वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ५७ · ३४ श्लोकाःSarga 57 · 34 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ५७ · १ ॥
कथयित्वा सुदुह्ख आर्तः सुमन्त्रेण चिरम् सह । रामे दक्षिण कूलस्थे जगाम स्व गृहम् गुहः ॥

kathayitvā suduhkha ārtaḥ sumantreṇa ciram saha ।
rāme dakṣiṇa kūlasthe jagāma sva gṛham guhaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · २ ॥
भरद्वाजाभिगमनम् प्रयागे सहासनम् । आगिरेर्गमनम् तेषाम् तत्रस्थैरभिलक्षितम् ॥

bharadvājābhigamanam prayāge ca sahāsanam ।
āgirergamanam teṣām tatrasthairabhilakṣitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ३ ॥
अनुज्ञातः सुमन्त्रः अथ योजयित्वा हय उत्तमान् । अयोध्याम् एव नगरीम् प्रययौ गाढ दुर्मनाः ॥

anujñātaḥ sumantraḥ atha yojayitvā haya uttamān ।
ayodhyām eva nagarīm prayayau gāḍha durmanāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ४ ॥
वनानि सुगन्धीनि सरितः सराम्सि च । पश्यन्न् अतिययौ शीघ्रम् ग्रामाणि नगराणि च ॥

sa vanāni sugandhīni saritaḥ ca sarāmsi ca ।
paśyann atiyayau śīghram grāmāṇi nagarāṇi ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ५ ॥
ततः साय अह्न समये तृतीये अहनि सारथिः । अयोध्याम् समनुप्राप्य निरानन्दाम् ददर्श ह ॥

tataḥ sāya ahna samaye tṛtīye ahani sārathiḥ ।
ayodhyām samanuprāpya nirānandām dadarśa ha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ६ ॥
शून्याम् इव निह्शब्दाम् दृष्ट्वा परम दुर्मनाः । सुमन्त्रः चिन्तयाम् आस शोक वेग समाहतः ॥

sa śūnyām iva nihśabdām dṛṣṭvā parama durmanāḥ ।
sumantraḥ cintayām āsa śoka vega samāhataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ७ ॥
कच्चिन् सगजा साश्वा सजना सजन अधिपा । राम सम्ताप दुह्खेन दग्धा शोक अग्निना पुरी ॥

kaccin na sagajā sāśvā sajanā sajana adhipā ।
rāma samtāpa duhkhena dagdhā śoka agninā purī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ८ ॥
इति चिन्ता परः सूतः वाजिभिः श्रीघ्रपातिभिः । नगरद्वारमासाद्य त्वरितः प्रविवेश ह ॥

iti cintā paraḥ sūtaḥ vājibhiḥ śrīghrapātibhiḥ ।
nagaradvāramāsādya tvaritaḥ praviveśa ha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ९ ॥
सुमन्त्रम् अभियान्तम् तम् शतशो अथ सहस्रशः । क्व रामैति पृच्चन्तः सूतम् अभ्यद्रवन् नराः ॥

sumantram abhiyāntam tam śataśo atha sahasraśaḥ ।
kva rāmaiti pṛccantaḥ sūtam abhyadravan narāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · १० ॥
तेषाम् शशम्स गङ्गायाम् अहम् आपृच्च्य राघवम् । अनुज्ञातः निवृत्तः अस्मि धार्मिकेण महात्मना ॥

teṣām śaśamsa gaṅgāyām aham āpṛccya rāghavam ।
anujñātaḥ nivṛttaḥ asmi dhārmikeṇa mahātmanā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ११ ॥
ते तीर्णाइति विज्ञाय बाष्प पूर्ण मुखा जनाः । अहो धिग् इति निश्श्वस्य हा राम इति चुक्रुशुः ॥

te tīrṇāiti vijñāya bāṣpa pūrṇa mukhā janāḥ ।
aho dhig iti niśśvasya hā rāma iti ca cukruśuḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · १२ ॥
शुश्राव वचः तेषाम् बृन्दम् बृन्दम् तिष्ठताम् । हताः स्म खलु ये इह पश्यामैति राघवम् ॥

śuśrāva ca vacaḥ teṣām bṛndam bṛndam ca tiṣṭhatām ।
hatāḥ sma khalu ye na iha paśyāmaiti rāghavam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · १३ ॥
दान यज्ञ विवाहेषु समाजेषु महत्सु च । द्रक्ष्यामः पुनर् जातु धार्मिकम् रामम् अन्तरा ॥

dāna yajña vivāheṣu samājeṣu mahatsu ca ।
na drakṣyāmaḥ punar jātu dhārmikam rāmam antarā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · १४ ॥
किम् समर्थम् जनस्य अस्य किम् प्रियम् किम् सुख आवहम् । इति रामेण नगरम् पितृवत् परिपालितम् ॥

kim samartham janasya asya kim priyam kim sukha āvaham ।
iti rāmeṇa nagaram pitṛvat paripālitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · १५ ॥
वात अयन गतानाम् स्त्रीणाम् अन्वन्तर आपणम् । राम शोक अभितप्तानाम् शुश्राव परिदेवनम् ॥

vāta ayana gatānām ca strīṇām anvantara āpaṇam ।
rāma śoka abhitaptānām śuśrāva paridevanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · १६ ॥
राज मार्ग मध्येन सुमन्त्रः पिहित आननः । यत्र राजा दशरथः तत् एव उपययौ गृहम् ॥

sa rāja mārga madhyena sumantraḥ pihita ānanaḥ ।
yatra rājā daśarathaḥ tat eva upayayau gṛham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · १७ ॥
सो अवतीर्य रथात् शीघ्रम् राज वेश्म प्रविश्य च । कक्ष्याः सप्त अभिचक्राम महा जन समाकुलाः ॥

so avatīrya rathāt śīghram rāja veśma praviśya ca ।
kakṣyāḥ sapta abhicakrāma mahā jana samākulāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · १८ ॥
हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्याथ समागतम् । हाहाकारकृता नार्यो रामदर्शनकर्शिताः ॥

harmyairvimānaiḥ prāsādairavekṣyātha samāgatam ।
hāhākārakṛtā nāryo rāmadarśanakarśitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · १९ ॥
आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः । अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रीयः ॥

āyatairvimalairnetrairaśruvegapariplutaiḥ ।
anyonyamabhivīkṣante'vyaktamārtatarāḥ strīyaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · २० ॥
ततः दशरथ स्त्रीणाम् प्रासादेभ्यः ततः ततः । राम शोक अभितप्तानाम् मन्दम् शुश्राव जल्पितम् ॥

tataḥ daśaratha strīṇām prāsādebhyaḥ tataḥ tataḥ ।
rāma śoka abhitaptānām mandam śuśrāva jalpitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · २१ ॥
सह रामेण निर्यातः विना रामम् इह आगतः । सूतः किम् नाम कौसल्याम् शोचन्तीम् प्रति वक्ष्यति ॥

saha rāmeṇa niryātaḥ vinā rāmam iha āgataḥ ।
sūtaḥ kim nāma kausalyām śocantīm prati vakṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · २२ ॥
यथा मन्ये दुर्जीवम् एवम् सुकरम् ध्रुवम् । आच्चिद्य पुत्रे निर्याते कौसल्या यत्र जीवति ॥

yathā ca manye durjīvam evam na sukaram dhruvam ।
āccidya putre niryāte kausalyā yatra jīvati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · २३ ॥
सत्य रूपम् तु तत् वाक्यम् राज्ञः स्त्रीणाम् निशामयन् । प्रदीप्तम् इव शोकेन विवेश सहसा गृहम् ॥

satya rūpam tu tat vākyam rājñaḥ strīṇām niśāmayan ।
pradīptam iva śokena viveśa sahasā gṛham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · २४ ॥
प्रविश्य अष्टमीम् कक्ष्याम् राजानम् दीनम् आतुलम् । पुत्र शोक परिम्लानम् अपश्यत् पाण्डुरे गृहे ॥

sa praviśya aṣṭamīm kakṣyām rājānam dīnam ātulam ।
putra śoka parimlānam apaśyat pāṇḍure gṛhe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · २५ ॥
अभिगम्य तम् आसीनम् नर इन्द्रम् अभिवाद्य च । सुमन्त्रः राम वचनम् यथा उक्तम् प्रत्यवेदयत् ॥

abhigamya tam āsīnam nara indram abhivādya ca ।
sumantraḥ rāma vacanam yathā uktam pratyavedayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · २६ ॥
तूष्णीम् एव तत् श्रुत्वा राजा विभ्रान्त चेतनः । मूर्चितः न्यपतत् भूमौ राम शोक अभिपीडितः ॥

sa tūṣṇīm eva tat śrutvā rājā vibhrānta cetanaḥ ।
mūrcitaḥ nyapatat bhūmau rāma śoka abhipīḍitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · २७ ॥
ततः अन्तः पुरम् आविद्धम् मूर्चिते पृथिवी पतौ । उद्धृत्य बाहू चुक्रोश नृपतौ पतिते क्षितौ ॥

tataḥ antaḥ puram āviddham mūrcite pṛthivī patau ।
uddhṛtya bāhū cukrośa nṛpatau patite kṣitau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · २८ ॥
सुमित्रया तु सहिता कौसल्या पतितम् पतिम् । उत्थापयाम् आस तदा वचनम् इदम् अब्रवीत् ॥

sumitrayā tu sahitā kausalyā patitam patim ।
utthāpayām āsa tadā vacanam ca idam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · २९ ॥
इमम् तस्य महा भाग दूतम् दुष्कर कारिणः । वन वासात् अनुप्राप्तम् कस्मान् प्रतिभाषसे ॥

imam tasya mahā bhāga dūtam duṣkara kāriṇaḥ ।
vana vāsāt anuprāptam kasmān na pratibhāṣase ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ३० ॥
अद्य इमम् अनयम् कृत्वा व्यपत्रपसि राघव । उत्तिष्ठ सुकृतम् ते अस्तु शोके स्यात् सहायता ॥

adya imam anayam kṛtvā vyapatrapasi rāghava ।
uttiṣṭha sukṛtam te astu śoke na syāt sahāyatā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ३१ ॥
देव यस्या भयात् रामम् अनुपृच्चसि सारथिम् । इह तिष्ठति कैकेयी विश्रब्धम् प्रतिभाष्यताम् ॥

deva yasyā bhayāt rāmam na anupṛccasi sārathim ।
na iha tiṣṭhati kaikeyī viśrabdham pratibhāṣyatām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ३२ ॥
सा तथा उक्त्वा महा राजम् कौसल्या शोक लालसा । धरण्याम् निपपात आशु बाष्प विप्लुत भाषिणी ॥

sā tathā uktvā mahā rājam kausalyā śoka lālasā ।
dharaṇyām nipapāta āśu bāṣpa vipluta bhāṣiṇī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ३३ ॥
एवम् विलपतीम् दृष्ट्वा कौसल्याम् पतिताम् भुवि । पतिम् अवेक्ष्य ताः सर्वाः सुस्वरम् रुरुदुः स्त्रियः ॥

evam vilapatīm dṛṣṭvā kausalyām patitām bhuvi ।
patim ca avekṣya tāḥ sarvāḥ susvaram ruruduḥ striyaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५७ · ३४ ॥
ततः तम् अन्तः पुर नादम् उत्थितम् । समीक्ष्य वृद्धाः तरुणाः मानवाः । स्त्रियः सर्वा रुरुदुः समन्ततः । पुरम् तदा आसीत् पुनर् एव सम्कुलम् ॥

tataḥ tam antaḥ pura nādam utthitam ।
samīkṣya vṛddhāḥ taruṇāḥ ca mānavāḥ ।
striyaḥ ca sarvā ruruduḥ samantataḥ ।
puram tadā āsīt punar eva samkulam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.