वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ८७ · २४ श्लोकाःSarga 87 · 24 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ८७ · १ ॥
गुहस्य वचनम् श्रुत्वा भरतो भृशम् अप्रियम् । ध्यानम् जगाम तत्र एव यत्र तत् श्रुतम् अप्रियम् ॥

guhasya vacanam śrutvā bharato bhṛśam apriyam ।
dhyānam jagāma tatra eva yatra tat śrutam apriyam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · २ ॥
सुकुमारो महा सत्त्वः सिम्ह स्कन्धो महा भुजः । पुण्डरीक विशाल अक्षः तरुणः प्रिय दर्शनः ॥

sukumāro mahā sattvaḥ simha skandho mahā bhujaḥ ।
puṇḍarīka viśāla akṣaḥ taruṇaḥ priya darśanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · ३ ॥
प्रत्याश्वस्य मुहूर्तम् तु कालम् परम दुर्मनाः । पपात सहसा तोत्रैर् हृदि विद्ध इव द्विपः ॥

pratyāśvasya muhūrtam tu kālam parama durmanāḥ ।
papāta sahasā totrair hṛdi viddha iva dvipaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · ४ ॥
भरतम् मुर्च्Cइतम् द्रुष्ट्वा विवर्णवदनो गुहः । बभूव व्यथितस्तत्र भूमिकम्पे यथा द्रुमः ॥

bharatam murcCitam druṣṭvā vivarṇavadano guhaḥ ।
babhūva vyathitastatra bhūmikampe yathā drumaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · ५ ॥
तद् अवस्थम् तु भरतम् शत्रुघ्नो अनन्तर स्थितः । परिष्वज्य रुरोद उच्चैर् विसम्ज्नः शोक कर्शितः ॥

tad avastham tu bharatam śatrughno anantara sthitaḥ ।
pariṣvajya ruroda uccair visamjnaḥ śoka karśitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · ६ ॥
ततः सर्वाः समापेतुर् मातरो भरतस्य ताः । उपवास कृशा दीना भर्तृ व्यसन कर्शिताः ॥

tataḥ sarvāḥ samāpetur mātaro bharatasya tāḥ ।
upavāsa kṛśā dīnā bhartṛ vyasana karśitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · ७ ॥
ताः च तम् पतितम् भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन् । कौसल्या तु अनुसृत्य एनम् दुर्मनाः परिषस्वजे ॥

tāḥ ca tam patitam bhūmau rudantyaḥ paryavārayan ।
kausalyā tu anusṛtya enam durmanāḥ pariṣasvaje ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · ८ ॥
वत्सला स्वम् यथा वत्सम् उपगूह्य तपस्विनी । परिपप्रग्च्Cअ भरतम् रुदन्ती शोक लालसा ॥

vatsalā svam yathā vatsam upagūhya tapasvinī ।
paripapragcCa bharatam rudantī śoka lālasā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · ९ ॥
पुत्र व्याधिर् न ते कच्चित् शरीरम् परिबाधते । अद्य राज कुलस्य अस्य त्वद् अधीनम् हि जीवितम् ॥

putra vyādhir na te kaccit śarīram paribādhate ।
adya rāja kulasya asya tvad adhīnam hi jīvitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · १० ॥
त्वाम् दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते । वृत्ते दशरथे राज्नि नाथ एकः त्वम् अद्य नः ॥

tvām dṛṣṭvā putra jīvāmi rāme sabhrātṛke gate ।
vṛtte daśarathe rājni nātha ekaḥ tvam adya naḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · ११ ॥
कच्चिन् न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतम् ते किम्चिद् अप्रियम् । पुत्र वा ह्य् एकपुत्रायाः सह भार्ये वनम् गते ॥

kaccin na lakṣmaṇe putra śrutam te kimcid apriyam ।
putra vā hy ekaputrāyāḥ saha bhārye vanam gate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · १२ ॥
स मुहूर्तम् समाश्वस्य रुदन्न् एव महा यशाः । कौसल्याम् परिसान्त्व्य इदम् गुहम् वचनम् अब्रवीत् ॥

sa muhūrtam samāśvasya rudann eva mahā yaśāḥ ।
kausalyām parisāntvya idam guham vacanam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · १३ ॥
भ्राता मे क्व अवसद् रात्रिम् क्व सीता क्व च लक्ष्मणः । अस्वपत् शयने कस्मिन् किम् भुक्त्वा गुह शम्स मे ॥

bhrātā me kva avasad rātrim kva sītā kva ca lakṣmaṇaḥ ।
asvapat śayane kasmin kim bhuktvā guha śamsa me ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · १४ ॥
सो अब्रवीद् भरतम् पृष्टो निषाद अधिपतिर् गुहः । यद् विधम् प्रतिपेदे च रामे प्रिय हिते अतिथौ ॥

so abravīd bharatam pṛṣṭo niṣāda adhipatir guhaḥ ।
yad vidham pratipede ca rāme priya hite atithau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · १५ ॥
अन्नम् उच्च अवचम् भक्ष्याः फलानि विविधानि च । रामाय अभ्यवहार अर्थम् बहु च उपहृतम् मया ॥

annam ucca avacam bhakṣyāḥ phalāni vividhāni ca ।
rāmāya abhyavahāra artham bahu ca upahṛtam mayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · १६ ॥
तत् सर्वम् प्रत्यनुज्नासीद् रामः सत्य पराक्रमः । न हि तत् प्रत्यगृह्णात् स क्षत्र धर्मम् अनुस्मरन् ॥

tat sarvam pratyanujnāsīd rāmaḥ satya parākramaḥ ।
na hi tat pratyagṛhṇāt sa kṣatra dharmam anusmaran ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · १७ ॥
न ह्य् अस्माभिः प्रतिग्राह्यम् सखे देयम् तु सर्वदा । इति तेन वयम् राजन्न् अनुनीता महात्मना ॥

na hy asmābhiḥ pratigrāhyam sakhe deyam tu sarvadā ।
iti tena vayam rājann anunītā mahātmanā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · १८ ॥
लक्ष्मणेन समानीतम् पीत्वा वारि महा यशाः । औपवास्यम् तदा अकार्षीद् राघवः सह सीतया ॥

lakṣmaṇena samānītam pītvā vāri mahā yaśāḥ ।
aupavāsyam tadā akārṣīd rāghavaḥ saha sītayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · १९ ॥
ततः तु जल शेषेण लक्ष्मणो अप्य् अकरोत् तदा । वाग् यताः ते त्रयः सम्ध्याम् उपासत समाहिताः ॥

tataḥ tu jala śeṣeṇa lakṣmaṇo apy akarot tadā ।
vāg yatāḥ te trayaḥ samdhyām upāsata samāhitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · २० ॥
सौमित्रिः तु ततः पश्चाद् अकरोत् स्वास्तरम् शुभम् । स्वयम् आनीय बर्हीम्षि क्षिप्रम् राघव कारणात् ॥

saumitriḥ tu tataḥ paścād akarot svāstaram śubham ।
svayam ānīya barhīmṣi kṣipram rāghava kāraṇāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · २१ ॥
तस्मिन् समाविशद् रामः स्वास्तरे सह सीतया । प्रक्षाल्य च तयोः पादाउ अपचक्राम लक्ष्मणः ॥

tasmin samāviśad rāmaḥ svāstare saha sītayā ।
prakṣālya ca tayoḥ pādāu apacakrāma lakṣmaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · २२ ॥
एतत् तद् इन्गुदी मूलम् इदम् एव च तत् तृणम् । यस्मिन् रामः च सीता च रात्रिम् ताम् शयिताउ उभौ ॥

etat tad ingudī mūlam idam eva ca tat tṛṇam ।
yasmin rāmaḥ ca sītā ca rātrim tām śayitāu ubhau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · २३ ॥
नियम्य पृष्ठे तु तल अन्गुलित्रवान् । शरैः सुपूर्णाउ इषुधी परम् तपः । महद् धनुः सज्यम् उपोह्य लक्ष्मणो । निशाम् अतिष्ठत् परितो अस्य केवलम् ॥

niyamya pṛṣṭhe tu tala angulitravān ।
śaraiḥ supūrṇāu iṣudhī param tapaḥ ।
mahad dhanuḥ sajyam upohya lakṣmaṇo ।
niśām atiṣṭhat parito asya kevalam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ८७ · २४ ॥
ततः तु अहम् च उत्तम बाण चापधृक् । स्थितो अभवम् तत्र स यत्र लक्ष्मणः । अतन्द्रिभिर् ज्नातिभिर् आत्त कार्मुकैर् । महा इन्द्र कल्पम् परिपालयमः तदा ॥

tataḥ tu aham ca uttama bāṇa cāpadhṛk ।
sthito abhavam tatra sa yatra lakṣmaṇaḥ ।
atandribhir jnātibhir ātta kārmukair ।
mahā indra kalpam paripālayamaḥ tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.