवान् ॥

kardamaḥ prathamaḥ teṣām vikṛtaḥ tad anantaram ।
śeṣaḥ ca saṁśrayaḥ caiva bahu putraḥ ca vīryavān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ८ ॥
स्थाणुर् मरीचिर् अत्रिः क्रतुः चैव महाबलः । पुलस्त्यः अंगिराः चैव प्रचेताः पुलहः तथा ॥

sthāṇur marīcir atriḥ ca kratuḥ caiva mahābalaḥ ।
pulastyaḥ ca aṁgirāḥ caiva pracetāḥ pulahaḥ tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ९ ॥
दक्षो विवस्वान् अपरो अरिष्टनेमिः राघव । कश्यपः महातेजाः तेषाम् आसीत् पश्चिमः ॥

dakṣo vivasvān aparo ariṣṭanemiḥ ca rāghava ।
kaśyapaḥ ca mahātejāḥ teṣām āsīt ca paścimaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · १० ॥
प्रजापतेः तु दक्षस्य बभूवुर् इति विश्रुतम् । षष्टिर् दुहितरो राम यशस्विन्यो महायशः ॥

prajāpateḥ tu dakṣasya babhūvur iti viśrutam ।
ṣaṣṭir duhitaro rāma yaśasvinyo mahāyaśaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ११ ॥
कश्यपः प्रतिजग्राह तासाम् अष्टौ सुमध्यमाः । अदितिम् दितिम् चैव दनूम् अपि कालकाम् ॥

kaśyapaḥ pratijagrāha tāsām aṣṭau sumadhyamāḥ ।
aditim ca ditim caiva danūm api ca kālakām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · १२ ॥
ताम्राम् क्रोध वशाम् चैव मनुम् अप्य् अनलाम् अपि । ताः तु कन्याः ततः प्रीतः कश्यपः पुनर् अब्रवीत् ॥

tāmrām krodha vaśām caiva manum ca apy analām api ।
tāḥ tu kanyāḥ tataḥ prītaḥ kaśyapaḥ punar abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · १३ ॥
पुत्रामः त्रैलोक्य भर्तॄन् वै जनयिष्यथ मत् समान् । अदितिः तन् मना राम दितिः दनुर् एव च ॥

putrāmaḥ trailokya bhartṝn vai janayiṣyatha mat samān ।
aditiḥ tan manā rāma ditiḥ ca danur eva ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · १४ ॥
कालका महाबाहो शेषाः तु अमनसो अभवन् । अदित्याम् जज्ञिरे देवाः त्रयः त्रिंशत् अरिंदम ॥

kālakā ca mahābāho śeṣāḥ tu amanaso abhavan ।
adityām jajñire devāḥ trayaḥ triṁśat ariṁdama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · १५ ॥
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ परंतप । दितिः तु अजनयत् पुत्रान् दैत्याम् तात यशस्विनः ॥

ādityā vasavo rudrā aśvinau ca paraṁtapa ।
ditiḥ tu ajanayat putrān daityām tāta yaśasvinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · १६ ॥
तेषाम् इयम् वसुमती पुरा आसीत् वन अर्णवा । दनुः तु अजनयत् पुत्रम् अश्वग्रीवम् अरिंदम ॥

teṣām iyam vasumatī purā āsīt sa vana arṇavā ।
danuḥ tu ajanayat putram aśvagrīvam ariṁdama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · १७ ॥
नरकम् कालकम् चैव कालका अपि व्यजायत । क्रौन्चीम् भासीम् तथा श्येनीम् धृतराष्ट्रीम् तथा शुकीम् ॥

narakam kālakam caiva kālakā api vyajāyata ।
krauncīm bhāsīm tathā śyenīm dhṛtarāṣṭrīm tathā śukīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · १८ ॥
ताम्रा तु सुषुवे कन्याः पंच एता लोकविश्रुताः । उलूकान् जनयत् क्रौन्ची भासी भासान् व्यजायत ॥

tāmrā tu suṣuve kanyāḥ paṁca etā lokaviśrutāḥ ।
ulūkān janayat krauncī bhāsī bhāsān vyajāyata ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · १९ ॥
श्येनी श्येनाम् गृध्राम व्यजायत सुतेजसः । धृतराष्ट्री तु हंसाम् कलहंसाम् सर्वशः ॥

śyenī śyenām ca gṛdhrāma ca vyajāyata sutejasaḥ ।
dhṛtarāṣṭrī tu haṁsām ca kalahaṁsām ca sarvaśaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · २० ॥
चक्रवाकाम् भद्रम् ते विजज्ञे सा अपि भामिनी । शुकी नताम् विजज्ञे तु नताया विनता सुता ॥

cakravākām ca bhadram te vijajñe sā api bhāminī ।
śukī natām vijajñe tu natāyā vinatā sutā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · २१ ॥
दश क्रोधवशा राम विजज्ञे अपि आत्मसंभवाः । मृगीम् मृगमंदाम् हरीम् भद्रमदाम् अपि ॥

daśa krodhavaśā rāma vijajñe api ātmasaṁbhavāḥ ।
mṛgīm ca mṛgamaṁdām ca harīm bhadramadām api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · २२ ॥
मातंगीम् अथ शार्दूलीम् श्वेताम् सुरभीम् तथा । सर्व लक्षण संपन्नाम् सुरसाम् कद्रुकाम् अपि ॥

mātaṁgīm atha śārdūlīm śvetām ca surabhīm tathā ।
sarva lakṣaṇa saṁpannām surasām kadrukām api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · २३ ॥
अपत्यम् तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम । ऋक्षाः मृगमंदायाः सृमराः चमराः तथा ॥

apatyam tu mṛgāḥ sarve mṛgyā naravarottama ।
ṛkṣāḥ ca mṛgamaṁdāyāḥ sṛmarāḥ camarāḥ tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · २४ ॥
ततः तु इरावतीम् नाम जज्ञे भद्रमदा सुताम् । तस्याः तु ऐरावतः पुत्रो लोकनाथो महागजः ॥

tataḥ tu irāvatīm nāma jajñe bhadramadā sutām ।
tasyāḥ tu airāvataḥ putro lokanātho mahāgajaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · २५ ॥
हर्याः हरयो अपत्यम् वानराः तपस्विनः । गोलांगूलाः शार्दूली व्याघ्राम् अजनयत् सुतान् ॥

haryāḥ ca harayo apatyam vānarāḥ ca tapasvinaḥ ।
golāṁgūlāḥ ca śārdūlī vyāghrām ca ajanayat sutān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · २६ ॥
मातंग्याः तु अथ मातन्गाअपत्यम् मनुज ऋषभ । दिशागजम् तु श्वेत काकुत्स्थ श्वेता व्यजनयत् सुतम् ॥

mātaṁgyāḥ tu atha mātangāapatyam manuja ṛṣabha ।
diśāgajam tu śveta kākutstha śvetā vyajanayat sutam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · २७ ॥
ततो दुहितरौ राम सुरभिर् द्वे वि अजायत । रोहिणीम् नाम भद्रम् ते गन्धर्वीम् यशस्विनीम् ॥

tato duhitarau rāma surabhir dve vi ajāyata ।
rohiṇīm nāma bhadram te gandharvīm ca yaśasvinīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · २८ ॥
रोहिणि अजनयद् गावो गन्धर्वी वाजिनः सुतान् । सुरसा अजनयन् नागान् राम कद्रूः पन्नगान् ॥

rohiṇi ajanayad gāvo gandharvī vājinaḥ sutān ।
surasā ajanayan nāgān rāma kadrūḥ ca pannagān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · २९ ॥
मनुर् मनुष्यान् जनयत् कश्यपस्य महात्मनः । ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्राम् मनुजर्षभ ॥

manur manuṣyān janayat kaśyapasya mahātmanaḥ ।
brāhmaṇān kṣatriyān vaiśyān śūdrām ca manujarṣabha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ३० ॥
मुखतो ब्राह्मणा जाता उरसः क्षत्रियाः तथा । ऊरुभ्याम् जज्ञिरे वैश्याः पद्भ्याम् शूद्रा इति श्रुतिः ॥

mukhato brāhmaṇā jātā urasaḥ kṣatriyāḥ tathā ।
ūrubhyām jajñire vaiśyāḥ padbhyām śūdrā iti śrutiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ३१ ॥
सर्वान् पुण्य फलान् वृक्षान् अनला अपि व्यजायत । विनता शुकी पौत्री कद्रूः सुरसा स्वसा ॥

sarvān puṇya phalān vṛkṣān analā api vyajāyata ।
vinatā ca śukī pautrī kadrūḥ ca surasā svasā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ३२ ॥
कद्रूर् नाग सहस्रम् तु विजज्ञे धरणीधरन् । द्वौ पुत्रौ विनतायाः तु गरुडो अरुण एव च ॥

kadrūr nāga sahasram tu vijajñe dharaṇīdharan ।
dvau putrau vinatāyāḥ tu garuḍo aruṇa eva ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ३३ ॥
तस्मात् जातो अहम् अरुणात् संपातिः मम अग्रजः । जटायुर् इति माम् विद्धि श्येनी पुत्रम् अरिंदम ॥

tasmāt jāto aham aruṇāt saṁpātiḥ ca mama agrajaḥ ।
jaṭāyur iti mām viddhi śyenī putram ariṁdama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ३४ ॥
सो अहम् वास सहायः ते भविष्यामि यदि इच्छसि । इदम् दुर्गम् हि कान्तारम् मृग राक्षस सेवितम् सीताम् तात रक्षिष्ये त्वयि याते सलक्ष्मणे ॥

so aham vāsa sahāyaḥ te bhaviṣyāmi yadi icchasi ।
idam durgam hi kāntāram mṛga rākṣasa sevitam sītām ca tāta rakṣiṣye tvayi yāte salakṣmaṇe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ३५ ॥
जटायुषम् तु प्रतिपूज्य राघवो मुदा परिष्वज्य सन्नतो अभवत् । पितुर् हि शुश्राव सखित्वम् आत्मवान् जटायुषा संकथितम् पुनः पुनः ॥

jaṭāyuṣam tu pratipūjya rāghavo mudā pariṣvajya ca sannato abhavat ।
pitur hi śuśrāva sakhitvam ātmavān jaṭāyuṣā saṁkathitam punaḥ punaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ३ · १४ · ३६ ॥
तत्र सीताम् परिदाय मैथिलीम् सह एव तेन अतिबलेन पक्षिणा । जगाम ताम् पंचवटीम् सलक्ष्मणो रिपून् दिधक्षन् शलभान् इव अनलः ॥

sa tatra sītām paridāya maithilīm saha eva tena atibalena pakṣiṇā ।
jagāma tām paṁcavaṭīm salakṣmaṇo ripūn didhakṣan śalabhān iva analaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.