वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ६४ · ७९ श्लोकाःSarga 64 · 79 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ६४ · १ ॥
वधमप्रतिरूपम् तु महर्षेस्तस्य राघवः । विलपन्ने धर्मात्मा कौसल्याम् पुन रब्रवीत् ॥

vadhamapratirūpam tu maharṣestasya rāghavaḥ ।
vilapanne va dharmātmā kausalyām puna rabravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · २ ॥
तत् अज्ञानान् महत् पापम् कृत्वा सम्कुलित इन्द्रियः । एकः तु अचिन्तयम् बुद्ध्या कथम् नु सुकृतम् भवेत् ॥

tat ajñānān mahat pāpam kṛtvā samkulita indriyaḥ ।
ekaḥ tu acintayam buddhyā katham nu sukṛtam bhavet ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ३ ॥
ततः तम् घटम् आदय पूर्णम् परम वारिणा । आश्रमम् तम् अहम् प्राप्य यथा आख्यात पथम् गतः ॥

tataḥ tam ghaṭam ādaya pūrṇam parama vāriṇā ।
āśramam tam aham prāpya yathā ākhyāta patham gataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ४ ॥
तत्र अहम् दुर्बलाव् अन्धौ वृद्धाव् अपरिणायकौ । अपश्यम् तस्य पितरौ लून पक्षाव् इव द्विजौ ॥

tatra aham durbalāv andhau vṛddhāv apariṇāyakau ।
apaśyam tasya pitarau lūna pakṣāv iva dvijau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ५ ॥
तन् निमित्ताभिर् आसीनौ कथाभिर् अपरिक्रमौ । ताम् आशाम् मत् कृते हीनाव् उदासीनाव् अनाथवत् ॥

tan nimittābhir āsīnau kathābhir aparikramau ।
tām āśām mat kṛte hīnāv udāsīnāv anāthavat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ६ ॥
शोकोपहतचित्तश्च भयसम्त्रस्तचेतनः । तच्चाश्रमपदम् गत्वा भूयः शोकमहम् गतः ॥

śokopahatacittaśca bhayasamtrastacetanaḥ ।
taccāśramapadam gatvā bhūyaḥ śokamaham gataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ७ ॥
पद शब्दम् तु मे श्रुत्वा मुनिर् वाक्यम् अभाषत । किम् चिरायसि मे पुत्र पानीयम् क्षिप्रम् आनय ॥

pada śabdam tu me śrutvā munir vākyam abhāṣata ।
kim cirāyasi me putra pānīyam kṣipram ānaya ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ८ ॥
यन् निमित्तम् इदम् तात सलिले क्रीडितम् त्वया । उत्कण्ठिता ते माता इयम् प्रविश क्षिप्रम् आश्रमम् ॥

yan nimittam idam tāta salile krīḍitam tvayā ।
utkaṇṭhitā te mātā iyam praviśa kṣipram āśramam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ९ ॥
यद् व्यलीकम् कृतम् पुत्र मात्रा ते यदि वा मया । तन् मनसि कर्तव्यम् त्वया तात तपस्विना ॥

yad vyalīkam kṛtam putra mātrā te yadi vā mayā ।
na tan manasi kartavyam tvayā tāta tapasvinā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · १० ॥
त्वम् गतिस् तु अगतीनाम् चक्षुस् त्वम् हीन चक्षुषाम् । समासक्ताः त्वयि प्राणाः किम्चिन् नौ अभिभाषसे ॥

tvam gatis tu agatīnām ca cakṣus tvam hīna cakṣuṣām ।
samāsaktāḥ tvayi prāṇāḥ kimcin nau na abhibhāṣase ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ११ ॥
मुनिम् अव्यक्तया वाचा तम् अहम् सज्जमानया । हीन व्यन्जनया प्रेक्ष्य भीतः भीतैव अब्रुवम् ॥

munim avyaktayā vācā tam aham sajjamānayā ।
hīna vyanjanayā prekṣya bhītaḥ bhītaiva abruvam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · १२ ॥
मनसः कर्म चेष्टाभिर् अभिसम्स्तभ्य वाग् बलम् । आचचक्षे तु अहम् तस्मै पुत्र व्यसनजम् भयम् ॥

manasaḥ karma ceṣṭābhir abhisamstabhya vāg balam ।
ācacakṣe tu aham tasmai putra vyasanajam bhayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · १३ ॥
क्षत्रियो अहम् दशरथो अहम् पुत्रः महात्मनः । सज्जन अवमतम् दुह्खम् इदम् प्राप्तम् स्व कर्मजम् ॥

kṣatriyo aham daśaratho na aham putraḥ mahātmanaḥ ।
sajjana avamatam duhkham idam prāptam sva karmajam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · १४ ॥
भगवमः अपहस्तः अहम् सरयू तीरम् आगतः । जिघाम्सुः श्वा पदम् किम्चिन् निपाने वा आगतम् गजम् ॥

bhagavamaḥ ca apahastaḥ aham sarayū tīram āgataḥ ।
jighāmsuḥ śvā padam kimcin nipāne vā āgatam gajam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · १५ ॥
ततः श्रुतः मया शब्दो जले कुम्भस्य पूर्यतः । द्विपो अयम् इति मत्वा हि बाणेन अभिहतः मया ॥

tataḥ śrutaḥ mayā śabdo jale kumbhasya pūryataḥ ।
dvipo ayam iti matvā hi bāṇena abhihataḥ mayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · १६ ॥
गत्वा नद्याः ततः तीरम् अपश्यम् इषुणा हृदि । विनिर्भिन्नम् गत प्राणम् शयानम् भुवि तापसम् ॥

gatvā nadyāḥ tataḥ tīram apaśyam iṣuṇā hṛdi ।
vinirbhinnam gata prāṇam śayānam bhuvi tāpasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · १७ ॥
भगवन् शब्दम् आलक्ष्य मया गज जिघाम्सुना । विसृष्टः अम्भसि नाराचः तेन ते निहतः सुतः ॥

bhagavan śabdam ālakṣya mayā gaja jighāmsunā ।
visṛṣṭaḥ ambhasi nārācaḥ tena te nihataḥ sutaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · १८ ॥
ततस्तस्यैव वचनादुपेत्य परितप्यतः । मया सहसा बण उद्धृतो मर्मतस्तदा ॥

tatastasyaiva vacanādupetya paritapyataḥ ।
sa mayā sahasā baṇa uddhṛto marmatastadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · १९ ॥
उद्धृतेन बाणेन तत्र एव स्वर्गम् आस्थितः । भगवन्ताव् उभौ शोचन्न् अन्धाव् इति विलप्य च ॥

sa ca uddhṛtena bāṇena tatra eva svargam āsthitaḥ ।
bhagavantāv ubhau śocann andhāv iti vilapya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · २० ॥
अज्ञानात् भवतः पुत्रः सहसा अभिहतः मया । शेषम् एवम् गते यत् स्यात् तत् प्रसीदतु मे मुनिः ॥

ajñānāt bhavataḥ putraḥ sahasā abhihataḥ mayā ।
śeṣam evam gate yat syāt tat prasīdatu me muniḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · २१ ॥
तत् श्रुत्वा वचः क्रूरम् निह्श्वसन् शोक कर्शितः । नाशकत्तीव्रमायासमकर्तुम् भगवानृषिः ॥

sa tat śrutvā vacaḥ krūram nihśvasan śoka karśitaḥ ।
nāśakattīvramāyāsamakartum bhagavānṛṣiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · २२ ॥
सबाष्पपूर्णवदनो निःश्वसन् शोककर्शितः । माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥

sabāṣpapūrṇavadano niḥśvasan śokakarśitaḥ ।
mām uvāca mahā tejāḥ kṛta anjalim upasthitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · २३ ॥
यद्य् एतत् अशुभम् कर्म स्म मे कथयेः स्वयम् । फलेन् मूर्धा स्म ते राजन् सद्यः शत सहस्रधा ॥

yady etat aśubham karma na sma me kathayeḥ svayam ।
phalen mūrdhā sma te rājan sadyaḥ śata sahasradhā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · २४ ॥
क्षत्रियेण वधो राजन् वानप्रस्थे विशेषतः । ज्ञान पूर्वम् कृतः स्थानाच् च्यावयेद् अपि वज्रिणम् ॥

kṣatriyeṇa vadho rājan vānaprasthe viśeṣataḥ ।
jñāna pūrvam kṛtaḥ sthānāc cyāvayed api vajriṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · २५ ॥
सप्तधा तु फलेन्मूर्धा मुनौ तपसि तिष्ठति । ज्ञानाद्विसृजतः शस्त्रम् तादृशे ब्रह्मचारिणि ॥

saptadhā tu phalenmūrdhā munau tapasi tiṣṭhati ।
jñānādvisṛjataḥ śastram tādṛśe brahmacāriṇi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · २६ ॥
अज्ञानाद्द् हि कृतम् यस्मात् इदम् तेन एव जीवसि । अपि हि अद्य कुलम् नस्यात् राघवाणाम् कुतः भवान् ॥

ajñānādd hi kṛtam yasmāt idam tena eva jīvasi ।
api hi adya kulam nasyāt rāghavāṇām kutaḥ bhavān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · २७ ॥
नय नौ नृप तम् देशम् इति माम् अभ्यभाषत । अद्य तम् द्रष्टुम् इच्चावः पुत्रम् पश्चिम दर्शनम् ॥

naya nau nṛpa tam deśam iti mām ca abhyabhāṣata ।
adya tam draṣṭum iccāvaḥ putram paścima darśanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · २८ ॥
रुधिरेण अवसित अन्गम् प्रकीर्ण अजिन वाससम् । शयानम् भुवि निह्सम्ज्ञम् धर्म राज वशम् गतम् ॥

rudhireṇa avasita angam prakīrṇa ajina vāsasam ।
śayānam bhuvi nihsamjñam dharma rāja vaśam gatam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · २९ ॥
अथ अहम् एकः तम् देशम् नीत्वा तौ भृश दुह्खितौ । अस्पर्शयम् अहम् पुत्रम् तम् मुनिम् सह भार्यया ॥

atha aham ekaḥ tam deśam nītvā tau bhṛśa duhkhitau ।
asparśayam aham putram tam munim saha bhāryayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ३० ॥
तौ पुत्रम् आत्मनः स्पृष्ट्वा तम् आसाद्य तपस्विनौ । निपेततुः शरीरे अस्य पिता अस्य इदम् अब्रवीत् ॥

tau putram ātmanaḥ spṛṣṭvā tam āsādya tapasvinau ।
nipetatuḥ śarīre asya pitā ca asya idam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ३१ ॥
न्व् अहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पश्य धार्मिक । किम् नु आलिन्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥

na nv aham te priyaḥ putra mātaram paśya dhārmika ।
kim nu na ālingase putra sukumāra vaco vada ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ३२ ॥
त्वहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पस्य धार्मिक । किम् नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥

na tvaham te priyaḥ putra mātaram pasya dhārmika ।
kim nu nāliṅgase putra sukumāra vaco vada ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ३३ ॥
कस्य वा अपर रात्रे अहम् श्रोष्यामि हृदयम् गमम् । अधीयानस्य मधुरम् शास्त्रम् वा अन्यद् विशेषतः ॥

kasya vā apara rātre aham śroṣyāmi hṛdayam gamam ।
adhīyānasya madhuram śāstram vā anyad viśeṣataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ३४ ॥
को माम् सम्ध्याम् उपास्य एव स्नात्वा हुत हुत अशनः । श्लाघयिष्यति उपासीनः पुत्र शोक भय अर्दितम् ॥

ko mām samdhyām upāsya eva snātvā huta huta aśanaḥ ।
ślāghayiṣyati upāsīnaḥ putra śoka bhaya arditam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ३५ ॥
कन्द मूल फलम् हृत्वा को माम् प्रियम् इव अतिथिम् । भोजयिष्यति अकर्मण्यम् अप्रग्रहम् अनायकम् ॥

kanda mūla phalam hṛtvā ko mām priyam iva atithim ।
bhojayiṣyati akarmaṇyam apragraham anāyakam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ३६ ॥
इमाम् अन्धाम् वृद्धाम् मातरम् ते तपस्विनीम् । कथम् पुत्र भरिष्यामि कृपणाम् पुत्र गर्धिनीम् ॥

imām andhām ca vṛddhām ca mātaram te tapasvinīm ।
katham putra bhariṣyāmi kṛpaṇām putra gardhinīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ३७ ॥
तिष्ठ मा मा गमः पुत्र यमस्य सदनम् प्रति । श्वो मया सह गन्ता असि जनन्या समेधितः ॥

tiṣṭha mā mā gamaḥ putra yamasya sadanam prati ।
śvo mayā saha gantā asi jananyā ca samedhitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ३८ ॥
उभाव् अपि शोक आर्ताव् अनाथौ कृपणौ वने । क्षिप्रम् एव गमिष्यावः त्वया हीनौ यम क्षयम् ॥

ubhāv api ca śoka ārtāv anāthau kṛpaṇau vane ।
kṣipram eva gamiṣyāvaḥ tvayā hīnau yama kṣayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ३९ ॥
ततः वैवस्वतम् दृष्ट्वा तम् प्रवक्ष्यामि भारतीम् । क्षमताम् धर्म राजो मे बिभृयात् पितराव् अयम् ॥

tataḥ vaivasvatam dṛṣṭvā tam pravakṣyāmi bhāratīm ।
kṣamatām dharma rājo me bibhṛyāt pitarāv ayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ४० ॥
दातुमर्हति धर्मात्मा लोकपालो महायशाः । ईदृषस्य ममाक्षय्या मेकामभयदक्षिणाम् ॥

dātumarhati dharmātmā lokapālo mahāyaśāḥ ।
īdṛṣasya mamākṣayyā mekāmabhayadakṣiṇām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ४१ ॥
अपापो असि यथा पुत्र निहतः पाप कर्मणा । तेन सत्येन गच्च आशु ये लोकाः शस्त्र योधिनाम् ॥

apāpo asi yathā putra nihataḥ pāpa karmaṇā ।
tena satyena gacca āśu ye lokāḥ śastra yodhinām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ४२ ॥
यान्ति शूरा गतिम् याम् सम्ग्रामेष्व् अनिवर्तिनः । हताः तु अभिमुखाः पुत्र गतिम् ताम् परमाम् व्रज ॥

yānti śūrā gatim yām ca samgrāmeṣv anivartinaḥ ।
hatāḥ tu abhimukhāḥ putra gatim tām paramām vraja ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ४३ ॥
याम् गतिम् सगरः शैब्यो दिलीपो जनमेजयः । नहुषो धुन्धुमारः प्राप्ताः ताम् गच्च पुत्रक ॥

yām gatim sagaraḥ śaibyo dilīpo janamejayaḥ ।
nahuṣo dhundhumāraḥ ca prāptāḥ tām gacca putraka ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ४४ ॥
या गतिः सर्व साधूनाम् स्वाध्यायात् पतसः या । भूमिदस्य आहित अग्नेः चएक पत्नी व्रतस्य च ॥

yā gatiḥ sarva sādhūnām svādhyāyāt patasaḥ ca yā ।
bhūmidasya āhita agneḥ caeka patnī vratasya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ४५ ॥
गो सहस्र प्रदातृऋणाम् या या गुरुभृताम् अपि । देह न्यास कृताम् या ताम् गतिम् गच्च पुत्रक ॥

go sahasra pradātṛṛṇām yā yā gurubhṛtām api ।
deha nyāsa kṛtām yā ca tām gatim gacca putraka ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ४६ ॥
हि तु अस्मिन् कुले जातः गच्चति अकुशलाम् गतिम् । तु यास्यति येन त्वम् निहतो मम बान्धवः ॥

na hi tu asmin kule jātaḥ gaccati akuśalām gatim ।
sa tu yāsyati yena tvam nihato mama bāndhavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ४७ ॥
एवम् कृपणम् तत्र पर्यदेवयत असकृत् । ततः अस्मै कर्तुम् उदकम् प्रवृत्तः सह भार्यया ॥

evam sa kṛpaṇam tatra paryadevayata asakṛt ।
tataḥ asmai kartum udakam pravṛttaḥ saha bhāryayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ४८ ॥
तु दिव्येन रूपेण मुनि पुत्रः स्व कर्मभिः । स्वर्गमाध्यारुहत् ख्षिप्रम् शक्रेण सह खर्मवित् ॥

sa tu divyena rūpeṇa muni putraḥ sva karmabhiḥ ।
svargamādhyāruhat khṣipram śakreṇa saha kharmavit ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ४९ ॥
आबभाषे वृद्धौ तौ सह शक्रेण तापसः । आश्वास्य मुहूर्तम् तु पितरौ वाक्यम् अब्रवीत् ॥

ābabhāṣe ca vṛddhau tau saha śakreṇa tāpasaḥ ।
āśvāsya ca muhūrtam tu pitarau vākyam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ५० ॥
स्थानम् अस्मि महत् प्राप्तः भवतोह् परिचारणात् । भवन्ताव् अपि क्षिप्रम् मम मूलम् उपैष्यतः ॥

sthānam asmi mahat prāptaḥ bhavatoh paricāraṇāt ।
bhavantāv api ca kṣipram mama mūlam upaiṣyataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ५१ ॥
एवम् उक्त्वा तु दिव्येन विमानेन वपुष्मता । आरुरोह दिवम् क्षिप्रम् मुनि पुत्रः जित इन्द्रियः ॥

evam uktvā tu divyena vimānena vapuṣmatā ।
āruroha divam kṣipram muni putraḥ jita indriyaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ५२ ॥
कृत्वा तु उदकम् तूर्णम् तापसः सह भार्यया । माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥

sa kṛtvā tu udakam tūrṇam tāpasaḥ saha bhāryayā ।
mām uvāca mahā tejāḥ kṛta anjalim upasthitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ५३ ॥
अद्य एव जहि माम् राजन् मरणे अस्ति मे व्यथा । यत् शरेण एक पुत्रम् माम् त्वम् अकार्षीर् अपुत्रकम् ॥

adya eva jahi mām rājan maraṇe na asti me vyathā ।
yat śareṇa eka putram mām tvam akārṣīr aputrakam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ५४ ॥
त्वया तु यद् अविज्ञानान् निहतः मे सुतः शुचिः । तेन त्वाम् अभिशप्स्यामि सुदुह्खम् अतिदारुणम् ॥

tvayā tu yad avijñānān nihataḥ me sutaḥ śuciḥ ।
tena tvām abhiśapsyāmi suduhkham atidāruṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ५५ ॥
पुत्र व्यसनजम् दुह्खम् यद् एतन् मम साम्प्रतम् । एवम् त्वम् पुत्र शोकेन राजन् कालम् करिष्यसि ॥

putra vyasanajam duhkham yad etan mama sāmpratam ।
evam tvam putra śokena rājan kālam kariṣyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ५६ ॥
अज्ञानात्तु हतो यस्मात् क्षत्रियेण त्वया मुनिः । तस्मात्त्वाम् नाविशत्याशु ब्रह्महत्या नराधिप ॥

ajñānāttu hato yasmāt kṣatriyeṇa tvayā muniḥ ।
tasmāttvām nāviśatyāśu brahmahatyā narādhipa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ५७ ॥
त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेव गमिष्यति । जीवितान्तकरो घोरो दातारमिव दक्षिणा ॥

tvāmapyetādṛśo bhāvaḥ kṣiprameva gamiṣyati ।
jīvitāntakaro ghoro dātāramiva dakṣiṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ५८ ॥
एवम् शापम् मयि न्यस्य विलप्य करुणम् बहु । चितामारोप्य देहम् तन्मिथुनम् स्वर्गमभ्ययात् ॥

evam śāpam mayi nyasya vilapya karuṇam bahu ।
citāmāropya deham tanmithunam svargamabhyayāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ५९ ॥
तदेतच्चिन्तयानेन स्मऋतम् पापम् मया स्वयम् । तदा बाल्यात्कृतम् देवि शब्दवेध्यनुकर्षिणा ॥

tadetaccintayānena smaṛtam pāpam mayā svayam ।
tadā bālyātkṛtam devi śabdavedhyanukarṣiṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ६० ॥
तस्यायम् कर्मणो देवि विपाकः समुपस्थितः । अपथ्यैः सह सम्भुक्ते व्याधिरन्नरसे यथा ॥

tasyāyam karmaṇo devi vipākaḥ samupasthitaḥ ।
apathyaiḥ saha sambhukte vyādhirannarase yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ६१ ॥
तस्मान् माम् आगतम् भद्रे तस्य उदारस्य तत् वचः । यद् अहम् पुत्र शोकेन सम्त्यक्ष्याम्य् अद्य जीवितम् ॥

tasmān mām āgatam bhadre tasya udārasya tat vacaḥ ।
yad aham putra śokena samtyakṣyāmy adya jīvitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ६२ ॥
चक्षुर्भ्याम् त्वाम् पश्यामि कौसल्ये साधु माम्स्फृश । इत्युक्त्वा रुदम्स्त्रस्तो भार्यामाह भूमिपः ॥

cakṣurbhyām tvām na paśyāmi kausalye sādhu māmsphṛśa ।
ityuktvā sa rudamstrasto bhāryāmāha ca bhūmipaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ६३ ॥
एतन्मे सदृशम् देवि यन्मया राघवे कृतम् । सदृशम् तत्तु तस्यैव यदनेन कृतम् मयि ॥

etanme sadṛśam devi yanmayā rāghave kṛtam ।
sadṛśam tattu tasyaiva yadanena kṛtam mayi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ६४ ॥
दुर्वृत्तमपि कः पुत्रम् त्यजेद्भुवि विचक्षणः । कश्च प्रव्राज्यमानो वा नासूयेत्पितरम् सुतः ॥

durvṛttamapi kaḥ putram tyajedbhuvi vicakṣaṇaḥ ।
kaśca pravrājyamāno vā nāsūyetpitaram sutaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ६५ ॥
यदि माम् सम्स्पृशेद् रामः सकृदद्य लभेत वा । यमक्षयमनुप्राप्ता द्रक्ष्यन्ति हि मानवाः ॥

yadi mām samspṛśed rāmaḥ sakṛdadya labheta vā ।
yamakṣayamanuprāptā drakṣyanti na hi mānavāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ६६ ॥
चक्षुषा त्वाम् पश्यामि स्मृतिर् मम विलुप्यते । दूता वैवस्वतस्य एते कौसल्ये त्वरयन्ति माम् ॥

cakṣuṣā tvām na paśyāmi smṛtir mama vilupyate ।
dūtā vaivasvatasya ete kausalye tvarayanti mām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ६७ ॥
अतः तु किम् दुह्खतरम् यद् अहम् जीवित क्षये । हि पश्यामि धर्मज्ञम् रामम् सत्य पराक्यमम् ॥

ataḥ tu kim duhkhataram yad aham jīvita kṣaye ।
na hi paśyāmi dharmajñam rāmam satya parākyamam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ६८ ॥
तस्यादर्शनजः शोकः सुतस्याप्रतिकर्मणः । उच्चोषयति मे प्राणान्वारि स्तोकमिवातवः ॥

tasyādarśanajaḥ śokaḥ sutasyāpratikarmaṇaḥ ।
uccoṣayati me prāṇānvāri stokamivātavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ६९ ॥
ते मनुष्या देवाः ते ये चारु शुभ कुण्डलम् । मुखम् द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पन्च दशे पुनः ॥

na te manuṣyā devāḥ te ye cāru śubha kuṇḍalam ।
mukham drakṣyanti rāmasya varṣe panca daśe punaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ७० ॥
पद्म पत्र ईक्षणम् सुभ्रु सुदम्ष्ट्रम् चारु नासिकम् । धन्या द्रक्ष्यन्ति रामस्य तारा अधिप निभम् मुखम् ॥

padma patra īkṣaṇam subhru sudamṣṭram cāru nāsikam ।
dhanyā drakṣyanti rāmasya tārā adhipa nibham mukham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ७१ ॥
सदृशम् शारदस्य इन्दोह् फुल्लस्य कमलस्य च । सुगन्धि मम नाथस्य धन्या द्रक्ष्यन्ति तन् मुखम् ॥

sadṛśam śāradasya indoh phullasya kamalasya ca ।
sugandhi mama nāthasya dhanyā drakṣyanti tan mukham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ७२ ॥
निवृत्त वन वासम् तम् अयोध्याम् पुनर् आगतम् । द्रक्ष्यन्ति सुखिनो रामम् शुक्रम् मार्ग गतम् यथा ॥

nivṛtta vana vāsam tam ayodhyām punar āgatam ।
drakṣyanti sukhino rāmam śukram mārga gatam yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ७३ ॥
कौसल्ये चित्त मोहेन हृदयम् सीदतीव मे । वेदये समुक्तान् शब्दस्पर्शरसानहम् ॥

kausalye citta mohena hṛdayam sīdatīva me ।
vedaye na ca samuktān śabdasparśarasānaham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ७४ ॥
चित्तनाशाद्विपद्यन्ते सर्वाण्येवेन्द्रियाणि मे । क्षिणस्नेहस्य दीपस्य सम्सक्ता रश्मयो यथा ॥

cittanāśādvipadyante sarvāṇyevendriyāṇi me ।
kṣiṇasnehasya dīpasya samsaktā raśmayo yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ७५ ॥
अयम् आत्म भवः शोको माम् अनाथम् अचेतनम् । सम्सादयति वेगेन यथा कूलम् नदी रयः ॥

ayam ātma bhavaḥ śoko mām anātham acetanam ।
samsādayati vegena yathā kūlam nadī rayaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ७६ ॥
हा राघव महा बाहो हा मम आयास नाशन । हा पितृप्रिय मे नाथ हाद्य क्वासि गतः सुत ॥

hā rāghava mahā bāho hā mama āyāsa nāśana ।
hā pitṛpriya me nātha hādya kvāsi gataḥ suta ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ७७ ॥
हा कौसल्ये नशिष्यामि हा सुमित्रे तपस्विनि । हा नृशम्से ममामित्रे कैकेयि कुलपाम्सनि ॥

hā kausalye naśiṣyāmi hā sumitre tapasvini ।
hā nṛśamse mamāmitre kaikeyi kulapāmsani ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ७८ ॥
इति रामस्य मातुश्च सुमित्रायाश्च सन्निधौ । राजा दशरथः शोचन् जीवित अन्तम् उपागमत् ॥

iti rāmasya mātuśca sumitrāyāśca sannidhau ।
rājā daśarathaḥ śocan jīvita antam upāgamat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ६४ · ७९ ॥
यथा तु दीनम् कथयन् नर अधिपः । प्रियस्य पुत्रस्य विवासन आतुरः । गते अर्ध रात्रे भृश दुह्ख पीडितः । तदा जहौ प्राणम् उदार दर्शनः ॥

yathā tu dīnam kathayan nara adhipaḥ ।
priyasya putrasya vivāsana āturaḥ ।
gate ardha rātre bhṛśa duhkha pīḍitaḥ ।
tadā jahau prāṇam udāra darśanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.