वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ७३ · २८ श्लोकाःSarga 73 · 28 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ७३ · १ ॥
श्रुत्वा तु पितरम् वृत्तम् भ्रातरु च विवासितौ । भरतः दुह्ख सम्तप्तैदम् वचनम् अब्रवीत् ॥

śrutvā tu pitaram vṛttam bhrātaru ca vivāsitau ।
bharataḥ duhkha samtaptaidam vacanam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · २ ॥
किम् नुण्कार्यम् हतस्य इह मम राज्येन शोचतः । विहीनस्य अथ पित्रा च भ्रात्रा पितृ समेन च ॥

kim nuṇkāryam hatasya iha mama rājyena śocataḥ ।
vihīnasya atha pitrā ca bhrātrā pitṛ samena ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · ३ ॥
दुह्खे मे दुह्खम् अकरोर् व्रणे क्षारम् इव आदधाः । राजानम् प्रेत भावस्थम् कृत्वा रामम् च तापसम् ॥

duhkhe me duhkham akaror vraṇe kṣāram iva ādadhāḥ ।
rājānam preta bhāvastham kṛtvā rāmam ca tāpasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · ४ ॥
कुलस्य त्वम् अभावाय काल रात्रिर् इव आगता । अन्गारम् उपगूह्य स्म पिता मे न अवबुद्धवान् ॥

kulasya tvam abhāvāya kāla rātrir iva āgatā ।
angāram upagūhya sma pitā me na avabuddhavān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · ५ ॥
मृत्युमापादितो राजा त्वया मे पापदर्शिनि । सुखम् परिहृतम् मोहात्कुलेऽस्मिन् कुलपाम्सनि ॥

mṛtyumāpādito rājā tvayā me pāpadarśini ।
sukham parihṛtam mohātkule'smin kulapāmsani ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · ६ ॥
त्वाम् प्राप्य हि पिता मे.द्य सत्यसन्धो महायशाः । तीव्रदुःखाभिसम्तप्तो वृत्तो दशरथो नृपः ॥

tvām prāpya hi pitā me.dya satyasandho mahāyaśāḥ ।
tīvraduḥkhābhisamtapto vṛtto daśaratho nṛpaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · ७ ॥
विनाशितो महाराजः पिता मे धर्मवत्सलः । कस्मात्प्रव्राजितो रामः कस्मादेव वनम् गतः ॥

vināśito mahārājaḥ pitā me dharmavatsalaḥ ।
kasmātpravrājito rāmaḥ kasmādeva vanam gataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · ८ ॥
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्र शोक अभिपीडिते । दुष्करम् यदि जीवेताम् प्राप्य त्वाम् जननीम् मम ॥

kausalyā ca sumitrā ca putra śoka abhipīḍite ।
duṣkaram yadi jīvetām prāpya tvām jananīm mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · ९ ॥
ननु तु आर्यो अपि धर्म आत्मा त्वयि वृत्तिम् अनुत्तमाम् । वर्तते गुरु वृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते ॥

nanu tu āryo api dharma ātmā tvayi vṛttim anuttamām ।
vartate guru vṛttijño yathā mātari vartate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · १० ॥
तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घ दर्शिनी । त्वयि धर्मम् समास्थाय भगिन्याम् इव वर्तते ॥

tathā jyeṣṭhā hi me mātā kausalyā dīrgha darśinī ।
tvayi dharmam samāsthāya bhaginyām iva vartate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · ११ ॥
तस्याः पुत्रम् कृत आत्मानम् चीर वल्कल वाससम् । प्रस्थाप्य वन वासाय कथम् पापे न शोचसि ॥

tasyāḥ putram kṛta ātmānam cīra valkala vāsasam ।
prasthāpya vana vāsāya katham pāpe na śocasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · १२ ॥
अपाप दर्शिनम् शूरम् कृत आत्मानम् यशस्विनम् । प्रव्राज्य चीर वसनम् किम् नु पश्यसि कारणम् ॥

apāpa darśinam śūram kṛta ātmānam yaśasvinam ।
pravrājya cīra vasanam kim nu paśyasi kāraṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · १३ ॥
लुब्धाया विदितः मन्ये न ते अहम् राघवम् प्रति । तथा हि अनर्थो राज्य अर्थम् त्वया नीतः महान् अयम् ॥

lubdhāyā viditaḥ manye na te aham rāghavam prati ।
tathā hi anartho rājya artham tvayā nītaḥ mahān ayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · १४ ॥
अहम् हि पुरुष व्याघ्राव् अपश्यन् राम लक्ष्मणौ । केन शक्ति प्रभावेन राज्यम् रक्षितुम् उत्सहे ॥

aham hi puruṣa vyāghrāv apaśyan rāma lakṣmaṇau ।
kena śakti prabhāvena rājyam rakṣitum utsahe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · १५ ॥
तम् हि नित्यम् महा राजो बलवन्तम् महा बलः । उअपाश्रितः अभूद् धर्म आत्मा मेरुर् मेरु वनम् यथा ॥

tam hi nityam mahā rājo balavantam mahā balaḥ ।
uapāśritaḥ abhūd dharma ātmā merur meru vanam yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · १६ ॥
सो अहम् कथम् इमम् भारम् महा धुर्य समुद्यतम् । दम्यो धुरम् इव आसाद्य सहेयम् केन च ओजसा ॥

so aham katham imam bhāram mahā dhurya samudyatam ।
damyo dhuram iva āsādya saheyam kena ca ojasā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · १७ ॥
अथ वा मे भवेत् शक्तिर् योगैः बुद्धि बलेन वा । सकामाम् न करिष्यामि त्वाम् अहम् पुत्र गर्धिनीम् ॥

atha vā me bhavet śaktir yogaiḥ buddhi balena vā ।
sakāmām na kariṣyāmi tvām aham putra gardhinīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · १८ ॥
न मे विकाङ्खा जायेत त्यक्तुम् त्वाम् पापनिश्चयाम् । यदि रामस्य नावेक्षा त्वयि स्यान्मातृवत्सदा ॥

na me vikāṅkhā jāyeta tyaktum tvām pāpaniścayām ।
yadi rāmasya nāvekṣā tvayi syānmātṛvatsadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · १९ ॥
उत्पन्ना तु कथम् बुद्धिस्तवेयम् पापदर्शिनि । साधुचारित्रविभ्राष्टे पूर्वेषाम् नो विगर्हिता ॥

utpannā tu katham buddhistaveyam pāpadarśini ।
sādhucāritravibhrāṣṭe pūrveṣām no vigarhitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · २० ॥
अस्मिन् कुले हि सर्वेषाम् ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते । अपरे भ्रातरस्तस्मिन् प्रवर्तन्ते समाहिताः ॥

asmin kule hi sarveṣām jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate ।
apare bhrātarastasmin pravartante samāhitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · २१ ॥
न हि मन्ये नृशसे त्वम् राजधर्ममवेक्षसे । गतिम् वा न विजानासि राजवृत्तस्य शाश्वतीम् ॥

na hi manye nṛśase tvam rājadharmamavekṣase ।
gatim vā na vijānāsi rājavṛttasya śāśvatīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · २२ ॥
सततम् राजवृत्ते हि ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते । राज्ञामेतत्समम् तत्स्यादिक्ष्वाकूणाम् विशेषतः ॥

satatam rājavṛtte hi jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate ।
rājñāmetatsamam tatsyādikṣvākūṇām viśeṣataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · २३ ॥
तेषाम् धर्मैकरक्षाणाम् कुलचारित्रयोगिनाम् । अत्र चारित्रशौण्डीर्यम् त्वाम् प्राप्य विनिवर्ततम् ॥

teṣām dharmaikarakṣāṇām kulacāritrayoginām ।
atra cāritraśauṇḍīryam tvām prāpya vinivartatam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · २४ ॥
तवापि सुमहाभागा जनेन्द्राः कुलपूर्वगाः । बुद्धेर्मोहः कथमयम् सम्भूतस्त्वयि गर्हितः ॥

tavāpi sumahābhāgā janendrāḥ kulapūrvagāḥ ।
buddhermohaḥ kathamayam sambhūtastvayi garhitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · २५ ॥
न तु कामम् करिष्यामि तवाऽह्म् पापनिश्चये । त्वया व्यसनमारब्धम् जीवितान्तकरम् मम ॥

na tu kāmam kariṣyāmi tavā'hm pāpaniścaye ।
tvayā vyasanamārabdham jīvitāntakaram mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · २६ ॥
एष त्विदानीमेवाहमप्रियार्थम् तवनघम् । निवर्तयिष्यामि वनात् भ्रातरम् स्वजन प्रियम् ॥

eṣa tvidānīmevāhamapriyārtham tavanagham ।
nivartayiṣyāmi vanāt bhrātaram svajana priyam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · २७ ॥
निवर्तयित्वा रामम् च तस्याहम् दीप्ततेजनः । दासभूतो भविष्यामि सुस्थिरेणान्तरात्मना ॥

nivartayitvā rāmam ca tasyāham dīptatejanaḥ ।
dāsabhūto bhaviṣyāmi susthireṇāntarātmanā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७३ · २८ ॥
इति एवम् उक्त्वा भरतः महात्मा । प्रिय इतरैः वाक्य गणैअः तुदम्स् ताम् । शोक आतुरः च अपि ननाद भूयः । सिम्हो यथा पर्वत गह्वरस्थः ॥

iti evam uktvā bharataḥ mahātmā ।
priya itaraiḥ vākya gaṇaiaḥ tudams tām ।
śoka āturaḥ ca api nanāda bhūyaḥ ।
simho yathā parvata gahvarasthaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.