वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ९१ · ८३ श्लोकाःSarga 91 · 83 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ९१ · १ ॥
कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव मुनिस्तदा । भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येन न्यमन्त्रयत् २.९१.१॥ ॥

kṛtabuddhiṁ nivāsāya tatraiva sa munistadā ।
bharataṁ kaikayīputramātithyena nyamantrayat ॥ 2.91.1॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · २ ॥
अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् । पाद्यमर्घ्यं तथातिथ्यं वने यदुपपद्यते २.९१.२॥ ॥

abravīdbharatastvenaṁ nanvidaṁ bhavatā kṛtam ।
pādyamarghyaṁ tathātithyaṁ vane yadupapadyate ॥ 2.91.2॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ३ ॥
अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव । जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् २.९१.३॥ ॥

athovāca bharadvājo bharataṁ prahasanniva ।
jāne tvāṁ prītisaṁyuktaṁ tuṣyestvaṁ yena kenacit ॥ 2.91.3॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ४ ॥
सेनायास्तु तवैतस्या: कर्तुमिच्छामि भोजनम् । मम प्रीतिर्यथारूपा त्वमर्हो मनुजाधिप २.९१.४॥ ॥

senāyāstu tavaitasyā: kartumicchāmi bhojanam ।
mama prītiryathārūpā tvamarho manujādhipa ॥ 2.91.4॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ५ ॥
किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागत: । कस्मान्नेहोपयातोसि सबल: पुरुषर्षभ २.९१.५॥ ॥

kimarthaṁ cāpi nikṣipya dūre balamihāgata: ।
kasmānnehopayātosi sabala: puruṣarṣabha ॥ 2.91.5॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ६ ॥
भरत: प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् । ससैन्यो नोपयातो ऽस्मि भगवन् भगवद्भयात् २.९१.६॥ ॥

bharata: pratyuvācedaṁ prāñjalistaṁ tapodhanam ।
sasainyo nopayāto 'smi bhagavan bhagavadbhayāt ॥ 2.91.6॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ७ ॥
राज्ञा भगवन् नित्यं राजपुत्रेण वा सदा । यत्नत: परिहर्त्तव्या विषयेषु तपस्विन: २.९१.७॥ ॥

rājñā ca bhagavan nityaṁ rājaputreṇa vā sadā ।
yatnata: pariharttavyā viṣayeṣu tapasvina: ॥ 2.91.7॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ८ ॥
वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणा: । प्रच्छाद्य भगवन् भूमिं महतीमनुयान्ति माम् २.९१.८॥ ॥

vājimukhyā manuṣyāśca mattāśca varavāraṇā: ।
pracchādya bhagavan bhūmiṁ mahatīmanuyānti mām ॥ 2.91.8॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ९ ॥
ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा । हिंस्युरिति तेनाहमेक एव समागत: २.९१.९॥ ॥

te vṛkṣānudakaṁ bhūmimāśrameṣūṭajāṁstathā ।
na hiṁsyuriti tenāhameka eva samāgata: ॥ 2.91.9॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · १० ॥
आनीयतामित: सेनेत्याज्ञप्त: परमर्षिणा । ततस्तु चक्रे भरत: सेनाया: समुपागमम् २.९१.१०॥ ॥

ānīyatāmita: senetyājñapta: paramarṣiṇā ।
tatastu cakre bharata: senāyā: samupāgamam ॥ 2.91.10॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ११ ॥
अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वाप: परिमृज्य च । आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् २.९१.११॥ ॥

agniśālāṁ praviśyātha pītvāpa: parimṛjya ca ।
ātithyasya kriyāhetorviśvakarmāṇamāhvayat ॥ 2.91.11॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · १२ ॥
आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च । आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् २.९१.१२॥ ॥

āhvaye viśvakarmāṇamahaṁ tvaṣṭārameva ca ।
ātithyaṁ kartumicchāmi tatra me saṁvidhīyatām ॥ 2.91.12॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · १३ ॥
आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा । आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् २.९१.१३॥ ॥

āhvaye lokapālāṁstrīn devān śakramukhāṁstathā ।
ātithyaṁ kartumicchāmi tatra me saṁvidhīyatām ॥ 2.91.13॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · १४ ॥
प्राक्स्रोतसश्च या नद्य: प्रत्यक्स्रोतस एव च । पृथिव्यामन्तरिक्षे समायान्त्वद्य सर्वश: २.९१.१४॥ ॥

prāksrotasaśca yā nadya: pratyaksrotasa eva ca ।
pṛthivyāmantarikṣe ca samāyāntvadya sarvaśa: ॥ 2.91.14॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · १५ ॥
अन्या: स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्या: सुनिष्ठिताम् । अपराश्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् २.९१.१५॥ ॥

anyā: sravantu maireyaṁ surāmanyā: suniṣṭhitām ।
aparāścodakaṁ śītamikṣukāṇḍarasopamam ॥ 2.91.15॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · १६ ॥
आह्वये देवगन्धर्वान् विश्वावसुहहाहुहून् । तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्व्वीश्चापि सर्वश: २.९१.१६॥ ॥

āhvaye devagandharvān viśvāvasuhahāhuhūn ।
tathaivāpsaraso devīrgandharvvīścāpi sarvaśa: ॥ 2.91.16॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · १७ ॥
घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् । नागदन्तां हेमां हिमामद्रिकृतस्थलाम् २.९१.१७॥ ॥

ghṛtācīmatha viśvācīṁ miśrakeśīmalambusām ।
nāgadantāṁ ca hemāṁ ca himāmadrikṛtasthalām ॥ 2.91.17॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · १८ ॥
शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषित: । सर्वास्तुम्बुरुणा सार्द्धमाह्वये सपरिच्छदा: २.९१.१८॥ ॥

śakraṁ yāścopatiṣṭhanti brahmāṇaṁ yāśca yoṣita: ।
sarvāstumburuṇā sārddhamāhvaye saparicchadā: ॥ 2.91.18॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · १९ ॥
वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्ऺत्रवत् । दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु २.९१.१९॥ ॥

vanaṁ kuruṣu yaddivyaṁ vāsobhūṣaṇapatऺtravat ।
divyanārīphalaṁ śaśvattatkauberamihaitu ca ॥ 2.91.19॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · २० ॥
इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् । भक्ष्यं भोज्यं चोष्यं लेह्यं विविधं बहु २.९१.२०॥ ॥

iha me bhagavān somo vidhattāmannamuttamam ।
bhakṣyaṁ bhojyaṁ ca coṣyaṁ ca lehyaṁ ca vividhaṁ bahu ॥ 2.91.20॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · २१ ॥
विचित्राणि माल्यानि पादपप्रच्युतानि च । सुरादीनि पेयानि मांसानि विविधानि २.९१.२१॥ ॥

vicitrāṇi ca mālyāni pādapapracyutāni ca ।
surādīni ca peyāni māṁsāni vividhāni ca ॥ 2.91.21॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · २२ ॥
एवं समाधिना युक्तस्तेजसा ऽप्रतिमेन च । शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनि: २.९१.२२॥ ॥

evaṁ samādhinā yuktastejasā 'pratimena ca ।
śīkṣāsvarasamāyuktaṁ tapasā cābravīnmuni: ॥ 2.91.22॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · २३ ॥
मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जले: । आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् २.९१.२३॥ ॥

manasā dhyāyatastasya prāṅmukhasya kṛtāñjale: ।
ājagmustāni sarvāṇi daivatāni pṛthakpṛthak ॥ 2.91.23॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · २४ ॥
मलयं दर्दुरं चैव तत: स्वेदनुदऽ ऽनिल: । उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुख: शिव: २.९१.२४॥ ॥

malayaṁ darduraṁ caiva tata: svedanuda' 'nila: ।
upaspṛśya vavau yuktyā supriyātmā sukha: śiva: ॥ 2.91.24॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · २५ ॥
ततोभ्यवर्तन्त घना दिव्या: कुसुमवृष्टय: । दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे २.९१.२५॥ ॥

tatobhyavartanta ghanā divyā: kusumavṛṣṭaya: ।
divyadundubhighoṣaśca dikṣu sarvāsu śuśruve ॥ 2.91.25॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · २६ ॥
प्रववुश्चोत्तमा वाताननृतुश्चाप्सरोगणा: । प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणा: प्रमुमुचु: स्वरान् २.९१.२६॥ ॥

pravavuścottamā vātānanṛtuścāpsarogaṇā: ।
prajagurdevagandharvā vīṇā: pramumucu: svarān ॥ 2.91.26॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · २७ ॥
शब्दो द्यां भूमिं प्राणिनां श्रवणानि च । विवेशोऺच्चारित: श्लक्ष्ण: समो लयगुणान्वित: २.९१.२७॥ ॥

sa śabdo dyāṁ ca bhūmiṁ ca prāṇināṁ śravaṇāni ca ।
viveśoऺccārita: ślakṣṇa: samo layaguṇānvita: ॥ 2.91.27॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · २८ ॥
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोतृ(त्र)सुखे नृणाम् । ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मण: २.९१.२८॥ ॥

tasminnuparate śabde divye śrotṛ(tra)sukhe nṛṇām ।
dadarśa bhārataṁ sainyaṁ vidhānaṁ viśvakarmaṇa: ॥ 2.91.28॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · २९ ॥
बभूव हि समा भूमि: समन्तात्पञ्चयोजना । शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैडूर्य्यसन्निभै: २.९१.२९॥ ॥

babhūva hi samā bhūmi: samantātpañcayojanā ।
śādvalairbahubhiśchannā nīlavaiḍūryyasannibhai: ॥ 2.91.29॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ३० ॥
तस्मिन् बिल्वा: कपित्थाश्च पनसा बीजपूरका: । आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणा: २.९१.३०॥ ॥

tasmin bilvā: kapitthāśca panasā bījapūrakā: ।
āmalakyo babhūvuśca cūtāśca phalabhūṣaṇā: ॥ 2.91.30॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ३१ ॥
उत्तरेभ्य: कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् । आजगाम नदी दिव्या तीजैर्बहुभिर्वृता २.९१.३१॥ ॥

uttarebhya: kurubhyaśca vanaṁ divyopabhogavat ।
ājagāma nadī divyā tījairbahubhirvṛtā ॥ 2.91.31॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ३२ ॥
चतु:शालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् । हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि २.९१.३२॥ ॥

catu:śālāni śubhrāṇi śālāśca gajavājinām ।
harmyaprāsādasambādhāstoraṇāni śubhāni ca ॥ 2.91.32॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ३३ ॥
सितमेघनिभं चापि राजवेश्मसु तोरणम् । दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् २.९१.३३॥ ॥

sitameghanibhaṁ cāpi rājaveśmasu toraṇam ।
divyamālyakṛtākāraṁ divyagandhasamukṣitam ॥ 2.91.33॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ३४ ॥
चतुरश्रमसम्बाधं शयनासनयानवत् । दिव्यै: सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् । उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् २.९१.३४॥ ॥

caturaśramasambādhaṁ śayanāsanayānavat ।
divyai: sarvarasairyuktaṁ divyabhojanavastravat ।
upakalpitasarvānnaṁ dhautanirmalabhājanam ॥ 2.91.34॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ३५ ॥
क्लृप्तसर्वासनं श्रीमत् स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् । प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा । वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरत: केकयीसुत: २.९१.३५॥ ॥

klṛptasarvāsanaṁ śrīmat svāstīrṇaśayanottamam ।
praviveśa mahābāhuranujñāto maharṣiṇā ।
veśma tadratnasampūrṇaṁ bharata: kekayīsuta: ॥ 2.91.35॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ३६ ॥
अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिण: सपुरोहिता: । बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् २.९१.३६॥ ॥

anujagmuśca taṁ sarve mantriṇa: sapurohitā: ।
babhūvuśca mudā yuktā dṛṣṭvā taṁ veśmasaṁvidhim ॥ 2.91.36॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ३७ ॥
तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च । भरतो मन्त्रिभि: सार्द्धमभ्यवर्त्तत राजवत् २.९१.३७॥ ॥

tatra rājāsanaṁ divyaṁ vyajanaṁ chatrameva ca ।
bharato mantribhi: sārddhamabhyavarttata rājavat ॥ 2.91.37॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ३८ ॥
आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च । वालव्यजनमादाय न्यषीदत् सचिवासने २.९१.३८॥ ॥

āsanaṁ pūjayāmāsa rāmāyābhipraṇamya ca ।
vālavyajanamādāya nyaṣīdat sacivāsane ॥ 2.91.38॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ३९ ॥
आनुपूर्व्यानिषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिता: । तत: सेनापति: पश्चात् प्रशास्ता निषेदतु: २.९१.३९॥ ॥

ānupūrvyāniṣeduśca sarve mantripurohitā: ।
tata: senāpati: paścāt praśāstā ca niṣedatu: ॥ 2.91.39॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ४० ॥
ततस्तत्र मुहूर्त्तेन नद्य: पायसकर्दमा: । उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् २.९१.४०॥ ॥

tatastatra muhūrttena nadya: pāyasakardamā: ।
upātiṣṭhanta bharataṁ bharadvājasya śāsanāt ॥ 2.91.40॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ४१ ॥
तासामुभयत:कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपना: । रम्याश्चावसथा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजा: २.९१.४१॥ ॥

tāsāmubhayata:kūlaṁ pāṇḍumṛttikalepanā: ।
ramyāścāvasathā divyā brahmaṇastu prasādajā: ॥ 2.91.41॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ४२ ॥
तेनैव मुहूर्त्तेन दिव्याभरणभूषिता: । आगुर्विंशतिसाहस्रा ब्रह्मणा प्रहिता: स्त्रिय: २.९१.४२॥ ॥

tenaiva ca muhūrttena divyābharaṇabhūṣitā: ।
āgurviṁśatisāhasrā brahmaṇā prahitā: striya: ॥ 2.91.42॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ४३ ॥
सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन शोभिता: । आगुर्विंशतिसाहस्रा: कुबेरप्रहिता: स्त्रिय: २.९१.४३॥ ॥

suvarṇamaṇimuktena pravālena ca śobhitā: ।
āgurviṁśatisāhasrā: kuberaprahitā: striya: ॥ 2.91.43॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ४४ ॥
याभिर्गृहीतपुरुष: सोन्माद इव लक्ष्यते । आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणा: २.९१.४४॥ ॥

yābhirgṛhītapuruṣa: sonmāda iva lakṣyate ।
āgurviṁśatisāhasrā nandanādapsarogaṇā: ॥ 2.91.44॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ४५ ॥
नारदस्तुम्बुरुर्गोप: प्रवरा: सूर्य्यवर्चस: । एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगु: २.९१.४५॥ ॥

nāradastumbururgopa: pravarā: sūryyavarcasa: ।
ete gandharvarājāno bharatasyāgrato jagu: ॥ 2.91.45॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ४६ ॥
अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ वामना । उपानृत्यंस्तु भरत भरद्वाजस्य शासनात् २.९१.४६॥ ॥

alambusā miśrakeśī puṇḍarīkātha vāmanā ।
upānṛtyaṁstu bharata bharadvājasya śāsanāt ॥ 2.91.46॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ४७ ॥
यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने । प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य तेजसा २.९१.४७॥ ॥

yāni mālyāni deveṣu yāni caitrarathe vane ।
prayāge tānyadṛśyanta bharadvājasya tejasā ॥ 2.91.47॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ४८ ॥
बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतका: । अश्वत्थानर्त्तकाश्चासन् भरद्वाजस्य शासनात् २.९१.४८॥ ॥

bilvā mārdaṅgikā āsan śamyāgrāhā vibhītakā: ।
aśvatthānarttakāścāsan bharadvājasya śāsanāt ॥ 2.91.48॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ४९ ॥
तत: सरलतालाश्च तिलका नक्तमालका: । प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतु: कुब्जा भूत्वाथ वामना: २.९१.४९॥ ॥

tata: saralatālāśca tilakā naktamālakā: ।
prahṛṣṭāstatra sampetu: kubjā bhūtvātha vāmanā: ॥ 2.91.49॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ५० ॥
शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्या: काननेषु ता: । मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्या: कानने लता: २.९१.५०॥ ॥

śiṁśupāmalakījambvo yāścānyā: kānaneṣu tā: ।
mālatī mallikā jātiryāścānyā: kānane latā: ॥ 2.91.50॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ५१ ॥
प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमे ऽवदन् । सुरा: सुरापा: पिबत पायसं बुभुक्षिता: । मांसानि सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ २.९१.५१॥ ॥

pramadāvigrahaṁ kṛtvā bharadvājāśrame 'vadan ।
surā: surāpā: pibata pāyasaṁ ca bubhukṣitā: ।
māṁsāni ca sumedhyāni bhakṣyantāṁ yāvadicchatha ॥ 2.91.51॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ५२ ॥
उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेषु वल्गुषु । अप्येकमेकं पुरुषं प्रमदा: सप्त चाष्ट २.९१.५२॥ ॥

ucchādya snāpayanti sma nadītīreṣu valguṣu ।
apyekamekaṁ puruṣaṁ pramadā: sapta cāṣṭa ca ॥ 2.91.52॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ५३ ॥
संवाहन्त्य: समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचना: । परिमृज्य तथान्योन्यं पाययन्ति वराङ्गना: २.९१.५३॥ ॥

saṁvāhantya: samāpeturnāryo ruciralocanā: ।
parimṛjya tathānyonyaṁ pāyayanti varāṅganā: ॥ 2.91.53॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ५४ ॥
हयान् गजान् खरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभे: सुतान् । अभोजयन् वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि २.९१.५४॥ ॥

hayān gajān kharānuṣṭrāṁstathaiva surabhe: sutān ।
abhojayan vāhanapāsteṣāṁ bhojyaṁ yathāvidhi ॥ 2.91.54॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ५५ ॥
इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् । इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबला: २.९१.५५॥ ॥

ikṣūṁśca madhulājāṁśca bhojayanti sma vāhanān ।
ikṣvākuvarayodhānāṁ codayanto mahābalā: ॥ 2.91.55॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ५६ ॥
नाश्वबन्धो ऽश्वमाजानान्न गजं कुञ्जरग्रह: । मत्तप्रमत्तमुदिता नमू: सा तत्र सम्बभौ २.९१.५६॥ ॥

nāśvabandho 'śvamājānānna gajaṁ kuñjaragraha: ।
mattapramattamuditā namū: sā tatra sambabhau ॥ 2.91.56॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ५७ ॥
तर्पिता: सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिता: । अप्सरोगणसंयुक्ता: सैन्या वाचमुदैरयन् २.९१.५७॥ ॥

tarpitā: sarvakāmaiste raktacandanarūṣitā: ।
apsarogaṇasaṁyuktā: sainyā vācamudairayan ॥ 2.91.57॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ५८ ॥
नैवायोध्यां गमिष्यामो गमिष्याम दण्डकान् । कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् २.९१.५८॥ ॥

naivāyodhyāṁ gamiṣyāmo na gamiṣyāma daṇḍakān ।
kuśalaṁ bharatasyāstu rāmasyāstu tathā sukham ॥ 2.91.58॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ५९ ॥
इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोह बन्धका: । अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदैरयन् २.९१.५९॥ ॥

iti pādātayodhāśca hastyaśvāroha bandhakā: ।
anāthāstaṁ vidhiṁ labdhvā vācametāmudairayan ॥ 2.91.59॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ६० ॥
सम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रश: । भरतस्यानुयातार: स्वर्गोयमिति चाब्रुवन् २.९१.६०॥ ॥

samprahṛṣṭā vineduste narāstatra sahasraśa: ।
bharatasyānuyātāra: svargoyamiti cābruvan ॥ 2.91.60॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ६१ ॥
नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म सैनिका: । समन्तात् परिधावन्ति माल्योपेता: सहस्रश: २.९१.६१॥ ॥

nṛtyanti sma hasanti sma gāyanti sma ca sainikā: ।
samantāt paridhāvanti mālyopetā: sahasraśa: ॥ 2.91.61॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ६२ ॥
ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् । दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणे मति: २.९१.६२॥ ॥

tato bhuktavatāṁ teṣāṁ tadannamamṛtopamam ।
divyānudvīkṣya bhakṣyāṁstānabhavadbhakṣaṇe mati: ॥ 2.91.62॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ६३ ॥
प्रेष्याश्चेष्ट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रश: । बभूवुस्ऺते भृशं दृप्ता: सर्वे चाहतवासस: २.९१.६३॥ ॥

preṣyāśceṣṭyaśca vadhvaśca balasthāśca sahasraśa: ।
babhūvusऺte bhṛśaṁ dṛptā: sarve cāhatavāsasa: ॥ 2.91.63॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ६४ ॥
कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोश्वाश्च मृगपक्षिण: । बभूवु: सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् २.९१.६४॥ ॥

kuñjarāśca kharoṣṭrāśca gośvāśca mṛgapakṣiṇa: ।
babhūvu: subhṛtāstatra nānyo hyanyamakalpayat ॥ 2.91.64॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ६५ ॥
नाशुक्लवासास्तत्रासीत् क्षुधितो मलिनो ऽपि वा । रजसा ध्वस्तकेशो वा नर: कश्चिददृश्यत २.९१.६५॥ ॥

nāśuklavāsāstatrāsīt kṣudhito malino 'pi vā ।
rajasā dhvastakeśo vā nara: kaścidadṛśyata ॥ 2.91.65॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ६६ ॥
आजैश्चापि वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयै: । फलनिर्यूहसंसिद्धै: सूपैर्गन्धरसान्वितै: २.९१.६६॥ ॥

ājaiścāpi ca vārāhairniṣṭhānavarasañcayai: ।
phalaniryūhasaṁsiddhai: sūpairgandharasānvitai: ॥ 2.91.66॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ६७ ॥
पुष्पध्वजवती: पूर्णा: शुक्लस्यान्नस्य चाभित: । ददृशुर्विस्मितास्तत्र नरा लौही: सहस्रश: २.९१.६७॥ ॥

puṣpadhvajavatī: pūrṇā: śuklasyānnasya cābhita: ।
dadṛśurvismitāstatra narā lauhī: sahasraśa: ॥ 2.91.67॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ६८ ॥
बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपा: पायसकर्दमा: । ताश्च कामदुघा गावो द्रुमाश्चासन् मधुस्रुत: २.९१.६८॥ ॥

babhūvurvanapārśveṣu kūpā: pāyasakardamā: ।
tāśca kāmadughā gāvo drumāścāsan madhusruta: ॥ 2.91.68॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ६९ ॥
वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृता: । प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटै: २.९१.६९॥ ॥

vāpyo maireyapūrṇāśca mṛṣṭamāṁsacayairvṛtā: ।
prataptapiṭharaiścāpi mārgamāyūrakaukkuṭai: ॥ 2.91.69॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ७० ॥
पात्रीणां सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च । न्यर्बुदानि पात्राणि शातकुम्भमयानि २.९१.७०॥ ॥

pātrīṇāṁ ca sahasrāṇi sthālīnāṁ niyutāni ca ।
nyarbudāni ca pātrāṇi śātakumbhamayāni ca ॥ 2.91.70॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ७१ ॥
स्थाल्य: कुम्भ्य: करम्भ्यश्च दधिपूर्णा: सुसंस्कृता: । यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिन: २.९१.७१॥ ॥

sthālya: kumbhya: karambhyaśca dadhipūrṇā: susaṁskṛtā: ।
yauvanasthasya gaurasya kapitthasya sugandhina: ॥ 2.91.71॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ७२ ॥
ह्रदा: पूर्णा रसालस्य दघ्न: श्वेतस्य चापरे । बभूवु: पायसस्यान्ये शर्करायाश्च सञ्चया: २.९१.७२॥ ॥

hradā: pūrṇā rasālasya daghna: śvetasya cāpare ।
babhūvu: pāyasasyānye śarkarāyāśca sañcayā: ॥ 2.91.72॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ७३ ॥
कल्कांश्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च । ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरितां नरा: २.९१.७३॥ ॥

kalkāṁścūrṇakaṣāyāṁśca snānāni vividhāni ca ।
dadṛśurbhājanasthāni tīrtheṣu saritāṁ narā: ॥ 2.91.73॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ७४ ॥
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् । शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठत: २.९१.७४॥ ॥

śuklānaṁśumataścāpi dantadhāvanasañcayān ।
śuklāṁścandanakalkāṁśca samudgeṣvavatiṣṭhata: ॥ 2.91.74॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ७५ ॥
दर्पणान् परिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् । पादुकोपानहश्चैव युग्मानि सहस्रश: २.९१.७५॥ ॥

darpaṇān parimṛṣṭāṁśca vāsasāṁ cāpi sañcayān ।
pādukopānahaścaiva yugmāni ca sahasraśa: ॥ 2.91.75॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ७६ ॥
आञ्जनी: कङ्कतान् कूर्चान् शस्त्राणि धनूंषि च । मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि २.९१.७६॥ ॥

āñjanī: kaṅkatān kūrcān śastrāṇi ca dhanūṁṣi ca ।
marmatrāṇāni citrāṇi śayanānyāsanāni ca ॥ 2.91.76॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ७७ ॥
प्रतिपानह्रदान् पूर्णान् खरोष्ट्रगजवाजिनाम् । अवगाह्य सुतीर्थांश्च ह्रदान् सोत्पलपुष्करान् २.९१.७७॥ ॥

pratipānahradān pūrṇān kharoṣṭragajavājinām ।
avagāhya sutīrthāṁśca hradān sotpalapuṣkarān ॥ 2.91.77॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ७८ ॥
आकाशवर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान् सुखप्लवान् । नीलवैडूर्य्यवर्णांश्च मृदून् यवससञ्चयान् २.९१.७८॥ ॥

ākāśavarṇapratimān svacchatoyān sukhaplavān ।
nīlavaiḍūryyavarṇāṁśca mṛdūn yavasasañcayān ॥ 2.91.78॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ७९ ॥
निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वश: २.९१.७९॥ ॥

nirvāpārthān paśūnāṁ te dadṛśustatra sarvaśa: ॥ 2.91.79॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ८० ॥
व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् । दृष्ट्वातिथ्यं कृतं तादृक् भरतस्य महर्षिणा २.९१.८०॥ ॥

vyasmayanta manuṣyāste svapnakalpaṁ tadadbhutam ।
dṛṣṭvātithyaṁ kṛtaṁ tādṛk bharatasya maharṣiṇā ॥ 2.91.80॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ८१ ॥
इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने । भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्त्तत २.९१.८१॥ ॥

ityevaṁ ramamāṇānāṁ devānāmiva nandane ।
bharadvājāśrame ramye sā rātrirvyatyavarttata ॥ 2.91.81॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ८२ ॥
प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् । भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गना: २.९१.८२॥ ॥

pratijagmuśca tā nadyo gandharvāśca yathāgatam ।
bharadvājamanujñāpya tāśca sarvā varāṅganā: ॥ 2.91.82॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ९१ · ८३ ॥
तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागुरुचन्दनोक्षिता: । तथैव दिव्या विविधा: स्रगुत्तमा: पृथक् प्रकीर्णा मनुजै: प्रमर्दिता: २.९१.८३ ॥ ॥

tathaiva mattā madirotkaṭā narāstathaiva divyāgurucandanokṣitā: ।
tathaiva divyā vividhā: sraguttamā: pṛthak prakīrṇā manujai: pramarditā: ॥ 2.91.83 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.