वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ७४ · ३६ श्लोकाःSarga 74 · 36 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ७४ · १ ॥
ताम् तथा गर्हयित्वा तु मातरम् भरतः तदा । रोषेण महता आविष्टः पुनर् एव अब्रवीद् वचः ॥

tām tathā garhayitvā tu mātaram bharataḥ tadā ।
roṣeṇa mahatā āviṣṭaḥ punar eva abravīd vacaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · २ ॥
राज्यात् भ्रम्शस्व कैकेयि नृशम्से दुष्ट चारिणि । परित्यक्ता धर्मेण मा मृतम् रुदती भव ॥

rājyāt bhramśasva kaikeyi nṛśamse duṣṭa cāriṇi ।
parityaktā ca dharmeṇa mā mṛtam rudatī bhava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ३ ॥
किम् नु ते अदूषयद् राजा रामः वा भृश धार्मिकः । ययोः मृत्युर् विवासः त्वत् कृते तुल्यम् आगतौ ॥

kim nu te adūṣayad rājā rāmaḥ vā bhṛśa dhārmikaḥ ।
yayoḥ mṛtyur vivāsaḥ ca tvat kṛte tulyam āgatau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ४ ॥
भ्रूणहत्याम् असि प्राप्ता कुलस्य अस्य विनाशनात् । कैकेयि नरकम् गच्च मा भर्तुः सलोकताम् ॥

bhrūṇahatyām asi prāptā kulasya asya vināśanāt ।
kaikeyi narakam gacca mā ca bhartuḥ salokatām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ५ ॥
यत्त्वया हीदृशम् पापम् कृतम् घोरेण कर्मणा । सर्वलोकप्रियम् हित्वा ममाप्यापादितम् भयम् ॥

yattvayā hīdṛśam pāpam kṛtam ghoreṇa karmaṇā ।
sarvalokapriyam hitvā mamāpyāpāditam bhayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ६ ॥
त्वत् कृते मे पिता वृत्तः रामः अरण्यम् आश्रितः । अयशो जीव लोके त्वया अहम् प्रतिपादितः ॥

tvat kṛte me pitā vṛttaḥ rāmaḥ ca araṇyam āśritaḥ ।
ayaśo jīva loke ca tvayā aham pratipāditaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ७ ॥
मातृ रूपे मम अमित्रे नृशम्से राज्य कामुके । ते अहम् अभिभाष्यो अस्मि दुर्वृत्ते पति घातिनि ॥

mātṛ rūpe mama amitre nṛśamse rājya kāmuke ।
na te aham abhibhāṣyo asmi durvṛtte pati ghātini ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ८ ॥
कौसल्या सुमित्रा याः अन्या मम मातरः । दुह्खेन महता आविष्टाः त्वाम् प्राप्य कुल दूषिणीम् ॥

kausalyā ca sumitrā ca yāḥ ca anyā mama mātaraḥ ।
duhkhena mahatā āviṣṭāḥ tvām prāpya kula dūṣiṇīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ९ ॥
त्वम् अश्व पतेः कन्या धर्म राजस्य धीमतः । राक्षसी तत्र जाता असि कुल प्रध्वम्सिनी पितुः ॥

na tvam aśva pateḥ kanyā dharma rājasya dhīmataḥ ।
rākṣasī tatra jātā asi kula pradhvamsinī pituḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · १० ॥
यत् त्वया धार्मिको रामः नित्यम् सत्य परायणः । वनम् प्रस्थापितः दुह्खात् पिता त्रिदिवम् गतः ॥

yat tvayā dhārmiko rāmaḥ nityam satya parāyaṇaḥ ।
vanam prasthāpitaḥ duhkhāt pitā ca tridivam gataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ११ ॥
यत् प्रधाना असि तत् पापम् मयि पित्रा विना कृते । भ्रातृभ्याम् परित्यक्ते सर्व लोकस्य अप्रिये ॥

yat pradhānā asi tat pāpam mayi pitrā vinā kṛte ।
bhrātṛbhyām ca parityakte sarva lokasya ca apriye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · १२ ॥
कौसल्याम् धर्म सम्युक्ताम् वियुक्ताम् पाप निश्चये । कृत्वा कम् प्राप्स्यसे तु अद्य लोकम् निरय गामिनी ॥

kausalyām dharma samyuktām viyuktām pāpa niścaye ।
kṛtvā kam prāpsyase tu adya lokam niraya gāminī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · १३ ॥
किम् अवबुध्यसे क्रूरे नियतम् बन्धु सम्श्रयम् । ज्येष्ठम् पितृ समम् रामम् कौसल्याय आत्म सम्भवम् ॥

kim na avabudhyase krūre niyatam bandhu samśrayam ।
jyeṣṭham pitṛ samam rāmam kausalyāya ātma sambhavam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · १४ ॥
अन्ग प्रत्यन्गजः पुत्रः हृदयाच् अपि जायते । तस्मात् प्रियतरः मातुः प्रियत्वान् तु बान्धवः ॥

anga pratyangajaḥ putraḥ hṛdayāc ca api jāyate ।
tasmāt priyataraḥ mātuḥ priyatvān na tu bāndhavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · १५ ॥
अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभिः सुर सम्मता । वहमानौ ददर्श उर्व्याम् पुत्रौ विगत चेतसौ ॥

anyadā kila dharmajñā surabhiḥ sura sammatā ।
vahamānau dadarśa urvyām putrau vigata cetasau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · १६ ॥
ताव् अर्ध दिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ मही तले । रुरोद पुत्र शोकेन बाष्प पर्याकुल ईक्षणा ॥

tāv ardha divase śrāntau dṛṣṭvā putrau mahī tale ।
ruroda putra śokena bāṣpa paryākula īkṣaṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · १७ ॥
अधस्तात् व्रजतः तस्याः सुर राज्ञो महात्मनः । बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्माः सुरभि गन्धिनः ॥

adhastāt vrajataḥ tasyāḥ sura rājño mahātmanaḥ ।
bindavaḥ patitā gātre sūkṣmāḥ surabhi gandhinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · १८ ॥
इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातम् तम् स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम् । सुरभिम् मन्यते दृष्ट्वा भूयसीम् ताम् सुरेश्वरः ॥

indro'pyaśrunipātam tam svagātre puṇyagandhinam ।
surabhim manyate dṛṣṭvā bhūyasīm tām sureśvaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · १९ ॥
निरीक्समाणः शक्रस्ताम् ददर्श सुरभिम् स्थिताम् । आकाशे विष्ठिताम् दीनाम् रुदतीम् भृशदुःखिताम् ॥

nirīksamāṇaḥ śakrastām dadarśa surabhim sthitām ।
ākāśe viṣṭhitām dīnām rudatīm bhṛśaduḥkhitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · २० ॥
ताम् दृष्ट्वा शोक सम्तप्ताम् वज्र पाणिर् यशस्विनीम् । इन्द्रः प्रान्जलिर् उद्विग्नः सुर राजो अब्रवीद् वचः ॥

tām dṛṣṭvā śoka samtaptām vajra pāṇir yaśasvinīm ।
indraḥ prānjalir udvignaḥ sura rājo abravīd vacaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · २१ ॥
भयम् कच्चिन् अस्मासु कुतश्चित् विद्यते महत् । कुतः निमित्तः शोकः ते ब्रूहि सर्व हित एषिणि ॥

bhayam kaccin na ca asmāsu kutaścit vidyate mahat ।
kutaḥ nimittaḥ śokaḥ te brūhi sarva hita eṣiṇi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · २२ ॥
एवम् उक्ता तु सुरभिः सुर राजेन धीमता । पत्युवाच ततः धीरा वाक्यम् वाक्य विशारदा ॥

evam uktā tu surabhiḥ sura rājena dhīmatā ।
patyuvāca tataḥ dhīrā vākyam vākya viśāradā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · २३ ॥
शान्तम् पातम् वः किम्चित् कुतश्चित् अमर अधिप । अहम् तु मग्नौ शोचामि स्व पुत्रौ विषमे स्थितौ ॥

śāntam pātam na vaḥ kimcit kutaścit amara adhipa ।
aham tu magnau śocāmi sva putrau viṣame sthitau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · २४ ॥
एतौ दृष्ट्वा कृषौ दीनौ सूर्य रश्मि प्रतापिनौ । अर्ध्यमानौ बली वर्दौ कर्षकेण सुर अधिप ॥

etau dṛṣṭvā kṛṣau dīnau sūrya raśmi pratāpinau ।
ardhyamānau balī vardau karṣakeṇa sura adhipa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · २५ ॥
मम कायात् प्रसूतौ हि दुह्खितौ भार पीडितौ । यौ दृष्ट्वा परितप्ये अहम् अस्ति पुत्र समः प्रियः ॥

mama kāyāt prasūtau hi duhkhitau bhāra pīḍitau ।
yau dṛṣṭvā paritapye aham na asti putra samaḥ priyaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · २६ ॥
यस्याः पुत्र सहस्त्रैस्तु कृत्स्नम् व्याप्तमिदम् जगत् । ताम् दृष्ट्वा रुदतीम् शक्रो सुतान्मन्यते परम् ॥

yasyāḥ putra sahastraistu kṛtsnam vyāptamidam jagat ।
tām dṛṣṭvā rudatīm śakro na sutānmanyate param ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · २७ ॥
सदाऽप्रतिमवृत्ताया लोकधारणकाम्यया । श्रीमत्या गुणनित्यायाः स्वभावपरिचेष्टया ॥

sadā'pratimavṛttāyā lokadhāraṇakāmyayā ।
śrīmatyā guṇanityāyāḥ svabhāvapariceṣṭayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · २८ ॥
यस्याः पुत्रसहस्राणि सापि शोचै कामधुक् । किम् पुनर् या विना रामम् कौसल्या वर्तयिष्यति ॥

yasyāḥ putrasahasrāṇi sāpi śocai kāmadhuk ।
kim punar yā vinā rāmam kausalyā vartayiṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · २९ ॥
एक पुत्रा साध्वी विवत्सा इयम् त्वया कृता । तस्मात् त्वम् सततम् दुह्खम् प्रेत्य इह लप्स्यसे ॥

eka putrā ca sādhvī ca vivatsā iyam tvayā kṛtā ।
tasmāt tvam satatam duhkham pretya ca iha ca lapsyase ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ३० ॥
अहम् हि अपचितिम् भ्रातुः पितुः सकलाम् इमाम् । वर्धनम् यशसः अपि करिष्यामि सम्शयः ॥

aham hi apacitim bhrātuḥ pituḥ ca sakalām imām ।
vardhanam yaśasaḥ ca api kariṣyāmi na samśayaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ३१ ॥
आनाययित्वा तनयम् कौसल्याया महा द्युतिम् । स्वयम् एव प्रवेक्ष्यामि वनम् मुनि निषेवितम् ॥

ānāyayitvā tanayam kausalyāyā mahā dyutim ।
svayam eva pravekṣyāmi vanam muni niṣevitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ३२ ॥
ह्यहम् पापसम्कल्पे पापे पापम् त्वया कृतम् । शक्तो धारयितुम् पौरैरश्रुकण्ठै र्निरीक्षितः ॥

na hyaham pāpasamkalpe pāpe pāpam tvayā kṛtam ।
śakto dhārayitum paurairaśrukaṇṭhai rnirīkṣitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ३३ ॥
सा त्वमग्निम् प्रविश वा स्वयम् वा दण्डकान्विश । रज्जुम् बधान वा कण्ठे हि तेऽन्यत्परायणम् ॥

sā tvamagnim praviśa vā svayam vā daṇḍakānviśa ।
rajjum badhāna vā kaṇṭhe na hi te'nyatparāyaṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ३४ ॥
अहमप्यवनिम् प्राप्ते रामे सत्यपराक्रमे । कृतकृत्यो भविष्यामि विप्रवासितकल्मषः ॥

ahamapyavanim prāpte rāme satyaparākrame ।
kṛtakṛtyo bhaviṣyāmi vipravāsitakalmaṣaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ३५ ॥
इति नागैव अरण्ये तोमर अन्कुश चोदितः । पपात भुवि सम्क्रुद्धो निह्श्वसन्न् इव पन्नगः ॥

iti nāgaiva araṇye tomara ankuśa coditaḥ ।
papāta bhuvi samkruddho nihśvasann iva pannagaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७४ · ३६ ॥
सम्रक्त नेत्रः शिथिल अम्बरः तदा । विधूत सर्व आभरणः परम्तपः । बभूव भूमौ पतितः नृप आत्मजः । शची पतेः केतुर् इव उत्सव क्षये ॥

samrakta netraḥ śithila ambaraḥ tadā ।
vidhūta sarva ābharaṇaḥ paramtapaḥ ।
babhūva bhūmau patitaḥ nṛpa ātmajaḥ ।
śacī pateḥ ketur iva utsava kṣaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.