वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ५९ · ३४ श्लोकाःSarga 59 · 34 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ५९ · १ ॥
मम तु अश्वा निवृत्तस्य प्रावर्तन्त वर्त्मनि । उष्णम् अश्रु विमुन्चन्तः रामे सम्प्रस्थिते वनम् ॥

mama tu aśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani ।
uṣṇam aśru vimuncantaḥ rāme samprasthite vanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · २ ॥
उभाभ्याम् राज पुत्राभ्याम् अथ कृत्वा अहम् ज्ञलिम् । प्रस्थितः रथम् आस्थाय तत् दुह्खम् अपि धारयन् ॥

ubhābhyām rāja putrābhyām atha kṛtvā aham jñalim ।
prasthitaḥ ratham āsthāya tat duhkham api dhārayan ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ३ ॥
गुहा इव सार्धम् तत्र एव स्थितः अस्मि दिवसान् बहून् । आशया यदि माम् रामः पुनः शब्दापयेद् इति ॥

guhā iva sārdham tatra eva sthitaḥ asmi divasān bahūn ।
āśayā yadi mām rāmaḥ punaḥ śabdāpayed iti ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ४ ॥
विषये ते महा राज माम व्यसन कर्शिताः । अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्प अन्कुर कोरकाः ॥

viṣaye te mahā rāja māma vyasana karśitāḥ ।
api vṛkṣāḥ parimlānaḥ sapuṣpa ankura korakāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ५ ॥
उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सराम्सि च । परिष्कुपलाशानि वनान्युपवनानि च ॥

upataptodakā nadyaḥ palvalāni sarāmsi ca ।
pariṣkupalāśāni vanānyupavanāni ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ६ ॥
सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला प्रसरन्ति च । राम शोक अभिभूतम् तन् निष्कूजम् अभवद् वनम् ॥

na ca sarpanti sattvāni vyālā na prasaranti ca ।
rāma śoka abhibhūtam tan niṣkūjam abhavad vanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ७ ॥
लीन पुष्कर पत्राः नर इन्द्र कलुष उदकाः । सम्तप्त पद्माः पद्मिन्यो लीन मीन विहम्गमाः ॥

līna puṣkara patrāḥ ca nara indra kaluṣa udakāḥ ।
samtapta padmāḥ padminyo līna mīna vihamgamāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ८ ॥
जलजानि पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च । अद्य भान्ति अल्प गन्धीनि फलानि यथा पुरम् ॥

jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca ।
na adya bhānti alpa gandhīni phalāni ca yathā puram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ९ ॥
अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगानि च । चाभिरामानारामान् पश्यामि मनुजर्षभ ॥

atrodyānāni śūnyāni pralīnavihagāni ca ।
na cābhirāmānārāmān paśyāmi manujarṣabha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · १० ॥
प्रविशन्तम् अयोध्याम् माम् कश्चित् अभिनन्दति । नरा रामम् अपश्यन्तः निह्श्वसन्ति मुहुर् मुहुः ॥

praviśantam ayodhyām mām na kaścit abhinandati ।
narā rāmam apaśyantaḥ nihśvasanti muhur muhuḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ११ ॥
देव राजरथम् दृष्ट्वा विना राममिहागतम् । दुःखादश्रुमुखः सर्वो राजमार्गगतो जनः ॥

deva rājaratham dṛṣṭvā vinā rāmamihāgatam ।
duḥkhādaśrumukhaḥ sarvo rājamārgagato janaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · १२ ॥
हर्म्यैः विमानैः प्रासादैः अवेक्ष्य रथम् आगतम् । हाहा कार कृता नार्यो राम अदर्शन कर्शिताः ॥

harmyaiḥ vimānaiḥ prāsādaiḥ avekṣya ratham āgatam ।
hāhā kāra kṛtā nāryo rāma adarśana karśitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · १३ ॥
आयतैः विमलैः नेत्रैः अश्रु वेग परिप्लुतैः । अन्योन्यम् अभिवीक्षन्ते व्यक्तम् आर्ततराः स्त्रियः ॥

āyataiḥ vimalaiḥ netraiḥ aśru vega pariplutaiḥ ।
anyonyam abhivīkṣante vyaktam ārtatarāḥ striyaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · १४ ॥
अमित्राणाम् मित्राणाम् उदासीन जनस्य च । अहम् आर्ततया कम्चित् विशेषम् उपलक्षये ॥

na amitrāṇām na mitrāṇām udāsīna janasya ca ।
aham ārtatayā kamcit viśeṣam na upalakṣaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · १५ ॥
अप्रहृष्ट मनुष्या दीन नाग तुरम्गमा । आर्त स्वर परिम्लाना विनिह्श्वसित निह्स्वना ॥

aprahṛṣṭa manuṣyā ca dīna nāga turamgamā ।
ārta svara parimlānā vinihśvasita nihsvanā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · १६ ॥
निरानन्दा महा राज राम प्रव्राजन आतुला । कौसल्या पुत्र हीना इवायोध्या प्रतिभाति मा मा ॥

nirānandā mahā rāja rāma pravrājana ātulā ।
kausalyā putra hīnā ivāyodhyā pratibhāti mā mā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · १७ ॥
सूतस्य वचनम् श्रुत्वा वाचा परम दीनया । बाष्प उपहतया राजा तम् सूतम् इदम् अब्रवीत् ॥

sūtasya vacanam śrutvā vācā parama dīnayā ।
bāṣpa upahatayā rājā tam sūtam idam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · १८ ॥
कैकेय्या विनियुक्तेन पाप अभिजन भावया । मया मन्त्र कुशलैः वृद्धैः सह समर्थितम् ॥

kaikeyyā viniyuktena pāpa abhijana bhāvayā ।
mayā na mantra kuśalaiḥ vṛddhaiḥ saha samarthitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · १९ ॥
सुहृद्भिर् अमात्यैः मन्त्रयित्वा नैगमैः । मया अयम् अर्थः सम्मोहात् स्त्री हेतोह् सहसा कृतः ॥

na suhṛdbhir na ca amātyaiḥ mantrayitvā na naigamaiḥ ।
mayā ayam arthaḥ sammohāt strī hetoh sahasā kṛtaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · २० ॥
भवितव्यतया नूनम् इदम् वा व्यसनम् महत् । कुलस्य अस्य विनाशाय प्राप्तम् सूत यदृच्चया ॥

bhavitavyatayā nūnam idam vā vyasanam mahat ।
kulasya asya vināśāya prāptam sūta yadṛccayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · २१ ॥
सूत यद्य् अस्ति ते किम्चिन् मया अपि सुकृतम् कृतम् । त्वम् प्रापय आशु माम् रामम् प्राणाः सम्त्वरयन्ति माम् ॥

sūta yady asti te kimcin mayā api sukṛtam kṛtam ।
tvam prāpaya āśu mām rāmam prāṇāḥ samtvarayanti mām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · २२ ॥
यद् यद् या अपि मम एव आज्ञा निवर्तयतु राघवम् । शक्ष्यामि विना राम मुहूर्तम् अपि जीवितुम् ॥

yad yad yā api mama eva ājñā nivartayatu rāghavam ।
na śakṣyāmi vinā rāma muhūrtam api jīvitum ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · २३ ॥
अथवा अपि महा बाहुर् गतः दूरम् भविष्यति । माम् एव रथम् आरोप्य शीघ्रम् रामाय दर्शय ॥

athavā api mahā bāhur gataḥ dūram bhaviṣyati ।
mām eva ratham āropya śīghram rāmāya darśaya ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · २४ ॥
वृत्त दम्ष्ट्रः महा इष्वासः क्व असौ लक्ष्मण पूर्वजः । यदि जीवामि साध्व् एनम् पश्येयम् सह सीतया ॥

vṛtta damṣṭraḥ mahā iṣvāsaḥ kva asau lakṣmaṇa pūrvajaḥ ।
yadi jīvāmi sādhv enam paśyeyam saha sītayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · २५ ॥
लोहित अक्षम् महा बाहुम् आमुक्त मणि कुण्डलम् । रामम् यदि पश्यामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥

lohita akṣam mahā bāhum āmukta maṇi kuṇḍalam ।
rāmam yadi na paśyāmi gamiṣyāmi yama kṣayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · २६ ॥
अतः नु किम् दुह्खतरम् यो अहम् इक्ष्वाकु नन्दनम् । इमाम् अवस्थाम् आपन्नो इह पश्यामि राघवम् ॥

ataḥ nu kim duhkhataram yo aham ikṣvāku nandanam ।
imām avasthām āpanno na iha paśyāmi rāghavam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · २७ ॥
हा राम राम अनुज हा हा वैदेहि तपस्विनी । माम् जानीत दुह्खेन म्रियमाणम् अनाथवत् ॥

hā rāma rāma anuja hā hā vaidehi tapasvinī ।
na mām jānīta duhkhena mriyamāṇam anāthavat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · २८ ॥
तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः । अवगाढः सुदुष्पारम् शोकसागमब्रवीत् ॥

sa tena rājā duḥkhena bhṛśamarpitacetanaḥ ।
avagāḍhaḥ suduṣpāram śokasāgamabravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · २९ ॥
रामशोकमहाभोगः सीताविरहपारगः । श्वसितोर्मिमहावर्तो बाष्पफेनजलाविलः ॥

rāmaśokamahābhogaḥ sītāvirahapāragaḥ ।
śvasitormimahāvarto bāṣpaphenajalāvilaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ३० ॥
बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दितमहास्वनः । प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः ॥

bāhuvikṣepamīnaugho vikranditamahāsvanaḥ ।
prakīrṇakeśaśaivālaḥ kaikeyībaḍabāmukhaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ३१ ॥
ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः । वरवेलो नृशम्साया रामप्रव्राजनायतः ॥

mamāśruvegaprabhavaḥ kubjāvākyamahāgrahaḥ ।
varavelo nṛśamsāyā rāmapravrājanāyataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ३२ ॥
यस्मिन् बत निमग्नोऽहम् कौसल्ये राघवम् विना । दुस्तरः जीवता देवि मया अयम् शोक सागरः ॥

yasmin bata nimagno'ham kausalye rāghavam vinā ।
dustaraḥ jīvatā devi mayā ayam śoka sāgaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ३३ ॥
अशोभनम् यो अहम् इह अद्य राघवम् । दिदृक्षमाणो लभे सलक्ष्मणम्इति इव राजा विलपन् महा यहाशःपपात तूर्णम् शयने मूर्चितः ॥

aśobhanam yo aham iha adya rāghavam ।
didṛkṣamāṇo na labhe salakṣmaṇamiti iva rājā vilapan mahā yahāśaḥpapāta tūrṇam śayane sa mūrcitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५९ · ३४ ॥
इति विलपति पार्थिवे प्रनष्टे । करुणतरम् द्विगुणम् राम हेतोः । वचनम् अनुनिशम्य तस्य देवी । भयम् अगमत् पुनर् एव राम माता ॥

iti vilapati pārthive pranaṣṭe ।
karuṇataram dviguṇam ca rāma hetoḥ ।
vacanam anuniśamya tasya devī ।
bhayam agamat punar eva rāma mātā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.