वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ७१ · ४७ श्लोकाःSarga 71 · 47 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ७१ · १ ॥
प्रान् मुखो राज गृहात् अभिनिर्याय वीर्यवान् । ततः सुदामाम् द्युतिमान् सम्तीर्वावेक्ष्य ताम् नदीम् ॥

sa prān mukho rāja gṛhāt abhiniryāya vīryavān ।
tataḥ sudāmām dyutimān samtīrvāvekṣya tām nadīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · २ ॥
ह्लादिनीम् दूर पाराम् प्रत्यक् स्रोतः तरन्गिणीम् । शतद्रूम् अतरत् श्रीमान् नदीम् इक्ष्वाकु नन्दनः ॥

hlādinīm dūra pārām ca pratyak srotaḥ tarangiṇīm ।
śatadrūm atarat śrīmān nadīm ikṣvāku nandanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ३ ॥
एल धाने नदीम् तीर्त्वा प्राप्य अपर पर्पटान् । शिलाम् आकुर्वतीम् तीर्त्वाआग्नेयम् शल्य कर्तनम् ॥

ela dhāne nadīm tīrtvā prāpya ca apara parpaṭān ।
śilām ākurvatīm tīrtvāāgneyam śalya kartanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ४ ॥
सत्य सम्धः शुचिः श्रीमान् प्रेक्षमाणः शिला वहाम् । अत्ययात् महा शैलान् वनम् चैत्र रथम् प्रति ॥

satya samdhaḥ śuciḥ śrīmān prekṣamāṇaḥ śilā vahām ।
atyayāt sa mahā śailān vanam caitra ratham prati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ५ ॥
सरस्वतीम् गङ्गाम् उग्मेन प्रतिपद्य च । उत्तरम् वीरमत्स्यानाम् भारुण्डम् प्राविशद्वनम् ॥

sarasvatīm ca gaṅgām ca ugmena pratipadya ca ।
uttaram vīramatsyānām bhāruṇḍam prāviśadvanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ६ ॥
वेगिनीम् कुलिन्ग आख्याम् ह्रादिनीम् पर्वत आवृताम् । यमुनाम् प्राप्य सम्तीर्णो बलम् आश्वासयत् तदा ॥

veginīm ca kulinga ākhyām hrādinīm parvata āvṛtām ।
yamunām prāpya samtīrṇo balam āśvāsayat tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ७ ॥
शीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तान् आश्वास्य वाजिनः । तत्र स्नात्वा पीत्वा प्रायात् आदाय उदकम् ॥

śītīkṛtya tu gātrāṇi klāntān āśvāsya vājinaḥ ।
tatra snātvā ca pītvā ca prāyāt ādāya ca udakam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ८ ॥
राज पुत्रः महा अरण्यम् अनभीक्ष्ण उपसेवितम् । भद्रः भद्रेण यानेन मारुतः खम् इव अत्ययात् ॥

rāja putraḥ mahā araṇyam anabhīkṣṇa upasevitam ।
bhadraḥ bhadreṇa yānena mārutaḥ kham iva atyayāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ९ ॥
भागीरथीम् दुष्प्रतरामम्शुधाने महानदीम् । उपायाद्राघवस्तूर्णम् प्राग्वटे विश्रुते पुरे ॥

bhāgīrathīm duṣpratarāmamśudhāne mahānadīm ।
upāyādrāghavastūrṇam prāgvaṭe viśrute pure ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · १० ॥
गङ्गाम् प्राग्वट्E तीर्त्वे समायात्कुटिकोष्ठिकाम् । सबलस्ताम् तीर्त्वाथ समायाद्धर्मवर्धनम् ॥

sa gaṅgām prāgvaṭE tīrtve samāyātkuṭikoṣṭhikām ।
sabalastām sa tīrtvātha samāyāddharmavardhanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ११ ॥
तोरणम् दक्षिण अर्धेन जम्बू प्रस्थम् उपागमत् । वरूथम् ययौ रम्यम् ग्रामम् दशरथ आत्मजः ॥

toraṇam dakṣiṇa ardhena jambū prastham upāgamat ।
varūtham ca yayau ramyam grāmam daśaratha ātmajaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · १२ ॥
तत्र रम्ये वने वासम् कृत्वा असौ प्रान् मुखो ययौ । उद्यानम् उज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥

tatra ramye vane vāsam kṛtvā asau prān mukho yayau ।
udyānam ujjihānāyāḥ priyakā yatra pādapāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · १३ ॥
सालाम्स् तु प्रियकान् प्राप्य शीघ्रान् आस्थाय वाजिनः । अनुज्ञाप्य अथ भरतः वाहिनीम् त्वरितः ययौ ॥

sālāms tu priyakān prāpya śīghrān āsthāya vājinaḥ ।
anujñāpya atha bharataḥ vāhinīm tvaritaḥ yayau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · १४ ॥
वासम् कृत्वा सर्व तीर्थे तीर्त्वा उत्तानकाम् नदीम् । अन्या नदीः विविधाः पार्वतीयैअः तुरम् गमैः ॥

vāsam kṛtvā sarva tīrthe tīrtvā ca uttānakām nadīm ।
anyā nadīḥ ca vividhāḥ pārvatīyaiaḥ turam gamaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · १५ ॥
हस्ति पृष्ठकम् आसाद्य कुटिकाम् अत्यवर्तत । ततार नर व्याघ्रः लौहित्ये कपीवतीम् ॥

hasti pṛṣṭhakam āsādya kuṭikām atyavartata ।
tatāra ca nara vyāghraḥ lauhitye sa kapīvatīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · १६ ॥
एक साले स्थाणुमतीम् विनते गोमतीम् नदीम् । कलिन्ग नगरे अपि प्राप्य साल वनम् तदा ॥

eka sāle sthāṇumatīm vinate gomatīm nadīm ।
kalinga nagare ca api prāpya sāla vanam tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · १७ ॥
भरतः क्षिप्रम् आगच्चत् सुपरिश्रान्त वाहनः । वनम् समतीत्य आशु शर्वर्याम् अरुण उदये ॥

bharataḥ kṣipram āgaccat supariśrānta vāhanaḥ ।
vanam ca samatītya āśu śarvaryām aruṇa udaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · १८ ॥
अयोध्याम् मनुना राज्ञा निर्मिताम् ददर्श ह । ताम् पुरीम् पुरुष व्याघ्रः सप्त रात्र उषिटः पथि ॥

ayodhyām manunā rājñā nirmitām sa dadarśa ha ।
tām purīm puruṣa vyāghraḥ sapta rātra uṣiṭaḥ pathi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · १९ ॥
अयोध्याम् अग्रतः दृष्ट्वा रथे सारथिम् अब्रवीत् । एषा अतिप्रतीता मे पुण्य उद्याना यशस्विनी ॥

ayodhyām agrataḥ dṛṣṭvā rathe sārathim abravīt ।
eṣā na atipratītā me puṇya udyānā yaśasvinī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · २० ॥
अयोध्या दृश्यते दूरात् सारथे पाण्डु मृत्तिका । यज्वभिर् गुण सम्पन्नैः ब्राह्मणैः वेद पारगैः ॥

ayodhyā dṛśyate dūrāt sārathe pāṇḍu mṛttikā ।
yajvabhir guṇa sampannaiḥ brāhmaṇaiḥ veda pāragaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · २१ ॥
भूयिष्ठम् ऋषैः आकीर्णा राज ऋषि वर पालिता । अयोध्यायाम् पुरा शब्दः श्रूयते तुमुलो महान् ॥

bhūyiṣṭham ṛṣaiḥ ākīrṇā rāja ṛṣi vara pālitā ।
ayodhyāyām purā śabdaḥ śrūyate tumulo mahān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · २२ ॥
समन्तान् नर नारीणाम् तम् अद्य शृणोम्य् अहम् । उद्यानानि हि साय अह्ने क्रीडित्वा उपरतैः नरैः ॥

samantān nara nārīṇām tam adya na śṛṇomy aham ।
udyānāni hi sāya ahne krīḍitvā uparataiḥ naraiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · २३ ॥
समन्तात् विप्रधावद्भिः प्रकाशन्ते मम अन्यदा । तानि अद्य अनुरुदन्ति इव परित्यक्तानि कामिभिः ॥

samantāt vipradhāvadbhiḥ prakāśante mama anyadā ।
tāni adya anurudanti iva parityaktāni kāmibhiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · २४ ॥
अरण्य भूता इव पुरी सारथे प्रतिभाति मे । हि अत्र यानैः दृश्यन्ते गजैः वाजिभिः ॥

araṇya bhūtā iva purī sārathe pratibhāti me ।
na hi atra yānaiḥ dṛśyante na gajaiḥ na ca vājibhiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · २५ ॥
निर्यान्तः वा अभियान्तः वा नर मुख्या यथा पुरम् । उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च ॥

niryāntaḥ vā abhiyāntaḥ vā nara mukhyā yathā puram ।
udyānāni purā bhānti mattapramuditāni ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · २६ ॥
जनानाम् रतिसम्योगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च । तान्येतान्यद्य वश्यामि निरानन्दानि सर्वशः ॥

janānām ratisamyogeṣvatyantaguṇavanti ca ।
tānyetānyadya vaśyāmi nirānandāni sarvaśaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · २७ ॥
स्रस्तपर्णैरनुपथम् विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः । नाद्यापि श्रूयते शब्दो मत्तानाम् मृगपक्षिणाम् ॥

srastaparṇairanupatham vikrośadbhiriva drumaiḥ ।
nādyāpi śrūyate śabdo mattānām mṛgapakṣiṇām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · २८ ॥
सम्रक्ताम् मधुराम् वाणीम् कलम् व्याहरताम् बहु । चन्दनागुरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्चितोऽतुलः ॥

samraktām madhurām vāṇīm kalam vyāharatām bahu ।
candanāgurusampṛkto dhūpasammūrcito'tulaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · २९ ॥
प्रवाति पवनः श्रीमान् किम् नु नाद्य यथापुरम् । भेरीमृदङ्गवीणानाम् कोणसम्घट्टितः पुनः ॥

pravāti pavanaḥ śrīmān kim nu nādya yathāpuram ।
bherīmṛdaṅgavīṇānām koṇasamghaṭṭitaḥ punaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ३० ॥
किमद्य शब्दो विरतः सदाऽदीनगतिः पुरा । अनिष्टानि पापानि पश्यामि विविधानि च ॥

kimadya śabdo virataḥ sadā'dīnagatiḥ purā ।
aniṣṭāni ca pāpāni paśyāmi vividhāni ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ३१ ॥
निमित्तानि अमनोज्ञानि तेन सीदति ते मनः । सर्वथा कुशलम् सूत दुर्लभम् मम बन्धुषु ॥

nimittāni amanojñāni tena sīdati te manaḥ ।
sarvathā kuśalam sūta durlabham mama bandhuṣu ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ३२ ॥
तथा ह्यसति सम्मोहे हृदयम् सीदतीव मे । विषण्णः शान्तहृदयस्त्रस्तः सुलुलितेन्द्रियः ॥

tathā hyasati sammohe hṛdayam sīdatīva me ।
viṣaṇṇaḥ śāntahṛdayastrastaḥ sululitendriyaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ३३ ॥
भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् । द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशत् श्रान्त वाहनः ॥

bharataḥ praviveśāśu purīmikṣvākupālitām ।
dvāreṇa vaijayantena prāviśat śrānta vāhanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ३४ ॥
द्वाह्स्थैः उत्थाय विजयम् पृष्टः तैः सहितः ययौ । तु अनेक अग्र हृदयो द्वाह्स्थम् प्रत्यर्च्य तम् जनम् ॥

dvāhsthaiḥ utthāya vijayam pṛṣṭaḥ taiḥ sahitaḥ yayau ।
sa tu aneka agra hṛdayo dvāhstham pratyarcya tam janam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ३५ ॥
सूतम् अश्व पतेः क्लान्तम् अब्रवीत् तत्र राघवः । किमहम् त्वरयानीतः कारणेन विनानघ ॥

sūtam aśva pateḥ klāntam abravīt tatra rāghavaḥ ।
kimaham tvarayānītaḥ kāraṇena vinānagha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ३६ ॥
अशुभाशङ्कि हृदयम् शीलम् पततीव मे । श्रुता नो यादृशाः पूर्वम् नृपतीनाम् विनाशने ॥

aśubhāśaṅki hṛdayam śīlam ca patatīva me ।
śrutā no yādṛśāḥ pūrvam nṛpatīnām vināśane ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ३७ ॥
आकाराः तान् अहम् सर्वान् इह पश्यामि सारथे । सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥

ākārāḥ tān aham sarvān iha paśyāmi sārathe ।
sammārjanavihīnāni paruṣāṇyupalakṣaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ३८ ॥
असम्यतकवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः । बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मेदनेन च ॥

asamyatakavāṭāni śrīvihīnāni sarvaśaḥ ।
balikarmavihīnāni dhūpasammedanena ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ३९ ॥
अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च । अलक्स्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥

anāśitakuṭumbāni prabhāhīnajanāni ca ।
alaksmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ४० ॥
अपेतमाल्यशोभानि असम्मृष्टाजिराणि च । देवागाराणि शून्यानि चाभान्ति यथापुरम् ॥

apetamālyaśobhāni asammṛṣṭājirāṇi ca ।
devāgārāṇi śūnyāni na cābhānti yathāpuram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ४१ ॥
देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञ्गोष्ठ्यस्तथाविधाः । माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा ॥

devatārcāḥ praviddhāśca yajñgoṣṭhyastathāvidhāḥ ।
mālyāpaṇeṣu rājante nādya paṇyāni vā tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ४२ ॥
दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य यथापूर्वमत्रवै । ध्यानसम्विग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः ॥

dṛśyante vaṇijo'pyadya na yathāpūrvamatravai ।
dhyānasamvignahṛdayāḥ naṣṭavyāpārayantritāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ४३ ॥
देवायतनचैत्येषुदीनाः पक्षिगणास्तथा ॥

devāyatanacaityeṣudīnāḥ pakṣigaṇāstathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ४४ ॥
मलिनम् अश्रु पूर्ण अक्षम् दीनम् ध्यान परम् कृशम् । सस्त्री पुम्सम् पश्यामि जनम् उत्कण्ठितम् पुरे ॥

malinam ca aśru pūrṇa akṣam dīnam dhyāna param kṛśam ।
sastrī pumsam ca paśyāmi janam utkaṇṭhitam pure ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ४५ ॥
इति एवम् उक्त्वा भरतः सूतम् तम् दीन मानसः । तानि अनिष्टानि अयोध्यायाम् प्रेक्ष्य राज गृहम् ययौ ॥

iti evam uktvā bharataḥ sūtam tam dīna mānasaḥ ।
tāni aniṣṭāni ayodhyāyām prekṣya rāja gṛham yayau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ४६ ॥
ताम् शून्य शृन्ग अटक वेश्म रथ्याम् । रजो अरुण द्वार कपाट यन्त्राम् । दृष्ट्वा पुरीम् इन्द्र पुरी प्रकाशाम् । दुह्खेन सम्पूर्णतरः बभूव ॥

tām śūnya śṛnga aṭaka veśma rathyām ।
rajo aruṇa dvāra kapāṭa yantrām ।
dṛṣṭvā purīm indra purī prakāśām ।
duhkhena sampūrṇataraḥ babhūva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ७१ · ४७ ॥
बहूनि पश्यन् मनसो अप्रियाणि । यानि अन्न्यदा अस्य पुरे बभूवुः । अवाक् शिरा दीन मना नहृष्टः । पितुर् महात्मा प्रविवेश वेश्म ॥

bahūni paśyan manaso apriyāṇi ।
yāni annyadā na asya pure babhūvuḥ ।
avāk śirā dīna manā nahṛṣṭaḥ ।
pitur mahātmā praviveśa veśma ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.